Wykorzystanie narzędzi internetowych do rozwijania umiejętności czytania i słuchania ze zrozumieniem

Numer JOwS: 
str. 45

Nauka języków obcych to nie tylko uczenie się słów i gramatyki, ale również doskonalenie umiejętności, między innymi czytania i słuchania ze zrozumieniem. Często lekcje rozwijające te umiejętności kojarzą nam się z mało atrakcyjnymi tekstami z podręcznika oraz nagraniami, do których uczniowie muszą wykonać określone zadania. Czy można rozwijać umiejętności receptywne w sposób ciekawszy, bardziej angażujący ucznia? Z pomocą przychodzą różnorodne narzędzia internetowe, z których kilka opisano w niniejszym artykule.

Pobierz artykuł w pliku PDF

Zanim sięgniemy po narzędzia internetowe, które można wykorzystać do rozwijania umiejętności receptywnych, zastanówmy się nad odpowiedzią, dlaczego w ogóle warto to robić. Co możemy zmienić, wprowadzając nowe technologie? Po pierwsze, wybierając materiał filmowy, oprócz dźwięku wykorzystujemy również obraz, co powoduje, że zadanie jest dużo bardziej atrakcyjne dla ucznia niż tradycyjne zadania na słuchanie ze zrozumieniem. Ponadto dołączając obraz do ćwiczeń na słuchanie ze zrozumieniem, bardziej nawiązujemy do realiów współczesnego świata, w którym ludzie coraz częściej komunikują się ze sobą przy pomocy takich narzędzi, jak Skype, Hangouts lub FaceTime. Poza tym, tworząc lekcje z wykorzystaniem materiałów oryginalnych (filmy, wywiady, artykuły prasowe itp.), stymulujemy ciekawość ucznia, a przez to podnosimy jego poziom motywacji do nauki. Wykorzystanie nowych technologii daje nauczycielowi również większą możliwość wglądu w wyniki uczniów i analizy ich odpowiedzi (tzw. analiza uczenia się – ang. learning analytics, por. Horizon Report 2014), co opisano bardziej szczegółowo na przykładach poniżej. Dostęp do narzędzi umożliwiających taką analizę danych pozwala rozpoznać obszary, z którymi uczniowie mają problemy, i przygotowywać kolejne lekcje w taki sposób, aby te trudności pokonywać. Ponadto wykorzystując narzędzia internetowe, łatwo jest wprowadzić w proces nauczania mechanizm gamifikacji, który może mieć duży wpływ na motywację ucznia. Gamifikacja to taki sposób zaprojektowania procesu dydaktycznego oraz metod pomiaru i ewaluacji efektów, aby środowisko edukacyjne działało w oparciu o mechanizmy stosowane w grach i tym samym zachęcało uczniów do większego zaangażowania i strategicznego myślenia (Wieczorek-Tomaszewska 2013). Kolejną zaletą wykorzystania nowoczesnych technologii w rozwijaniu umiejętności słuchania i czytania ze zrozumieniem jest możliwość większej indywidualizacji zadań. Uczeń zdolny, bardziej zaawansowany językowo, może w tym samym czasie wykonać więcej zadań lub zrobić ćwiczenia na wyższym poziomie trudności. Należy pamiętać również, że opisane narzędzia internetowe mogą być wykorzystywane przez uczniów do samodzielnego uczenia się nie tylko w szkole czy przed komputerem w domu, ale również przy użyciu urządzeń mobilnych, takich jak tablety czy smartfony, w jakimkolwiek miejscu, w którym mają dostęp do Internetu, co doskonale wpisuje się w nowy trend w edukacji: Now you can learn anything, anywhere and anytime (Teraz możesz uczyć się czegokolwiek, gdziekolwiek i kiedykolwiek chcesz). Zwielokrotnienie kontaktów z naturalnym językiem z pewnością przyczyni się do rozwijania umiejętności receptywnych. Nauczyciel może zachęcać swoich uczniów do tego, aby wydłużali swój kontakt z językiem obcym poza ramy czasowe lekcji, zalecając różnorodne narzędzia internetowe. Dodatkowym efektem wykorzystywania nowych technologii będzie lepszy kontakt z młodymi ludźmi, dla których technologie i Internet są naturalnym środowiskiem funkcjonowania.

YouTube i Vimeo na dobry początek

Najprostszym sposobem wykorzystania narzędzi internetowych do rozwijania umiejętności słuchania ze zrozumieniem jest sięgnięcie do popularnych serwisów typu YouTube czy Vimeo, gdzie można znaleźć mnóstwo ciekawych materiałów filmowych, które mogą posłużyć jako wprowadzenie lub rozszerzenie omawianego tematu bądź też będących pretekstem do dyskusji. Na przykład omawiając temat uzależnień, można wykorzystać krótki wywiad z Whitney Houston, w którym piosenkarka opowiada o swoich problemach, ostrzegając równocześnie młodych ludzi przed uzależnieniami. Rozmawiając o motywacji oraz czynnikach, które są ważne przy wyborze zawodu, warto posłuchać Steve’a Jobsa, przemawiającego do studentów na Uniwersytecie Stanforda (Steve Jobs’ 2005 Stanford Commencement Address). Wystąpienie to zostało udostępnione przez tę uczelnię w serwisie YouTube. W związku z tym, że podobne tematy są dla uczniów ciekawe, zdecydowanie chętniej zaangażują się oni w aktywne słuchanie, co sprzyja rozwijaniu tej umiejętności. Właściwie do każdego tematu można znaleźć krótki film, wywiad, zwiastun filmowy lub reklamę społeczną, które uatrakcyjnią lekcję, rozwijając równocześnie umiejętność słuchania ze zrozumieniem. Oczywiście musimy pamiętać, aby dostosować wyszukany materiał do wieku i poziomu językowego naszych uczniów.

Zaption – żeby sprawdzić, czy uczniowie rzeczywiście słuchają i rozumieją

Warto pamiętać, że jeśli ograniczymy się do wykorzystania materiałów dostępnych w Internecie w sposób opisany powyżej, trudno nam będzie sprawdzić, czy wszyscy uczniowie rzeczywiście słuchają i rozumieją tekst. Pomocna okazuje się tutaj aplikacja Zaption, która służy do tworzenia interaktywnych quizów z wykorzystaniem materiałów wyszukanych na przykład w serwisie YouTube czy Vimeo. Aby stworzyć taki quiz, musimy zalogować się na wspomnianej stronie, wybrać opcję New lesson, a następnie podać link do wybranego przez nas materiału filmowego. Po pobraniu go, tworzymy własne zadanie, decydując, w którym miejscu chcemy zatrzymać film, żeby zadać pytania. Aplikacja pozwala na zadawanie różnych pytań: wielokrotnego wyboru, typu prawda/fałsz, pytań otwartych. Na stronie dostępny jest krótki film instruktażowy w języku angielskim, który pomoże nam w kwestiach technicznych. Po opublikowaniu stworzonego przez nas quizu, możemy go wykorzystać na lekcji w formie prezentacji na żywo (w tym celu wybieramy opcję present), w trakcie której odtwarzamy film na głównym ekranie, a uczniowie odpowiadają na pytania na swoich komputerach lub urządzeniach mobilnych. Uzyskujemy w ten sposób natychmiastową informację zwrotną, jaki jest ich poziom zrozumienia prezentowanego materiału. Ponadto, wybierając opcję Analytics, możemy również w późniejszym czasie przejrzeć statystyki i dokonać analizy odpowiedzi naszych uczniów. Warto też zwrócić uwagę na to, że w tzw. galerii aplikacji Zaption dostępnych jest wiele gotowych lekcji, które możemy kopiować i wykorzystywać na swoich zajęciach. Ten sposób ćwiczenia i sprawdzania umiejętności słuchania ze zrozumieniem będzie z pewnością bardziej atrakcyjny dla uczniów niż tradycyjne zadania oparte na nagraniach przygotowanych do podręczników, dostępne na płytach CD. Ograniczeniem dla wielu nauczycieli jest brak możliwości korzystania z pracowni komputerowych lub urządzeń mobilnych na lekcjach języków obcych. Należy pamiętać jednak, że wielu uczniów ma własne smartfony z dostępem do Internetu, możemy więc przeprowadzić taką lekcję w modelu BYOD (ang. Bring Your Own Device, czyli Przynieś swój sprzęt), który staje się coraz bardziej popularnym trendem w edukacji. W takiej sytuacji potrzebujemy jedynie komputera z dostępem do Internetu i możliwością wyświetlenia obrazu przy pomocy projektora lub telewizora, a do udzielania odpowiedzi uczniowie używają własnych telefonów lub tabletów. Możemy również wybrać opcję share i udostępnić uczniom przygotowany przez nas materiał jako zadanie domowe.

www.eslvideo.com i www.flevideo.com – zadania oparte na filmach lub piosenkach

Kolejnym narzędziem internetowym, które warto wykorzystać do rozwijania umiejętności słuchania ze zrozumieniem w języku angielskim, jest strona www.eslvideo.com, a jej odpowiednikiem w języku francuskim jest www.flevideo.com. Znajdziemy tu fragmenty filmów lub piosenek wraz z przygotowanymi do nich zadaniami sprawdzającymi poziom zrozumienia tekstu. Materiały możemy wyszukiwać, wpisując odpowiednie słowo kluczowe w wyszukiwarce lub według poziomu trudności, gdyż wszystkie materiały zostały przypisane do odpowiedniego poziomu: od początkującego do zaawansowanego, a odpowiednie zakładki są widoczne po wejściu na stronę. Każdy quiz, oprócz tytułu, opatrzony jest też numerem. Zlecając więc uczniom zadanie do wykonania, nauczyciel może ograniczyć się do podania tego numeru, co skraca czas wyszukiwania. Strona www.eslvideo.com daje nieco inne możliwości niż Zaption, gdyż uczeń przed obejrzeniem materiału filmowego widzi wszystkie pytania, na które będzie musiał odpowiedzieć, podobnie jak ma to miejsce w przypadku tradycyjnych ćwiczeń na słuchanie ze zrozumieniem. Narzędzie to może być wykorzystywane przez uczniów do samodzielnej pracy, gdyż po zakończeniu quizu uczeń może sprawdzić swoje odpowiedzi. Nauczyciel jednak ma możliwość wglądu w to, czy uczniowie wykonali zadanie, i jaki był ich wynik. W tym celu musi zarejestrować się na stronie i uzyskać kod nauczyciela. Uczniowie mogą wykonywać zadanie bez logowania się na stronie, a po jego zakończeniu wybierają opcję Send these results to my teacher, wpisując odpowiedni kod nauczycielski. W takiej sytuacji zalogowany nauczyciel, wchodząc na swoje konto, widzi wyniki uczniów w zakładce Student scores. Na stronie można również tworzyć swoje własne quizy, jednak autorzy serwisu w trosce o jakość publikowanych materiałów, zastrzegają sobie prawo do edycji i modyfikacji treści.

www.voscreen.com – do samodzielnego ćwiczenia rozumienia ze słuchu

Ciekawą alternatywą samodzielnego ćwiczenia umiejętności słuchania ze zrozumieniem w języku angielskim jest strona www.voscreen.com, dostępna również w formie aplikacji na iPad lub iPhone oraz na urządzenia z systemem Android. Po wysłuchaniu krótkich fragmentów filmów uczący się wybiera odpowiednie tłumaczenie usłyszanego tekstu, przy czym może zdecydować się na wersję trudniejszą (bez napisów) – w takiej sytuacji dostaje więcej punktów – lub łatwiejszą (z napisami), jednak z możliwością uzyskania mniejszej liczby punktów. W menu istnieje możliwość wyboru poziomu filmów, od początkującego do zaawansowanego, można również wybrać filmy tak, aby pojawiały się w nich określone zagadnienia gramatyczne, które chcemy utrwalić (na przykład czas teraźniejszy, przeszły, pytania, czasowniki modalne itp.). W menu dostępna jest również opcja tworzenia grup, które chcemy obserwować, co daje nauczycielowi możliwość wglądu w wyniki uczniów. Poza tym uczniowie należący do grupy widzą swoje wyniki nawzajem, czyli wykorzystany jest mechanizm gamifikacji, zwiększający motywację do pracy.

Flipboard – aby uczniowie czytali to, co ich interesuje, i rozwijali swoje umiejętności językowe

Rozwijanie umiejętności czytania ze zrozumieniem staje się coraz trudniejsze, gdy młodzi ludzie coraz rzadziej sięgają po książki, czasopisma czy gazety. Teksty z podręcznika natomiast, w związku z tempem zmieniania się świata, stają się szybko nieaktualne lub nie odnoszą się do tematów, które interesują naszych uczniów. Ciekawym narzędziem może się tu okazać aplikacja Flipboard, zarówno w wersji na urządzenia mobilne, jak i jako portal internetowy. Umożliwia ona dostęp do tekstów oraz współtworzenie treści i zarządzanie nimi. W aplikacji dostępne są czasopisma, które można zasubskrybować (służy do tego opcja follow). Do wyboru mamy magazyny znanych wydawców, jak Time czy The Huffington Post, i treści tworzone przez zwykłych użytkowników Internetu. Flipboard to doskonałe narzędzie do personalizacji uczenia, gdyż uczeń po utworzeniu konta może sam zadecydować, jakie pisma i o jakiej tematyce chce zasubskrybować. W ten sposób tworzy sobie własny zbiór informacji, do których ma dostęp z urządzenia mobilnego i który zawiera na bieżąco aktualizowane artykuły. Warto, by i nauczyciele rozważyli możliwość założenia specjalnego konta (tzw. magazynu) dla swoich uczniów, do którego mogą dodawać artykuły znalezione w innych pismach lub na stronach internetowych (używamy do tego opcji flip it). Autorka niniejszego artykułu współtworzy w ten sposób magazyn Angielski do matury, w którym udostępnia artykuły nawiązujące do czternastu zagadnień obowiązujących na egzaminie maturalnym z języka angielskiego. Aby go zasubskrybować, wystarczy pobrać aplikację Flipboard, utworzyć konto, a następnie wpisać w polu wyszukiwania nazwę Angielski do matury. Kiedy zostanie on wyszukany, należy kliknąć opcję follow. Z udostępnionych w ten sposób artykułów uczniowie mogą korzystać w dowolnym miejscu i czasie, można je też wykorzystać podczas pracy na lekcji. Jedną z form takiej pracy może być zadanie przez nauczyciela pytania otwartego w tzw. komentarzu do wybranego artykułu, a następnie poproszenie uczniów o udzielanie odpowiedzi w miejscu na komentarze poniżej. Istnieje również możliwość zaproszenia uczniów do współtworzenia magazynu, dzięki czemu mogą współdecydować o treściach, które będą dostępne dla całej klasy. Możliwość współuczestniczenia w wyborze materiałów to również sposób na zwiększenie motywacji do nauki.

rewordify.com – gdy oryginalne teksty są dla uczniów zbyt trudne

Oprócz konieczności czytania mało interesujących tekstów, drugim czynnikiem, zniechęcającym do sięgania po książki czy artykuły prasowe w języku obcym, jest fakt, że oryginalne materiały są niejednokrotnie zbyt trudne dla czytelnika, który nie osiągnął jeszcze odpowiedniego poziomu zaawansowania językowego. Konieczność ciągłego korzystania ze słownika w celu sprawdzenia nieznanych słów może być frustrująca i zniechęcać do czytania. Pomocą w takich sytuacjach jest aplikacja Rewordify, która umożliwia upraszczanie tekstów i ułatwia uczenie się nowego słownictwa w kontekście. Można ją wykorzystywać zarówno do upraszczania całych stron internetowych, jak również wybranych tekstów, a jej stosowanie jest bardzo łatwe. Wystarczy wejść na stronę www.rewordify.com, gdzie zobaczymy pole Enter English text or a web page to simplify. Jeśli umieścimy link do strony, która nas interesuje, możemy wybrać opcję Rewordify web page and display it lub Rewordify web page text only. Możemy również umieścić tam cały tekst, który nas interesuje, aby otrzymać jego łatwiejszą wersję. Ponadto w prawym górnym rogu strony dostępne są ustawienia, gdzie możemy wybrać poziom trudności tekstu, jaki ostatecznie chcemy przeczytać. Dzięki tej funkcji można łatwo zindywidualizować nauczanie w klasie, w której są uczniowie na różnych poziomach zaawansowania. Uproszczenie tekstu w aplikacji Rewordify polega na tym, że trudne słowa są zastąpione łatwiejszymi i podświetlone na żółto. Gdy klikniemy na podświetlone słowo, pojawia nam się wyraz użyty w oryginalnej wersji i możemy dodatkowo posłuchać jego wymowy (funkcja ta jest możliwa jedynie, gdy upraszczamy konkretny tekst, a nie całą stronę). W ustawieniach dostępna jest również funkcja zmiany sposobu wyświetlania oryginalnej i uproszczonej wersji (np. dwa teksty obok siebie w dwóch kolumnach, słowo oryginalne i jego łatwiejszy synonim obok itp.). Dzięki tym funkcjom użytkownik nie tylko ułatwia sobie czytanie, ale również poznaje nowe słowa w kontekście. Ponadto w zakładce print/learning activities dostępne są dodatkowe narzędzia ułatwiające zapamiętywanie nowo poznanych wyrazów, np. ćwiczenia i quizy na słownictwo z wybranego przez nas tekstu itp.). Aplikacja Rewordify dobrze sprawdzi się na lekcji, w trakcie której trzeba wyszukać informacje w Internecie na zadany temat, a poziom językowy uczniów nie jest na tyle zaawansowany, żeby poradzili sobie z oryginalnym tekstem. Należy pamiętać również, że uczniowie mogą wybrać różne poziomy trudności tekstu, dzięki czemu nasze zajęcia będą bardziej zindywidualizowane. Warto też zachęcać uczniów do samodzielnego korzystania z tego narzędzia poza lekcjami, gdyż dzięki niemu będą mogli przeczytać oryginalne artykuły, nie zniechęcając się koniecznością ciągłego sięgania po słownik. To z kolei przyczynia się do personalizacji procesu uczenia się.

Trace Effects – gra, która rozwija sprawność słuchania i czytania

Czy kiedykolwiek zastanawiałeś/aś się, co by było, gdybyś mógł/mogła doskonalić swój angielski, grając w grę? – tymi słowami rozpoczyna się zwiastun gry stworzonej przez Departament Stanu USA. Jej celem jest wspieranie osób uczących się amerykańskiej wersji języka angielskiego w rozwijaniu umiejętności językowych i poznawaniu kultury tego kraju. Gra, której twórcy wykorzystali metodę game-based learning (por. Horizon Report 2014), przeznaczona jest dla osób w wieku 12-16 lat, których poziom znajomości języka angielskiego jest początkujący lub średnio zaawansowany. Gra może być również świetnym rozwiązaniem dla polskich uczniów, pragnących rozwinąć umiejętności słuchania i czytania ze zrozumieniem w sposób mniej konwencjonalny. Aby wziąć w niej udział, należy wejść na stronę traceeffects.state.gov i założyć własne konto. Gra rozpoczyna się od krótkiego, animowanego filmu, w którym główny bohater, Trace, przypadkowo przenosi się z roku 2035 do czasów współczesnych. Aby powrócić, musi odnaleźć osobę nazywającą się Emma Fields. Gracz przyjmuje rolę Trace’a i wyrusza na poszukiwania. W swojej podróży, podzielonej na siedem rozdziałów, spotyka różne osoby, z którymi nawiązuje rozmowy. Uczeń ćwiczy w ten sposób umiejętność słuchania ze zrozumieniem, gdyż nawiązując rozmowę z poszczególnymi osobami, musi zrozumieć, co one do niego mówią, i odpowiednio zareagować. Aby udzielić odpowiedzi, gracz wybiera odpowiednie zdanie z listy dialogowej, która pojawia się po podejściu do wybranych osób i wciśnięciu klawisza e na klawiaturze. Dzięki tej funkcji osoba ucząca się rozwija również umiejętność czytania ze zrozumieniem. Po wybraniu jednego ze zdań, gracz słyszy wypowiedź głównego bohatera, w którego się wciela, dzięki czemu uczy się poprawnej wymowy. Ponadto po przejściu poszczególnych rozdziałów, uczeń może pobrać komiks z dialogami nawiązującymi do danej części gry, dzięki czemu dodatkowo rozwija umiejętność czytania. W swojej podróży gracz zbiera również tzw. action verbs (czasowniki typu give, show, leave). Są one niezbędne, aby móc odpowiednio zareagować w różnych sytuacjach nawiązujących do życia codziennego (np. pracownik uniwersytetu prosi o pokazanie legitymacji studenckiej). Dialogi w grze są proste, wypowiadane bardzo wyraźnie, a uczeń zawsze może wybrać opcję Hear again. Gra Trace Effects może spodobać się nastoletnim uczniom, warto więc spróbować ją wykorzystać jako uzupełnienie tradycyjnych metod rozwijania sprawności receptywnych.

Zakończenie

Podsumowując, warto pamiętać, że dzięki nowoczesnym technologiom istnieje o wiele więcej możliwości nauczania i uczenia się języków obcych niż kilkadziesiąt lat temu, a wykorzystywanie narzędzi internetowych niesie wiele korzyści opisanych powyżej. Jeśli jednak z jakichś powodów nie chcemy lub nie mamy możliwości wykorzystania omawianych aplikacji na lekcjach, polećmy je swoim uczniom. Z dużym prawdopodobieństwem można przyjąć, że przynajmniej niektórzy z nich skorzystają, a każdy dodatkowy kontakt z oryginalnym tekstem pisanym lub słuchanym przyczynia się do rozwijania sprawności językowych.

Bibliografia

Horizon Report (2014) K-12 Edition. New Media Consortium [online] [dostęp 10.02.2016].

Wieczorek-Tomaszewska, M. (red.) (2013) Dydaktyka cyfrowa epoki smartfona. Analiza cyfrowych aspektów dydaktyki gimnazjum i szkoły średniej. Tarnów: Stowarzyszenie Miasta w Internecie [online] [dostęp 10.11.2015].