Audiodeskrypcja i napisy jako techniki uczenia się języka – projekt ClipFlair

Numer JOwS: 
str. 106

Materiały audiowizualne stają się coraz częściej podstawowymi tekstami kultury odbieranymi przez młodzież, która ogląda je dla rozrywki lub w celu poznania kultury języka docelowego. Opracowanie technik pracy dydaktycznej z takimi materiałami do nauczania i uczenia się języka zostało podjęte przez partnerów projektu ClipFlair: Foreign Language Learning Through Interactive Revoicing and Captioning of Clips.

Testowanie i ewaluacja

W pracach nad projektem ClipFlair uczestniczyli również studenci pierwszego roku studiów magisterskich w Instytucie Lingwistyki Stosowanej Uniwersytetu Warszawskiego. Otrzymali oni zadanie stworzenia ćwiczeń wypełniających cele projektu. Są oni wykwalifikowanymi nauczycielami dwóch języków obcych, ponieważ ukończyli studia licencjackie o specjalności nauczycielskiej. Na studiach magisterskich w ramach kursu Intermedialne nauczanie języków pogłębiają swoje sprawności nauczycielskie na wyższym poziomie. Studenci pracowali w grupach. Każda grupa miała za zadanie wybrać fragment filmu o czasie trwania od 1 do 3 minut, albo nagrać własny film, a następnie dograć głos albo opracować napisy, stworzyć ćwiczenia językowe oraz napisać scenariusz lekcji. Ponadto studenci wykorzystali własną znajomość języków obcych, tłumacząc tekst filmów na pięć języków obcych (angielski, francuski, niemiecki, hiszpański i rosyjski), aby ułatwić dostęp do treści osobom znającym chociaż jeden z wyżej wymienionych języków.

Głównym celem zadania było stworzenie warunków, w których studenci mogli wykorzystać wiedzę metodyczną i dydaktyczną dotyczącą nauczania dwóch języków obcych zdobytą podczas studiów licencjackich do przygotowania materiału dydaktycznego do nauki ich języka ojczystego, czyli języka polskiego. Samodzielne tworzenie materiału audiowizualnego dla celów dydaktycznych miało zachęcać ich do poznania prostych narzędzi edycji filmów i dźwięku oraz zdobycia doświadczenia w stosowaniu technologii informacyjnych i komunikacyjnych w dydaktyce języków. Był to czynnik zachęcający do innowacyjności, do łączenia wiedzy zdobytej na uczelni i poza nią, a także wykraczania w praktyce nauczycielskiej poza własne doświadczenia uczniowskie. Okazało się, że ani dogrywanie dźwięku do obrazu, ani tworzenie napisów nie było barierą w stworzeniu materiałów zawierających jasny przekaz kulturowy i dydaktyczny. Studenci prawidłowo ocenili poziom języka od A1 do C2 grupy odbiorców przygotowanych przez siebie materiałów. Przygotowali materiały o tematyce świątecznej (Andrzejki, Boże Narodzenie, Wielkanoc), kulinarnej (zupy, przekąski), artystycznej (tańce polskie) językowej (regionalizmy w polszczyźnie), sportowej (wielcy polscy sportowcy) i historycznej (stolice Polski).

Prawa autorskie

Praca w projekcie ClipFlair była okazją do uwrażliwiania studentów – przyszłych nauczycieli języków – na przestrzeganie praw autorskich. Studenci mieli szczegółowo zapoznać się z licencjami Creative Commons, gdyż warunkiem skorzystania z zasobów Internetu było znalezienie obrazów lub filmów udostępnianych na licencjach CC BY (z wyjątkiem licencji CC BY ND, która nie dopuszcza modyfikacji wykorzystanego zasobu). Materiały audiowizualne mogły być pobrane z Internetu, ale pod warunkiem określenia wymagań odpowiedniej licencji Creative Commons. W przypadku braku wyraźnego określenia licencji studenci mieli obowiązek uzyskania zgody autorów na wykorzystanie materiałów do celów edukacyjnych. Mogli też wykonać własny materiał audiowizualny, do którego mieli pełne prawa autorskie.

Problemy z materiałami audiowizualnymi podczas lekcji językowej

Na koniec trzeba wskazać typowe problemy, które pojawiają się podczas wykorzystywania materiałów audiowizualnych na lekcjach językowych. Są to:

  • syndrom nic nowego – zadania z wideo nie mogą przypominać biernego oglądania telewizji, powinny zapewniać warunki uczenia się i prowokować uczenie się;
  • niska jakość obrazu i/lub dźwięku, obniżająca zainteresowanie treścią filmu;
  • zbyt częste pauzy niszczące ciekawość uczniów;
  • zbyt długi czas trwania pokazywanych fragmentów, obniżający zainteresowanie filmem;
  • nieumiejętność sprawnego posługiwania się przez nauczyciela plikami audiowizualnymi (mp4, avi, mov itd.).

Podsumowanie i wnioski

Techniki pracy zastosowane w projekcie zainteresowały młodych nauczycieli języków. Okazało się, że metody i techniki pracy zaproponowane w projekcie ClipFlair polegające na dodawaniu głosu i napisów do filmów dydaktycznych inspirują ich do poszukiwania własnych konkretnych zastosowań w dydaktyce. Kompetencje komputerowe studentów okazały się wystarczające do przygotowania materiałów z dogrywaniem głosu lub napisów. Poznanie licencji Creative Commons uwrażliwiło ich na przestrzeganie zasad prawa autorskiego podczas korzystania z materiałów internetowych. Studenci wskazali także na cechy polszczyzny – fleksja, zasady słowotwórstwa, które zwykle stanowią problem dla uczących się języka polskiego jako obcego i które wymagają szczególnej uwagi podczas pracy. Cele zadania zostały więc zrealizowane.

Zaangażowanie studentów w projekt tworzenia materiałów i ćwiczeń dydaktycznych według zasad stosowanych w projekcie ClipFlair pokazało w małej skali pracę nauczyciela języków z zadaniami opartymi na tekstach audiowizualnych. Potwierdza to potrzebę systematycznego rozwoju metodyki nauczania języków z wykorzystaniem napisów i audiodeskrypcji oraz poszukiwania przykładów dobrej praktyki, którą będą mogły być wykorzystane przez nauczycieli uczących polskiego. Wskazuje również na potrzebę upowszechniania wśród nauczycieli innych języków nowych technik dydaktycznych wypracowywanych w interdyscyplinarnych międzynarodowych zespołach.

Bibliografia

Brookes, S. (2003) Video Production in the Foreign Language Classroom: Some Practical Ideas. W: The Internet TESL Journal, t. 9, nr 10 [online] [dostęp 02.04.2008].

Canning-Wilson, C. (2000) Practical Aspects of Using Video in the Foreign Language Classroom. W: The Internet TESL Journal, t. 6, nr 11 [online] [dostęp 02.04.2008].

Díaz Cintas, J., Remael, A. (2007) Audiovisual Translation: Subtitling. Manchester: St. Jerome Publishing.

Dondis, D. (1972) A Primer of Visual Literacy. Cambridge: MIT Press.

Gajek, E. (2008) Edukacyjne znaczenie napisów w tekście audiowizualnym. W: „Przekładaniec”, nr 1 (20), 106-114, [online] [dostęp 12.04.2013].

Gajek, E, (2010) Obraz jako narzędzie komunikacji na lekcji języka obcego. W: „Języki Obce w Szkole”, nr 5, [online] [dostęp 12.04.2013].

Gambier, Y. (2007) Sous-titrage et Apprentissage des Langues. A tool for Social Integration? Audiovisual Translation from Different Angles. W: A. Remael,

J. Neves (red) Linguistica Antverpiensia, nr 6, 97-113.

Glenn, G. (2005) Silent Movies: A New Approach to Using Video at Low Levels. W: Modern English Teacher, t. 14, nr 1.

Harmer, J. (2001) The Practice of Language Teaching. London: Longman.

Harmer, J. (2012) Teacher Knowledge. Harlow: Pearson Education Ltd.

Messaris, P. (1998) Visual Aspects of Media Literacy. W: Journal of Communication, nr 48 (1), 70-89.

Pavesi, M., Perego, E. (2008) Tailor-Made Interlingual Subtitling as a Means to Enhance Second Language Acquisition. W: J. Díaz-Cintas (red.) The Didactics of Audiovisual Translation. Amsterdam-Philadelphia: John Benjamins, 437-463.

Richards, J., Renandya, W. A. (red.) (2002) Methodology in Language Teaching. Cambridge: Cambridge University Press.

Seppänen, J. (2006) The Power of the Gaze: An Introduction to Visual Literacy. New York: Peter Lang.

Sherman, J. (2003) Using Authentic Video in the Language Classroom. Cambridge: Cambridge University Press.

Stempleski, S., Tomalin, B. (1990) Video in Action. Harlow: Pearson.

Szarkowska, A. (2010) Accessibility to the Media by Hearing Impaired Audiences in Poland: Problems, Paradoxes, Perspectives. W: J. Díaz-Cintas, A. Matamala, J. Neves (red.) New Insights into Audiovisual Translation and Media Accessibility. Amsterdam: Rodopi, 139-158.

Szarkowska, A. (2011) Text-to-speech Audio Description: Towards Wider Availability of AD. W: Journal of Specialised Translation, nr 15, 142-162 [online] [dostęp 12.04.2013].

Vercauteren, G. (2007) Towards a European Guideline for Audio Description. W: J. Díaz-Cintas, P. Orero, A. Remael (red.) Media for All. Subtitling for the Deaf, Audio Description and Sign Language. Amsterdam and New York: Rodopi, 139-149.