Klasyk w pakiecie multimedialnym w dydaktyce języków obcych i literatury (na przykładzie powieści Johanna Wolfganga Goethego Cierpienia młodego Wertera oraz filmu Goethe!)

Numer JOwS: 
str. 70
Fragment filmu "Goethe!". Materiały promocyjne

Możliwości i cele wykorzystywania dzieł literackich w nauczaniu języków obcych są szczególnie interesujące, a zarazem inspirujące dla historyków i teoretyków literatury, zajmujących się także pracą dydaktyczną w zakresie nauczania języka obcego. Nasuwa się jednak pytanie, jak można w atrakcyjny dydaktycznie sposób przybliżyć uczniom sylwetkę twórcy uznawanego za klasyka oraz jego dzieło, niekoniecznie tradycyjnie analizując biografię i czytając niełatwe w odbiorze dla współczesnego czytelnika utwory, za to wykorzystując środki audiowizualne, zwłaszcza film.

Pobierz artykuł w pliku PDF

Większość współczesnych dydaktyków nauczania języków obcych i literatury podkreśla, że jednym ze stawianych sobie przez nich celów jest – oprócz rozwoju kompetencji komunikacyjnych – nabycie umiejętności niezbędnych do tzw. komunikacji międzykulturowej, rozumianej jako

(…) zintegrowany cel komunikacyjno-kształcący, (...)zakłada[jący] rozwój kompetencji komunikacyjnej z jednoczesnym zrozumieniem i opanowaniem szeroko pojętego tła kulturowego określonego kraju. (…) Ze względu na specyfikę wyrazu artystycznego i możliwości silnego oddziaływania emocjonalnego, tematykę, reprezentatywność kulturową i realioznawczą, a także bogate i zróżnicowane słownictwo – literatura piękna jest koniecznym i nieodzownym elementem w procesie przyswajania języka obcego i doskonalenia jego znajomości (Kozłowski 1991:3-4).

Możliwości wykorzystywania dzieł literackich w nauczaniu języków obcych są szczególnie interesujące – a zarazem inspirujące – dla tych historyków i teoretyków literatury, którzy zajmują się nie tylko prowadzeniem badań naukowych, ale także nauczaniem języka obcego; a to m.in. ze względu na bliskość relacji między dydaktyką nauczania literatury a literaturoznawstwem. Jak podkreśla wielu badaczy, te dziedziny nie różnią się zasadniczo, tak w odniesieniu do przedmiotu badań i założeń, jak i stosowanych metod. Zarówno literaturoznawcy, jak i dydaktycy literatury powinni być profesjonalnymi pośrednikami wprowadzającymi w świat literatury uczących się w szkołach czy na uczelniach. Jedni i drudzy przyczyniają się do zachowania i poszerzania wiedzy o literaturze i kultywowania pamięci kulturowej społeczeństwa oraz przekazują umiejętność obchodzenia się z kompleksowymi dziełami językowo-estetycznymi, jakimi są utwory literackie. Różnica polega jedynie na tym, że literaturoznawcy skłonni są często usuwać w cień swoją rolę jako dydaktyków, natomiast dydaktycy wręcz przeciwnie: wybierają ją jako punkt orientacyjny swojej pracy (Bogdal 2010:13).

Nie można jednak nie odnieść się do argumentów przeciwników wykorzystywania oryginalnych tekstów literackich jako materiału nauczania w dydaktyce języków obcych, którzy – także nie bez słuszności – zauważają, że obecnie większość uczniów w małym stopniu interesuje się literaturą. Częstokroć wywołuje ona u nich znudzenie, świat przedstawiany w „przeintelektualizowanych” tekstach wydaje się niejednokrotnie zbyt abstrakcyjny dla potencjalnego (zwłaszcza młodego) czytelnika, odstręczająco działać może także archaiczna problematyka, a do tego wysoki stopień trudności językowej, którego pokonywanie wydaje się w dodatku mało przydatne dla późniejszej praktyki językowej, gdyż języka literackiego nie używa się w codziennych sytuacjach komunikacyjnych. Kontrargument zwolenników głoszących, że (...) literatura – jako skoncentrowany werbalnie w postaci zapisu graficznego wyraz ludzkich doświadczeń – może zawierać i prezentować ważne i ciekawe dla uczniów tematy i problemy, powodując zazwyczaj konieczność spontanicznego ustosunkowania się do nich i przyczyniając się tym samym do nawiązania konwersacji zbliżonej do autentycznej sytuacji konwersacyjnej. Oczywiście, aby wykorzystać te możliwości tekstów literackich, trzeba zagwarantować odpowiedni ich dobór oraz określić adekwatne dla realizacji cząstkowych celów lekcji języka obcego metody pracy z tekstem (Kozłowski 1991:35-36), wydaje się mało przekonujący i trudny do realizacji w rzeczywistości, w której nauczycielskie ambicje zapoznania uczniów z kanonem literatury nazbyt często nie dają się pogodzić nie tylko z zainteresowaniami uczniów, ale i z ich możliwościami percepcyjnymi. Przyjmując zatem założenie, iż jednym z podstawowych kryteriów doboru tekstów literackich w celach glottodydaktycznych jest czerpanie z literatury współczesnej, należałoby zdecydowanie wyłączyć z kręgu zainteresowań dzieła klasyków. W nauczaniu języka obcego powinno się pracować z tekstami, które zawierają słownictwo stosowane w możliwie najszerszych kręgach społecznych. (…) Trudno bowiem wyobrazić sobie np. pracę z tekstami klasyków literatury światowej, żyjących i tworzących w XVII lub XVIII wieku, przede wszystkim dlatego, że utwory te nie odzwierciedlają aktualnego stanu języka, zawierają natomiast słownictwo, zwroty i struktury językowe, które w dzisiejszej komunikacji językowej odczuwane są jako archaiczne (Kozłowski 1991:63). Stwierdzenia te są bez wątpienia słuszne, skłaniają jednak do poszukiwania złotego środka, umożliwiającego uczącym się języka obcego i rozwój kompetencji językowych, i zdobywanie wiedzy na temat kultury danego kraju, w tym o znaczących pisarzach i ich dziełach – nie tylko współczesnych.