Interakcje między uczestnikami nauczania zdalnego – wyzwania, oczekiwania, możliwe rozwiązania

Numer JOwS: 
str. 13
Ilustracja: Dorota Zajączkowska

Pandemia COVID-19 i związany z nią okres izolacji diametralnie zmieniły wiele sfer naszego życia. Było to szczególnie widoczne w edukacji, w której prawdopodobnie nigdy wcześniej nie następowały zmiany tak szybkie i rewolucyjne. Niemalże z dnia na dzień wszyscy uczestnicy procesu edukacyjnego, niezależnie od przedmiotu i poziomu kształcenia, zostali postawieni przed koniecznością nauki zdalnej. Nauczyciele musieli zorganizować proces dydaktyczny, uczniowie — samodzielną pracę. Warto spojrzeć na tę sytuację z perspektywy kilku miesięcy, wyciągnąć wnioski i przemyśleć, które z nowych rozwiązań pomogą zoptymalizować proces nauczania w przyszłości zarówno podczas zajęć prowadzonych w sposób tradycyjny, jak i nauki zdalnej.

Niezależnie od formy prowadzenia zajęć pewne elementy procesu nauczania pozostają niezmienne. Są to cele kształcenia i zakres materiału, który ma zostać opanowany przez uczniów. Zawężając spojrzenie do kształcenia językowego, można powiedzieć, że bez względu na warunki nauczania celem lekcji języka obcego jest kształtowanie i doskonalenie kompetencji ogólnych oraz językowych, odpowiednio dostosowane do wieku i poziomu biegłości językowej uczniów. Dużym zmianom w warunkach nauczania zdalnego ulegają natomiast formy pracy, sposoby prezentacji materiału oraz charakter interakcji między wszystkimi uczestnikami procesu dydaktycznego. Niniejszy artykuł dotyczy interakcji pomiędzy nauczycielem i uczniami oraz samymi uczniami, pojawiających się podczas nauki przez internet. Przedstawiono tu rozwiązania, które być może pomogą utrzymać i poprawić te interakcje, a nierzadko skierować je na inne tory.
 

Szkoła „wirtualna” a szkoła „realna”

Można z pewnością stwierdzić, że interakcje należą do najważniejszych czynników wpływających na efektywność procesu nauczania, zwłaszcza nauczania języka obcego. Wszak najskuteczniejsze uczenie się zachodzi w sytuacji, gdy uczeń może wymieniać  poglądy, rozwiązywać problemy, negocjować znaczenia  oraz  prowadzić  nieskrępowany dialog. Dlatego też jednym z głównych wyzwań stojących przed nauczycielem jest stworzenie w edukacji zdalnej warunków, które skłonią uczniów do komunikowania się, formułowania swoich myśli, wykonywania zadań we współpracy z innymi przy uwzględnieniu wiedzy i strategii myślenia pozostałych osób, przezwyciężania konfliktów i rozwiązywania problemów wynikających z takiej współpracy. Czy to oznacza, że nauczyciel ma starać się maksymalnie upodobnić sytuację nauczania zdalnego do sytuacji w klasie? Czy należy zrobić wszystko, aby było „jak przedtem”,  „jak w szkole”, „jak podczas normalnej lekcji”? Nie wydaje się to ani konieczne, ani nawet pożądane. Dlaczego? Po pierwsze dlatego, że będąc zmuszeni do pracy zdalnej, zarówno nauczyciele, jak i uczniowie znaleźli się w zupełnie innej rzeczywistości. Nie można udawać, że nic się nie zmieniło, ponieważ zmieniło się bardzo dużo. Po drugie, konieczność nauki zdalnej, oprócz wielu minusów, ma także plusy. Zmusza do wprowadzania ciekawych, pożyecznych i skutecznych rozwiązań. Po trzecie, celem nauczyciela języka obcego zawsze było stworzenie podczas lekcji warunków jak najbardziej zbliżonych do naturalnej sytuacji komunikacyjnej. Nauka zdalna przy wszystkich swoich wadach i problemach, które nastręcza, wydaje się temu sprzyjać. Obecnie uczniowie mają więcej okazji, by komunikować się w języku obcym właśnie przez internet (grając w gry online, wypowiadając się na czatach czy forach dyskusyjnych, uczestnicząc w międzynarodowych projektach i programach) niż podczas kontaktów bezpośrednich. Dlatego też właściwe wydaje się nie dążenie do upodobnienia nauki zdalnej do pracy w sali, lecz umiejętne wykorzystanie dostępnych narzędzi i kierowanie pracą uczniów w taki sposób, żeby mogli doskonalić umiejętności językowe właśnie w komunikacji online.
Aby proces nauczania zdalnego mógł przebiegać sprawnie i aby jakiekolwiek interakcje w ogóle były możliwe, niezbędne jest umiejętne korzystanie z takich narzędzi internetowych, jak platforma do prowadzenia wideokonferencji (np. Microsoft Teams, Skype, Google Meet, Zoom) i platforma do organizacji pracy asynchronicznej (np. Google Classroom, Edmodo, Moodle)1. Czteromiesięczna praktyka pracy z użyciem wymienionych narzędzi pokazała, że nauka zdalna może być skuteczna i ciekawa. Oprócz doskonalenia sprawności językowych można było zaobserwować kilka pozytywnych zmian spowodowanych koniecznością pracy przez internet. Zmiany te dotyczyły często właśnie interakcji między uczestnikami procesu nauczania.
 

Nie ma tego złego… – czyli o plusach nauczania zdalnego

Pozytywne  zmiany  nastąpiły  w  interakcjach nauczyciel – uczeń. Nauczyciel, postrzegany dotychczas jako jedyny organizator procesu nauczania i nierzadko jako jedyna osoba odpowiedzialna za jego efektywność, w warunkach nauczania zdalnego stał się mentorem, osobą wspierającą. Niekiedy podczas lekcji tradycyjnych zdarza się, że uczący się unikają bezpośredniego, osobistego kontaktu    z nauczycielem, zwłaszcza w cztery oczy. Zjawisko to można zaobserwować w przypadku uczniów szkół średnich i niekiedy studentów. Dotyczy to najczęściej osób mało zmotywowanych, gorzej radzących sobie z nauką języka, niechętnie uczestniczących w zajęciach. W trakcie nauki zdalnej nauczyciel, oddając zadania, podsumowując każdy etap pracy, często zwracał się do każdego ucznia bezpośrednio. Uczniowie też mieli więcej powodów, aby kontaktować się bezpośrednio z prowadzącym zajęcia: dopytać w niezrozumiałej kwestii, sprawdzić, czy wykonane przez nich zadania dotarły do nauczyciela, podziękować za komentarze i ocenę. Ta komunikacja, w przeciwieństwie do nauki „realnej”, odbywała się najczęściej w formie pisemnej. Kształtowała zatem bardzo przydatną umiejętność pisemnego funkcjonowania w środowisku szkolnym lub akademickim (np. odpowiedniego stosowania form grzecznościowych).
 
Nauczanie zdalne może sprzyjać bardziej sprawiedliwemu rozłożeniu interakcji nauczyciela z uczniami. Zdajemy sobie przecież sprawę, że (mimo największych starań) podczas zajęć w klasie interakcja nauczyciel – uczeń jest często rozłożona w sposób nierównomierny między poszczególnych uczniów. Wynika to z wielu czynników: organizacji sali lekcyjnej, osobowości uczniów specjalnie siadających dalej, w kącie, w miejscu słabiej widocznym, aby nie trafić do strefy aktywności nauczyciela, czyli do grupy, którą nauczyciel widzi lepiej, do której częściej się zwraca, poświęca jej więcej uwagi. Czasami zależy to także od nauczyciela, częściej wywołującego uczniów lepszych, od których ma większe szanse usłyszeć poprawną odpowiedź (Richards i Lockhart 1994).
 
W nauczaniu zdalnym wymienione czynniki nie odgrywają większej roli. Podczas prowadzenia lekcji online z użyciem komunikatora prowadzący może zastosować takie ustawienia ekranu, które umożliwią mu jednakowy widok na wszystkich uczniów. Przygotowując zadania do pracy asynchronicznej na platformie, nauczyciel w równym stopniu musi myśleć o wszystkich uczestnikach zajęć. Niezrozumienie zadania lub pytania pojawiające się podczas lekcji częściej są kierowane do nauczyciela, ponieważ uczniowie nie mają możliwości porównania, jak zadanie wykonał sąsiad z ławki, albo skonsultowania, co dokładnie trzeba zrobić. Nierzadko zmusza to do podejmowania interakcji z nauczycielem nawet osoby bardziej nieśmiałe i zwykle mniej aktywne.
 
Kolejną pozytywną stroną nauczania zdalnego jest możliwość indywidualizacji nauczania. Wykonując zadania w pracy asynchronicznej, uczniowie mogą pracować we własnym tempie, w dogodnym dla siebie czasie,  w preferowanym przez siebie stylu. Podczas zajęć w klasie nauczyciel nie zawsze ma czasowe i organizacyjne możliwości uwzględniania różnic indywidualnych wszystkich uczniów. Platforma, którą wykorzystujemy do pracy asynchronicznej, jest miejscem mogącym pomieścić wiele materiałów i zadań dostosowanych do różnych stylów poznawczych i potrzeb uczestników zajęć. Warto wykorzystać tę przestrzeń do zamieszczania ćwiczeń do wyboru, np. ćwiczenia gramatyczne mogą mieć postać zwykłych zadań z lukami bądź piosenki czy wiersza, leksykę można utrwalać za pomocą fiszek (w których jest możliwość włączenia lektora czytającego słowa), słowniczków tematycznych lub prezentacji PowerPoint. Takie działania w kierunku indywidualizacji nauczania wymagają od nauczyciela większego nakładu pracy, jednak dzięki dostępnym narzędziom (formularze Google, zadania na platformie Wordwall i LearningApps) można stworzyć zadania samosprawdzające się. Nauczyciel nie musi poświęcać czasu na sprawdzanie i korektę ćwiczeń, a uczniowie od razu otrzymują odpowiedź zwrotną.  Oferowanie  zadań do wyboru sprawia, że uczniowie czują się bardziej odpowiedzialni za proces dydaktyczny,  wykonują  wybrane przez siebie zadanie bardziej świadomie i z większym zaangażowaniem.
 
Mówiąc o interakcjach nauczyciel – uczeń, warto wspomnieć o jeszcze jednym plusie zajęć online. Komunikatory, za pomocą których prowadzimy zajęcia, zazwyczaj mają opcję nagrywania spotkania. Staje się to narzędziem do autorefleksji i lepszego przyjrzenia się własnej pracy. Nagrywając (za zgodą uczniów) spotkanie, nauczyciel uzyskuje materiał, który pokazuje, jak są tworzone interakcje z uczniami, ile czasu poświęca on poszczególnym uczniom, jak wygląda stosunek czasu mówienia nauczyciela do czasu mówienia uczniów. Są to aspekty lekcji bardzo trudno uchwytne dla prowadzącego podczas trwania zajęć. Dopiero spojrzenie z boku pozwala je zauważyć i odpowiednio ocenić (zwykle jest to możliwe podczas hospitacji lekcji lub obserwacji koleżeńskiej). Dzięki nagrywaniu zajęć prowadzonych przy pomocy komunikatora, nauczyciel może obserwować własne lekcje.
 
Mimo iż nauczanie zdalne w oczywisty sposób ogranicza bezpośrednie kontakty między uczestnikami zajęć, można zaryzykować stwierdzenie, że sprzyja ono powstawaniu bardziej naturalnej sytuacji komunikacyjnej. Kilkumiesięczna praktyka prowadzenia zajęć  online pokazała, że uczniowie i studenci z większą chęcią i zaangażowaniem podejmowali zadania  konwersacyjne. Słuchali się uważniej, zadawali sobie nawzajem więcej pytań. Przypuszczalnie było to spowodowane potrzebą kontaktu z rówieśnikami, której nie można było zaspokoić podczas przerwy czy przed zajęciami. Komunikacja na zajęciach języka obcego często stawała się jedną z niewielu okazji do rozmowy z kolegami z klasy czy grupy, dlatego często wychodziła poza ramy ćwiczeń konwersacyjnych i przybierała bardziej naturalny charakter.

Minusy nauki zdalnej  i  możliwe  rozwiązania

Wymienione pozytywne strony  nauczania  zdalnego w tworzeniu interakcji nauczyciel – uczeń są często niedostrzegalne w kontekście utrudnień w budowaniu wzajemnych interakcji między uczniami, które niesie za sobą edukacja online. Największym minusem jest oczywiście brak osobistego  kontaktu,  tak  potrzebnego  każdemu z nas niezależnie od nauczanego przedmiotu, poziomu kształcenia i wieku uczniów. Prawdopodobnie wielu nauczycieli głowi się, jak w warunkach nauczania zdalnego zorganizować pracę w parach czy w grupach.
 

Zaproś uczniów do pokoju

Jak skłonić uczniów do wchodzenia w interakcje podczas spotkań online? Pomóc w tym może dostępny w niektórych komunikatorach podział klasy na pokoje. Podczas lekcji wielokrotnie możemy podzielić klasę na dowolne grupy. W takich grupach lub parach uczniowie mogą dyskutować, przygotowywać odpowiedź na pytanie, rozwiązywać zadania. Nauczyciel może wejść do każdego z pokoi, przyłączyć się do dyskusji lub po prostu skontrolować przebieg pracy. Opcja dzielenia na pokoje ma kilka plusów w stosunku do pracy w grupach w sali. Po pierwsze, uczniowie nie słyszą grupy sąsiedniej (czego często nie da się uniknąć w sali lekcyjnej), mogą zatem skupić się wyłącznie na swojej rozmowie. Po drugie, nauczyciel może szybko w dowolny sposób dobierać skład pokoi, co sprzyja większej rotacji w grupach niż w sali lekcyjnej (gdzie uczniowie często pracują z sąsiadem z ławki).
 

Rozwijaj interakcje między uczniami w zadaniach projektowych

Innym sposobem pomagającym zwiększyć intensywność interakcji między uczniami jest wprowadzanie do pracy asynchronicznej elementów metody projektu. Nie muszą to być projekty na dużą skalę, lecz krótkie zadania polegające np. na przygotowaniu plakatu, stworzeniu kolażu z własnoręcznie wykonanych i sfotografowanych rysunków, przygotowaniu infografiki lub prezentacji PowerPoint  na  wybrany  temat.  Wspólna  praca uczniów w trybie asynchronicznym sprzyja rozwijaniu interakcji, prowadzeniu dialogu i wzajemnej pomocy.
 

Wyślij uczniów „na czaty”

Innym polem do rozwijania interakcji między uczniami jest aktywność na czatach i forach. W sytuacji nauczania zdalnego warto poświęcić jej więcej uwagi i rozwinąć tę cenną umiejętność. W obecnych czasach jest to jedna    z bardziej popularnych metod komunikacji. Długie rozmowy telefoniczne zostały zastąpione przez krótkie powiadomienia sms lub wiadomości wysyłane za pomocą komunikatorów internetowych. Czasami w ten sposób prowadzone są wielogodzinne dyskusje. Można się zastanawiać nad fenomenem popularności tego rodzaju komunikacji. Faktem jest jednak, że dla młodych ludzi jest to prawdopodobnie najpopularniejsza i najbardziej naturalna forma kontaktów towarzyskich. Z obserwacji wynika, że komunikacja przez czaty zaczyna przenosić się również do sfery zawodowej. Można zatem przypuszczać, że umiejętność sprawnego i poprawnego korzystania z tego narzędzia w języku obcym przyda  się  naszym uczniom w przyszłości w ich pracy zawodowej.
 
Specyfika języka czatów internetowych i  dynamika jego rozwoju jest przedmiotem badań językoznawców2. Według nich, mimo że komunikacja  internetowa jest realizowana w formie pisemnej, ma wiele cech charakterystycznych dla języka mówionego, m.in.: spontaniczność, dialogowość, kolokwialność oraz sytuacyjność (Grzenia 2006). Charakteryzuje się ona również specyficzną ortografią, gramatyką, skrótowością i dynamicznością (Golus 2004). Porozumiewanie się przez komunikatory wymaga znajomości tzw. netykiety, czyli internetowych reguł komunikacyjnych, poprawnego stosowania i rozumienia akronimów oraz środków niewerbalnych (emotikonów), a także umiejętności szybkiego reagowania na wypowiedzi innych uczestników rozmowy na czacie. Wiąże się ona także z dużą odpowiedzialnością. Warto uświadamiać uczniom, że ich wypowiedzi na czatach i forach, mimo iż mają często formę niezobowiązującej wymiany zdań, zostają zapisane w komunikatorze, są dostępne podczas całego czasu rozmowy, a często także długo po niej. Mogą być one różnie rozumiane i interpretowane przez innych uczestników konwersacji, a tłumaczenie i prostowanie własnych wypowiedzi w komunikacji internetowej wymaga dużo więcej wysiłku niż podczas rozmowy bezpośredniej. W związku z tym ćwiczenie podczas lekcji języka obcego również tej formy komunikacji jest trafnym pomysłem.
 
Wypowiedzi na czacie są formą komunikacji rzadko wykorzystywaną podczas tradycyjnej nauki w klasie. Jeżeli nawet nauczyciele ją stosują, przyjmuje ona zazwyczaj sztuczne formy, najczęściej w postaci zadań typu: „Na jednym z forów młodzieżowych omawiany jest problem (…). Weź udział w dyskusji”. Takie zadanie, często wykonywane przez uczniów w zeszytach, ma tylko znamiona autentyczności. W rzeczywistości jednak nie ma praktycznie nic wspólnego z komunikacją na prawdziwym forum. Nauczanie zdalne jest doskonałą okazją do doskonalenia tego typu komunikacji w warunkach naturalnych. Dobrym pomysłem jest przeniesienie części zajęć do czatu i poproszenie uczniów o dyskusję na temat wybranego problemu czy zagadnienia właśnie za pomocą krótkich komunikatów pisanych. Aby osiągnąć zamierzony cel lub urozmaicać wykonywanie tego typu zadań, nauczyciel może ustalić pewne zasady, np. poprosić uczniów o to, aby używali jak najwięcej nowo poznanej leksyki albo żeby zawsze w swojej wypowiedzi odnosili się do słów innych uczestników rozmowy. Jeszcze jednym plusem czatów jest ich wysoki potencjał edukacyjny. Uczeń, uczestnicząc w żywej komunikacji, podczas formułowania własnej wypowiedzi może korzystać z pomocy słowników elektronicznych czy translatorów. Pisanie na czacie stanowi również dobrą propozycję dla osób nieśmiałych, niechętnie wypowiadających się na zajęciach. Uczestnik rozmowy internetowej ma poczucie większej kontroli nad nią niż podczas kontaktów face to face. W każdej chwili może się wylogować, zignorować wypowiedź współrozmówcy, zaprzestać komunikacji (Golus 2004). Nauczyciel zaś ma możliwość wglądu do całej dyskusji, może lepiej dostrzec tematy lub konstrukcje, które wymagają dodatkowych ćwiczeń.
 
Rzecz jasna, nic nie zastąpi bezpośredniego kontaktu w sali, ale wydaje się, że wykorzystywanie zadań projektowych i komunikacji na czacie może sprzyjać utrzymywaniu oraz tworzeniu nowych interakcji między uczniami oraz dać możliwość wspólnego doskonalenia umiejętności językowych i pozajęzykowych.
 

Odwróć lekcję

Dużą przeszkodą w rozwijaniu interakcji podczas nauki zdalnej jest tendencja do zwiększania czasu mówienia nauczyciela w stosunku do czasu mówienia uczniów. Przewaga czasu mówienia nauczyciela jest w dużym stopniu zauważalna również podczas nauki w sali lekcyjnej. Prowadzone badania jednoznacznie pokazują, że najwięcej na lekcji mówią właśnie nauczyciele (Richards i Lockhart 1994), często budując zajęcia według tzw. modelu IRF (inicjacja pytania ze strony nauczyciela – reakcja ucznia – informacja zwrotna nauczyciela). Niestety, nauczanie zdalne sprzyja skracaniu czasu wypowiedzi uczniów. Dzieje się tak dlatego, że nauczyciel stara się maksymalnie wykorzystać czas pracy online na prezentację uczniom przygotowanego materiału. Skupia więc uwagę uczniów na sobie, mówiąc jeszcze więcej niż podczas tradycyjnej lekcji. Najczęściej zadaje pytanie, prosi o odpowiedź konkretnych uczniów i udziela informacji zwrotnej. Ogranicza tym samym wypowiedzi uczniów zarówno w sposób ilościowy (na pytanie odpowiada tylko jeden wybrany uczeń, ewentualnie w razie braku odpowiedzi pytana jest następna osoba), jak i jakościowy (często blokuje naturalny rozwój interakcji między pozostałymi uczestnikami spotkania). Jest to przeszkoda trudna do przezwyciężenia, wydaje się jednak, że rozwiązaniem może być wprowadzanie do nauczania zdalnego elementów lekcji odwróconej.
 
Metodę  tę  można  stosować  przy  wielu  okazjach   i w różnych celach. Dobrze sprawdzi się w nauce gramatyki. Na prezentację materiału gramatycznego nauczyciele przeznaczają nieraz sporo czasu. Bardzo trudno jest wtedy utrzymać uwagę uczniów, nawet w warunkach lekcji tradycyjnej. Jeszcze trudniejsze wydaje się to podczas nauki zdalnej. Warto poprosić uczniów, aby na podstawie przyswojonego przed lekcją materiału  teoretycznego samodzielnie spróbowali ustalić regułę gramatyczną, wytłumaczyli ją sobie wzajemnie, zilustrowali stworzonymi przez siebie przykładami. Praca ta może odbywać się w małych grupach (pokojach), a następnie może zostać podsumowana na forum całej klasy. Rzecz jasna lekcja odwrócona ma szansę powodzenia wtedy, gdy uczniowie mają do dyspozycji solidną bazę teoretyczną. Może być to prezentacja przygotowana przez nauczyciela specjalnie dla danej grupy, jednak świetnie sprawdzają się tutaj filmy zamieszczane na wielu kanałach do nauki języków obcych, dostępne na YouTubie. Można tam znaleźć materiały w języku polskim oraz te przygotowywane  przez  rodowitych  użytkowników  języka,  tworzone  z myślą o uczniach na różnym poziomie znajomości języka obcego (także dla osób dopiero rozpoczynających naukę). Samodzielna praca uczniów z takimi materiałami może znacznie odciążyć nauczyciela, a także zwiększać pewność siebie i poczucie językowej samodzielności uczących się.
 

Podsumowanie

Oczywiste jest, że konieczność nauki zdalnej w znacznym stopniu determinuje interakcje między wszystkimi uczestnikami procesu dydaktycznego. Niektóre rodzaje interakcji uniemożliwia, inne lekko modyfikuje. Daje jednocześnie możliwości pojawienia się zupełnie nowych interakcji, typowych właśnie dla komunikacji  online.  Aby zoptymalizować proces nauczania zdalnego i wykorzystać jak najbardziej narzędzia, które oferuje internet, warto pamiętać o kilku zasadach:
  1. Do efektywnej nauki zdalnej niezbędne jest prowadzenie wideokonferencji. Niezwykle ważne jest również używanie kamery przez wszystkich uczestników spotkania. Z jednej strony pomaga to nauczycielowi w prowadzeniu zajęć (widzi reakcje uczniów, może zauważyć, że ktoś czegoś nie zrozumiał lub stracił wątek lekcji), z drugiej – pomaga uczniom utrzymać uwagę i skłania do bardziej aktywnego udziału w zajęciach.
  2. Ważne jest również używanie organizatora, czyli platformy, na której nauczyciel zamieszcza materiały, przedstawia zadania na wybrany okres (jedna lekcja, cały tydzień). Sprawia to, że materiał jest usystematyzowany, zawsze dostępny dla uczestników kursu. Jeżeli nauczyciel publikuje materiał zawsze w określonym  terminie  (np.  konkretnego  dnia  tygodnia  o określonej godzinie) i wyznacza dokładny termin wykonania zadań, uczniowie mogą odpowiednio zaplanować i zorganizować swoją pracę. Daje im to poczucie bezpieczeństwa. Organizatory te mają wiele użytecznych funkcji, np. automatyczne przypominanie o terminie zwrotu prac, podliczanie punktów, tworzenie banku komentarzy do zadań. Na szczególną uwagę zasługuje możliwość wysyłania prywatnych komentarzy do poszczególnych uczniów (i do nauczyciela) oraz „strumień” lub „ściana”, gdzie każdy z uczestników kursu może publikować informacje do wiadomości całej grupy. Pozwala to wyjaśniać ewentualne wątpliwości na forum, zadawać pytania, dodawać uwagi. Jest to także swoiste pole do budowania interakcji między uczniami.
  3. W procesie nauczania zdalnego warto wykorzystywać formy pracy, które są typowe dla aktywności online, np. zachęcać do udziału w forach, czatach,  do porozumiewania się za pomocą komunikatorów. Tego typu działania będą miały zdecydowanie bardziej naturalny charakter, niż jeśli byłyby wykonywane w sali lekcyjnej.
  4. Warto skorzystać z możliwości zwiększenia indywidualizacji nauczania, przez stosowanie prywatnych komentarzy do zadań, indywidualną i szczegółową ocena prac, proponowanie zadań do wyboru, aby uczniowie sami mogli zdecydować, które zadanie wykonają.
  5. Stosowanie  zadań  projektowych  skłoni  uczniów do współpracy w trybie asynchronicznym. Będzie okazją do komunikacji, wspólnego szukania rozwiązań, pracy twórczej. Da tym samym możliwość do rozwijania interakcji poza lekcjami online.
  6. Aby unikać przewagi czasu  mówienia  nauczyciela, można wprowadzać elementy lekcji odwróconej, polegającej na samodzielnym przyswojeniu przez uczniów teorii i na aktywnym jej wykorzystaniu podczas spotkania online.
 
Pamiętając o wyżej wymienionych zasadach, nauczyciel nawet w tak trudnej sytuacji jak pandemia jest   w stanie prowadzić wartościowe i efektywne zajęcia, które nie tylko będą rozwijać uczniów językowo, ale pomogą również tworzyć i utrzymywać wzajemne interakcje.

 

Bibliografia

  • Europejski system opisu kształcenia językowego (ESOKJ) 2001(2003), Warszawa: CODN.
  • Golus, B. (2004), Fenomen rozmów internetowych i ich języka, [w:] M. Kita (red.), Dialog a nowe media, Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, s. 33–41.
  • Grzenia, J. (2006), Komunikacja językowa w Internecie, Warszawa: PWN.
  • Kordus, M. (2020),  Komunikacja  przez  prezentację. O wykorzystaniu narzędzi TIK w zdalnym nauczaniu języków obcych, „Języki Obce w Szkole”, nr 2, s. 49–54.
  • Krasuska-Betiuk, M. (2015), Interakcje w klasie szkolnej z perspektywy społecznych reprezentacji i oczekiwań interpersonalnych, „Studia z Teorii Wychowania”, t. VI,  nr 3(12), s. 49–77.
  • Martens, A. (2012), Formy i normy – język komunikacji internetowej, rozważania wstępne, „Komunikacja Społeczna”, nr 2, s. 20–28, <bit.ly/33lmlP8>, [dostęp: 20.07.2020].
  • Richards, J.C., Lockhart, C. (1994), Reflective teaching in second language classrooms, Cambridge: Cambridge University Press.
  • Uchwat-Zaród, D. (2020), Edukacja zdalna – od mądrej dydaktyki do narzędzi cyfrowych, „Języki Obce w Szkole”, nr 2, s. 45–48.