Chimie, atomes, molécules, réactions – scenariusz dwujęzycznej lekcji chemii

Numer JOwS: 
str. 101

Zaprezentowany scenariusz zajęć jest przeznaczony dla klas pierwszych liceum dwujęzycznego, a zwłaszcza dla tych, które dopiero rozpoczynają tego typu edukację. Chemia nie jest nauką łatwą nawet w języku ojczystym, dlatego wielu uczniów ma obawy co do nauki tego przedmiotu w języku obcym.

Nauczyciel po sprawdzeniu ćwiczenia pyta o strategię jego rozwiązania. Uczniowie wskazują na niemal 100-procentowe podobieństwo słów. Nauczyciel pyta o źródło tego podobieństwa. Uczniowie odpowiadają, że te słowa mają wspólne „korzenie” łacińskie lub greckie. Następnie nauczyciel prosi o wskazanie różnicy pomiędzy atomem a cząsteczką; produktem a substratem itp. Pyta również uczniów, czy znają etymologię któregoś ze słów z ćwiczenia wprowadzającego. Zazwyczaj dobrze znany jest grecki atomos, oznaczający „niepodzielny” i wskazujący na grecką teorię rozumienia atomu jako najmniejszej cząstki materii.706

Nauczyciel prosi uczniów o podanie polskich nazw pierwiastków, które są najbardziej rozpowszechnione na kuli ziemskiej. Uczniowie wymieniają: węgiel, wodór, krzem, siarkę, tlen, azot. Nauczyciel wskazuje, że te nazwy (w większości) mają etymologię polską i trudno odnaleźć podobieństwa w ich odpowiednikach francuskich tak jak w zadaniu pierwszym. Przy tej okazji zapoznaje uczniów z postacią Jędrzeja Śniadeckiego, któremu zawdzięczamy polską nomenklaturę chemiczną oraz nazwę każdego (oprócz azotu) z wyżej wymienionych pierwiastków. Nauczyciel informuje uczniów, że nazwę „azot” wprowadził francuski chemik Antoine Lavoisier, nazywany ojcem chemii nowożytnej, i wskazuje tym samym na wzajemne przenikanie się słownictwa chemicznego dwóch języków: francuskiego i polskiego.

Nauczyciel wyjaśnia uczniom, że większość nazw pierwiastków w języku francuskim pochodzi od nazw łacińskich, od których utworzono ich symbole. Po edukacji gimnazjalnej uczniowie znają symbole większości pierwiastków układu okresowego. Następnie nauczyciel prosi uczniów o rozwiązanie zadania. Otrzymują oni kartki z francuskimi nazwami pierwiastków, do których mają dopisać ich symbole oraz nazwy polskie (zob. Tabela 1).

Pobierz tabelę 1.

Nauczyciel po sprawdzeniu zadania z punktu 4. rozdaje uczniom zestawy do budowania modeli cząsteczek. Każdemu z uczniów zadaje do zbudowania jedną cząsteczkę, opisując ją w sposób ilościowy np.: une molécule qui contient deux atomes d’oxygène et un atome de carbone. Zadaniem ucznia będzie zbudowanie modelu tej cząsteczki, podanie polskiej nazwy systematycznej (w tym przykładzie: tlenek węgla (IV)/dwutlenek węgla), zapisanie wzoru sumarycznego oraz zaproponowanie nazwy francuskiej (dioxyde de carbone). Jeśli któryś z uczniów ma problem z zaproponowaniem francuskiej nazwy cząsteczki, nauczyciel zaprasza do burzy mózgów resztę klasy.

Nauczyciel proponuje uczniom ćwiczenie polegające na przyporządkowaniu francuskich terminów z zakresu budowy atomu oraz układu okresowego pierwiastków do ich definicji, oraz zaproponowaniu polskiego tłumaczenia.

Terminy:

noyau, proton, électron, système périodique des éléments, électronégativité, valence, polarité, dissociation.

Definicje:

  • Le potentiel de liaison d’un atome.
  • La répartition de la charge dans une molecule.
  • L’affinité d’un atome pour les electrons.
  • Le classement des éléments en fonction de leurs propriétés physico-chimiques.
  • La région centrale d’un atome constituée des nucleons.
  • Une particule élémentaire chargée négativement.
  • Un processus de séparation des molécules en particules plus petites.
  • Une particule élémentaire chargée positivement.

Praca domowa

Jako pracę domową nauczyciel proponuje uczniom uzupełnienie krótkiego tekstu naukowego dotyczący podstawowej terminologii chemicznej w języku francuskim wraz z lukami, które uczniowie mają logicznie uzupełnić.

Le tableau périodique des éléments, parfois appelé table de ……… ou classification périodique des éléments ou tout simplement tableau périodique, représente tous les ……… que l’on a trouvés, classés par numéro ………(souvent appelé) du plus petit au plus grand et organisés en fonction de leur configuration électronique et donc de leurs …….. chimiques respectives.

(Źródło: http://tableau-periodique.fr)

Drugą częścią pracy domowej jest zadanie na rozumienie ze słuchu. Nauczyciel podaje uczniom link do filmu De l’atome antique à l’atome quantique.

Zadania do filmu:

  1. Comment l’auteur définit la matière?
  2. Quelles étaient deux déscriptions de la matière dans l’Antiquité et qui étaient leurs auteurs?
  3. Depuis quand on sait, que les atomes sont des objets composites?
  4. Comment s’appelle la théorie, qui a été introduite par les physiciens après la découverte d’Einstein?