Co to dziś znaczy nauczać języka medycznego?

Numer JOwS: 
str. 73

Nauczanie języka medycznego ma na celu przygotowanie zarówno studentów, jak i praktykującej kadry medycznej do efektywnego funkcjonowania zawodowego w środowisku anglojęzycznym. To oznacza, że nadrzędnym celem kształcenia w zakresie English for Medical Purposes - EMP jest doskonalenie kompetencji komunikacyjnej oraz pogłębianie znajomości słownictwa specjalistycznego z zakresu nauk medycznych.

Pobierz artykuł w pliku PDF

W dobie powszechnej globalizacji, intensywnej współpracy naukowej, gospodarczej oraz politycznej, a także w związku z rosnącą liczbą osób podejmujących studia lub pracę za granicą, zwiększa się potrzeba znajomości języków obcych w różnych grupach społecznych. Odnosi się to szczególnie do języka angielskiego, powszechnie uznawanego za język komunikacji międzynarodowej. Jego znajomość jest obecnie niezbędna do prowadzenia biznesu i sprawnego funkcjonowania zawodowego, a tym samym stanowi jedną z najbardziej pożądanych umiejętności na rynku pracy. Ponadto, umiejętność posługiwania się językiem angielskim to otwarte drzwi do źródeł wiedzy pozwalających na rozwój naukowy i podnoszenie kwalifikacji zawodowych. Wynikiem współdziałania tych czynników jest zwiększone zapotrzebowanie na kursy specjalistycznego języka angielskiego (ang. English for Specific Purposes – ESP).

O potrzebie nauczania medycznego języka angielskiego

Jedną z subkategorii języka angielskiego do celów specjalistycznych, cieszącą się w ostatnich latach dużym zainteresowaniem, jest język medyczny, określany mianem English for Medical Purposes lub za pomocą akronimu EMP. Ferguson (2013:246) twierdzi, że EMP pojawił się w obrębie języków specjalistycznych dzięki upowszechnieniu się angielskiego jako międzynarodowego języka nauk ścisłych i medycznych w końcu ubiegłego wieku. Wzrost znaczenia języka angielskiego w dziedzinach medycznych odnotowuje także wielu innych badaczy (np. Antic 2007; Hwang i Lin 2010), którzy zauważają, że jest on zarówno językiem publikacji naukowych w prestiżowych czasopismach medycznych, jak i podstawowym narzędziem porozumiewania się na forum międzynarodowych konferencji medycznych.

Błędne byłoby założenie, że jedynie pozycja języka angielskiego jako dominującego narzędzia komunikacji medycznej przyczynia się do rosnącego zapotrzebowania na kształcenie w zakresie EMP. Potrzeba sprawnej komunikacji w języku angielskim ma także związek z rosnącą mobilnością zawodową pracowników ochrony zdrowia, co ma podłoże w nieustającym niedoborze pracowników sektora medycznego na świecie, odnotowywanym przez Światową Organizację Zdrowia (WHO 2006). Migracja kadry medycznej na zagraniczne rynki pracy w celu podjęcia tam zatrudnienia jest obecnie powszechna, zaś państwa anglojęzyczne są zależne od imigrującego personelu medycznego (Belcher 2009:16). W sposób oczywisty, warunkiem koniecznym do podjęcia pracy w tych krajach, jak i w wielu innych, gdzie angielski jest językiem urzędowym, staje się znajomość specjalistycznego medycznego języka angielskiego.

Dlaczego język medyczny?

Ferguson (2013:243-247) definiuje kształcenie w zakresie EMP jako przedsięwzięcie pedagogiczne i badawcze mające na celu doskonalenie sprawności językowych kadry medycznej spoza obszarów anglojęzycznych, jednocześnie wskazując na fakt, że znaczący odsetek osób obecnie uczących się EMP to pracownicy sektora medycznego planujący rozpoczęcie kariery zawodowej w środowisku anglojęzycznym. Ponadto, jak zauważa badacz, proces internacjonalizacji szkolnictwa wyższego znacznie przyczynił się do dominacji języka angielskiego, który stał się niezbędny w procesie zdobywania edukacji medycznej również poza krajami anglojęzycznymi. To oznacza, że znajomość specjalistycznego medycznego języka angielskiego jest dziś nieodzowna zarówno w przypadku osób zatrudnionych w placówkach ochrony zdrowia, jak i dopiero planujących karierę medyczną.

Wiąże się bowiem z koniecznością rozumienia tekstów specjalistyczych publikowanych w języku angielskim, jest niezbędna w kontaktach zawodowych z pacjentami i ich rodzinami oraz z członkami personelu medycznego, a także w kontekście porozumiewania się z innymi przedstawicielami świata nauki na forum międzynarodowym. Naprzeciw wszystkim tym potrzebom wychodzą kursy specjalistycznego języka medycznego.

Nauczanie EMP stawia sobie za cel kształcenie w zakresie efektywnego komunikowania się w szerokim spektrum sytuacji związanych z wykonywaniem pracy w środowisku medycznym oraz pogłębianie znajomości specjalistycznej terminolgii medycznej i różnych aspektów jej wykorzystania. Odgrywa także olbrzymią rolę w uwrażliwianiu studentów medycyny i praktykującej kadry medycznej na znaczenie języka w komunikacji zarówno z pacjentem, jak i współpracownikami sektora medycznego, często będącymi przedstawicielami odmiennych grup językowo-kulturowych.

Osiągnięcie tych celów z reguły nie jest możliwe na kursach języka ogólnego, które w głównej mierze koncentrują się na realizowaniu programu przy wykorzystaniu wybranego podręcznika, a tym samym nie zaspokajają potrzeb osób pragnących utrwalić lub rozszerzyć wiedzę i umiejętności językowe w zakresie medycyny. Nauczanie języka medycznego jest natomiast nierozerwalnie powiązane z realizowaniem potrzeb językowych pracowników sektora ochrony zdrowia oraz studentów kierunków medycznych i skupia się na zagadnieniach językowych odpowiadających czynnościom zawodowym w środowisku medycznym.

Specyfika kursów języka medycznego i charakterystyka treści nauczania

W dydaktyce angielskiego języka specjalistycznego najczęściej wyróżnia się jego dwie subkategorie: angielski do celów akademickich (ang. English for Academic Purposes – EAP) i angielski do celów zawodowych (English for Occupational Purposes – EOP). Zróżnicowanie potrzeb uczących się języka do celów medycznych sprawia, że EMP ma swoje miejsce w obydwu wyodrębnionych wariantach, co znajduje odbicie między innymi w klasyfikacji zaproponowanej przez Dudleya-Evansa i St. Johna (1998:6), gdzie jest nurtem zarówno w obrębie nauczania języka do celów akademickich, jak i zawodowych.

Dydaktyka w zakresie języka do celów akademickich stawia sobie za cel kształcenie sprawności potrzebnych do studiowania w języku angielskim. Obejmuje nauczanie zarówno umiejętności językowych przydatnych w życiu naukowym i akademickim, jak i specjalistycznego języka charakterystycznego dla studiowanej dziedziny (Dudley-Evans i St. John 1998:41). W przypadku kursów ukierunkowanych na zagadnienia medyczne koncentruje się na umiejętnościach niezbędnych do studiowania medycyny i adresowane jest do osób planujących rozpoczęcie edukacji medycznej za granicą, chociaż bywa również skierowane do studentów kierunków medycznych, którzy pragną odbywać zagraniczne kursy, praktyki czy staże. W obydwu sytuacjach treści nauczania zazwyczaj koncentrują się na wzbogaceniu języka ogólnego o specjalistyczną terminologię medyczną, odróżniającą tę dyscyplinę naukową od pozostałych, oraz kształceniu następujących kompetencji:

  • czytanie tekstów akademickich;
  • pisanie akademickich form wypowiedzi, np. streszczenie, raport, opis przypadku, abstrakt, artykuł naukowy itp.;
  • sporządzanie notatek podczas wykładów, lektury książek lub artykułów naukowych itp.;
  • wyszukiwanie, porządkowanie i przetwarzanie informacji z różnych źródeł;
  • udział w dyskusjach i debatach akademickich;
  • opracowywanie oraz wygłaszanie referatów i prezentacji naukowych;
  • publiczne prezentowanie problemów i proponowanie rozwiązań;
  • formułowanie opinii zawierających m.in. refleksje na temat aspektów naukowych i etycznych danego problemu.

W odróżnieniu od kursów EAP nauczanie w zakresie języka do celów zawodowych skierowane jest przede wszystkim do absolwentów kierunków medycznych. Oznacza to, że grupę docelową stanowią zazwyczaj praktykujący pracownicy sektora medycznego pragnący zwiększyć swoje kompetencje językowe. Z tego względu programy kursów języka specjalistycznego dla osób posiadających wiedzę z określonej dziedziny, niejednokrotnie popartą wieloletnią praktyką zawodową, odbiegają w swoich założeniach od kursów dla osób, które nie mają takiego doświadczenia i rozbudowanej wiedzy merytorycznej. Według Dudleya-Evansa i St. Johna (1998:49), nauczanie języka zawodowego zazwyczaj obejmuje kształcenie w zakresie następujących trzech aspektów:

  • języka pisemnej komunikacji medycznej;
  • wygłaszania prezentacji na międzynarodowych konferencjach medycznych;
  • komunikowania się z pacjentem.

O ile wygłaszanie prezentacji stanowi jednocześnie element kursów języka akademickiego i jest kompetencją doskonaloną u osób przygotowujących się do wykonywania zawodu, o tyle pozostałe zagadnienia w znacznym stopniu przewidują wykorzystanie specjalistycznej wiedzy medycznej.