Co motywuje i demotywuje dzieci do nauki języka polskiego za granicą?

Numer JOwS: 
str. 48

Historia nauczania polszczyzny w świecie jest nierozerwalnie związana z dziejami emigracji. Tworzenie szkół polskich za granicą w celu podkreślenia więzi z krajem pochodzenia oraz przekazywania następnym pokoleniom własnej odrębności etnicznej i kulturowej było zjawiskiem charakterystycznym dla polskich zbiorowości emigracyjnych we wszystkich krajach osiedlenia (Miodunka 2004).

Dom rodzinny – tam wszystko się zaczyna

Rozbudzanie w dzieciach pragnienia uczestnictwa w różnojęzycznym świecie na miarę ich kilku lub kilkunastu lat rozpoczynają rodzice. Postawy dzieci, zwłaszcza młodszych, są odzwierciedleniem postaw mamy i taty, którzy kształtują u nich dobre nawyki, nieustannie stwarzając naturalną potrzebę używania języka polskiego przy równoczesnym pozytywnym nastawieniu do oficjalnego języka kraju zamieszkania i obecnych w społeczeństwie innych języków etnicznych. Wyniesione z domu przekonanie o niezaprzeczalnej wartości znajomości języka, który dzieci dziedziczą wraz z historią swojej rodziny, i który – obok emocjonalnego – ma także swój walor pragmatyczny, może zaowocować silną motywacją do jego nauki. Sporadyczne i niekonsekwentne używanie języka polskiego w środowisku rodzinnym znacząco zmniejsza szanse dziecka na jego opanowanie.

W wielu przypadkach niedostatek opieki językowej ze strony domu wynika z braku świadomości rodziców o znaczeniu tych działań dla sukcesu dziecka w nauce języka polskiego. W tym przypadku ważna jest postawa szkoły: nauczycieli i dyrektorów, którzy umiejętnie angażując rodziców w proces dydaktyczny, mogą wpływać na zwiększenie ich poczucia współodpowiedzialności za polskojęzyczną edukację dzieci. Odpowiedzialność rodziców i nauczycieli polonijnych za kształcenie językowe dzieci jest bowiem nieporównywalnie większa w warunkach emigracyjnych niż w kraju pochodzenia, w którym zagrożenie utraty języka polskiego nie istnieje. Decyzja o wyjeździe z Polski i pragnienie otwarcia dzieciom okna na świat nie mogą jednak zamykać im drzwi na powrót do Polski.

Świadczą o tym refleksje samych rodziców:

My mother was English and my father was Polish, and I only learnt Polish myself rather badly when I was 18 years old. I still have lots of family and friends in Poland and would like my children to learn some basics of the language. I fully understand that they will not become fluent without more input at home which I am reluctant to give because my Polish is relatively poor (but I’m improving – I’m having private lessons). I hope that they will continue the program and improve their language with repeated visits to Poland. Perhaps, with improved opportunities in Poland they may even study and work in Poland. Who knows? (EN).

Wybory polskich dzieci mieszkających za granicą są najpierw wyborami ich rodziców, którzy podejmują decyzję o wyjeździe z Polski. Z czasem przyjdzie im jednak podejmować własne decyzje i dokonywać własnych wyborów, kierując się osobistymi pragnieniami. Środowisko rodzinne, ale także doświadczenia szkolne mogą odegrać znaczącą rolę w kształtowaniu tych pragnień i podejmowaniu decyzji o wyborze przyszłej drogi życiowej w dowolnym kraju na świecie. Być może właśnie w Polsce.

Bibliografia

Albin, J. (1981) Główne kierunki rozwoju szkolnictwa polonijnego do II wojny światowej. W: O.S. Czarnik, K. Gronowski (red.) Kultura skupisk polonijnych. Warszawa: Biblioteka Narodowa.

Koprukowniak, A. (1980) Wprowadzenie. W: A. Koprukowanika Szkolnictwo polonijne po II wojnie światowej. Przeobrażenia i potrzeby. Lublin: Wydawnictwo UMCS.

Koprukowniak, A. (1986) Przedmowa W: Szkolnictwo polonijne w XX w. Studia i rozprawy, Lublin: Wydawnictwo UMCS.

Koprukowniak, A. (1992) Oświata i szkolnictwo polonijne W: B. Szydłowska-Ceglowa (red.) Polonia w Europie. Poznań.

Lipińska, E. (2002) Dwujęzyczność czy znajomość dwóch języków? Język dzieci najnowszej polskiej emigracji w Australii. W: „Przegląd Polonijny”, z. 3.

Miodunka, W. (2004) Nauczanie języka polskiego w świecie. W: K. Dopierała (red.) Encyklopedia polskiej emigracji i Polonii, t. 3. Toruń: Oficyna Wydawnicza Kucharski.

Pelczar, W. (2002) Polska tradycja w polonijnych podręcznikach do kształcenia literacko-kulturalnego. Rzeszów: Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego.

Podhorodecka, A. (1986) Dlaczego dzieci chodzą do polskiej szkoły? W: „Słowo Ojczyste”, nr 4/148.

Rabiej, A. (2006) Oczekiwania nauczycieli i rodziców wobec szkoły polonijnej – rezultaty badań ankietowych. W: K. Gąsowska i M. Mazińska-Szumska (red.) Oświata polonijna na początku XXI wieku. Stan i perspektywy. Kraków: Stowarzyszenie Wspólnota Polska.

Rabiej A. (2007) Specyfika nauczania języków obcych dzieci na przykładzie języka polskiego jako obcego (niepublikowana praca doktorska). Kraków.

Rabiej A. (2008) Postawy i preferencje językowe młodszych uczniów szkół polonijnych. W: W. Miodunka i A. Seretny (red.) W poszukiwaniu nowych rozwiązań. Dydaktyka języka polskiego jako obcego u progu XXI wieku. Kraków: Stowarzyszenie „Bristol“ Polskich i Zagranicznych Nauczycieli Kultury Polskiej i Języka Polskiego jako Obcego.



[1]  Jak czytamy w przedmowie do tomu Szkolnictwo polonijne w XX w. (Koprukowniak 1986:6): (…) w początkach emigracji – także politycznej, ale w szczególności masowej emigracji ekonomicznej (zarobkowej), europejskiej i pozaeuropejskiej, w drugiej połowie XIX w. i w naszym stuleciu – szkoła i kościół były niejako symbolami własnej tożsamości Polaków pośród innych grup etnicznych czy ludności miejscowej w kraju osiedlenia. Świadczyły one jednocześnie o konieczności podtrzymywania tradycji i nawyków wyniesionych z domu rodzinnego i Starego Kraju. Były one też dowodem potwierdzającym fakt zrozumienia potrzeby kultywowania mowy i wiary ojców.

[2]  Cytaty pochodzą z ankiet uczniowskich i zostały włączone do tekstu z zachowaniem oryginalnej pisowni (Rabiej 2008).

Photography by horizontal.integration, CC BY-NC-SA 2.0