Czym skorupka za młodu nasiąknie…, czyli kilka uwag o kształceniu interkulturowym najmłodszych

Numer JOwS: 
str. 36

Czym jest kształcenie interkulturowe dzieci i dlaczego ma dziś ono olbrzymie znaczenie – te pytania stanowią trzon rozważań podjętych w niniejszym artykule. Tematyka pierwszej części skupiona jest wokół zagadnienia kształcenia interkulturowego oraz określenia miejsca kompetencji interkulturowej w kształceniu dzieci przedszkolnych, a owo wprowadzenie o charakterze teoretycznym jest podstawą do sformułowania implikacji dydaktycznych przedstawionych w dalszej części artykułu.

Powitania a sfera osobista

Ćwiczenie powitań w języku obcym jest niezwykle istotne, gdyż najprawdopodobniej to właśnie od powitania rozpocznie się w przyszłości konwersacja z obcokrajowcem. Formułom powitań i pożegnań poświęcone są z zasady pierwsze zajęcia języka obcego. Już na tym etapie zupełnie nieświadomie przekazywana jest odbiorcom wiedza o obcej kulturze, przykładem może być język angielski i wyjaśnienie, kiedy używany jest zwrot good morning, a kiedy good afternoon, bądź analogicznie język niemiecki i zwroty Guten Morgen, Guten Tag. Wprowadzenie form powitania jest dobrym momentem, aby małym odkrywcom przekazać także wiedzę dotyczącą sfery osobistej, kultur kontaktowych (Włochy, Hiszpania) i dystansowych (Anglia, Norwegia) (por. Mikułowski-Pomorski 2006:164).

Realizacji wymienionego celu służyć może następujące ćwiczenie. Dzieci na początku zajęć zostają podzielone na dwie grupy. Jedna pod opieką innego nauczyciela na chwilę wychodzi z sali, podczas gdy prowadzący przekazuje drugiej grupie specjalne zalecenia dotyczące zachowania podczas powitania, które nastąpi, gdy dzieci z pierwszej grupy wrócą. Raz dzieci z grupy, która pozostała w sali, mają podczas powitania podchodzić bardzo blisko swoich rówieśników, innym razem – pozostać bardzo daleko. Następnie do sali wracają dzieci z pierwszej grupy i rozpoczyna się powitanie, oczywiście przy użyciu znanych już zwrotów. W przypadku języka angielskiego lub niemieckiego nauczyciel może podawać dodatkowo godzinę, o której obie strony się spotykają (np.: teraz jest godzina ósma rano). Dzieci, które przyszły do klasy z pewnością zdziwi nietypowe zachowanie kolegów. Po zakończeniu ćwiczenia następuje jego omówienie. Nauczyciel uwrażliwia dzieci biorące udział w zajęciach na fakt, że w różnych krajach ludzie zachowują się inaczej niż w Polsce i nie powinno być to powodem złości czy żartów. Zetknąwszy się przynajmniej raz z taką sytuacją w swoim życiu, mali podopieczni będą z większą wrażliwością przyglądali się napotkanym obcokrajowcom, a w przyszłości może im to pomóc w kontaktach interkulturowych.

Nasz gość

Nikt lepiej nie opowie i nie przedstawi kultury jak osoba, która się w niej wychowała. To samo dotyczy także budowania kompetencji interkulturowej u dzieci. Warto raz w roku zaprosić na zajęcia obcokrajowca. Szczególnie w większych miastach, gdzie funkcjonują szkoły wyższe, nie powinno to stanowić problemu, gdyż dzięki sprawnie działającemu programowi Erasmus (od roku 2014 jest to program Erasmus+) studenci z wielu krajów przyjeżdżają do Polski. Na każdej uczelni wyższej korzystającej z tego programu są osoby odpowiedzialne za studentów zagranicznych. Czasem wystarczy skontaktować się właśnie z taką osobą i zaprosić studenta-obcokrajowca do klasy. Studenci bardzo chętnie zgadzają się na takie spotkania, gdyż stanowią one, z jednej strony, możliwość pochwalenia się własną kulturą, z drugiej – są okazją do poznania polskiej rzeczywistości „od środka”. Nie trzeba przygotowywać jakiegoś bardzo złożonego programu, bo należy pamiętać, że przedszkolaki nie będą w stanie płynnie konwersować z gościem. Ważne, aby taka zaproszona osoba zaśpiewała piosenkę, odpowiedziała na pytanie o imię i kraj pochodzenia, jej/jego wypowiedzi mogą być dzieciom tłumaczone przez nauczycielkę. Taka wizyta okaże się z pewnością dużym wydarzeniem, ponieważ zaproszony gość nie będzie przypadkowym przechodniem, ale autentycznym obcokrajowcem, którego dzieci będą mogły o coś zapytać, bądź przygotować dla niego/niej laurkę.

Jeśli zaproszenie gościa nie jest możliwe, można skorzystać z bogatej oferty filmów, także animowanych, w których pojawiają się postacie reprezentujące obcą kulturę (por. Mihułka 2012). Ciekawym pomysłem jest także zaangażowanie w projekt e-Twinning, umożliwiający współpracę z podobną placówką za granicą (por. Kic-Drgas 2014: 92-97).

Podsumowanie

Zaprezentowane w niniejszym artykule ćwiczenia to propozycje, które mogą być w dowolny sposób modyfikowane w procesie kształcenia. Mają one stanowić zaledwie punkt wyjścia, może inspirację dla nauczycieli, którzy dotychczas nie mieli pomysłu na wprowadzenie elementów interkulturowych na zajęciach językowych w grupie przedszkolnej. Należy podkreślić, że zajęcia językowe realizowane są w grupie przedszkolnej najczęściej jako jednostki półgodzinne, z uwzględnieniem możliwości koncentracji uwagi. Zaproponowane ćwiczenia mogą zatem stanowić wprowadzenie do konkretnych zajęć bądź być traktowane jako ich zakończenie.

W dzisiejszym świecie, charakteryzowanym jako globalna wioska, świat bez granic czy wspólny dom, okazuje się, że wartością bezcenną jest zrozumienie drugiego człowieka, który może inaczej wyglądać lub hołdować innym wartościom. Rezultaty braku tolerancji i zrozumienia są wszechobecne i słyszymy o nich bardzo często.

Właśnie dlatego rozwijanie wrażliwości i otwartości na inne kultury powinno być w kształceniu językowym dzieci nie mniej ważne niż rozwijanie kompetencji komunikacyjnej. Może ćwiczenia wykonane dziś zaowocują tym, że za parę lat świat będzie miejscem wzajemnej tolerancji i harmonijnego współistnienia wielu kultur.

Bibliografia

  • Bernhard, N. (2002) Interkulturelles Lernen und Auslandsaustausch – „Spielend” zu interkultureller Kompetenz. W: L. Volkmann, K. Stierostorfer, W. Gehring (red.) Interkulturelle Kompetenz: Konzepte und Praxis des Unterrichts. Tübingen: Gunter Narr Verlag, 193-216.
  • Iluk, J. (2008) Jak uczyć małe dzieci języków obcych? Częstochowa: Wydawnictwo Wyższej Szkoły Języków Obcych.
  • Jaroszewska, A. (2007) Nauczanie języka obcego w kształceniu wczesnoszkolnym. Rozwój świadomości wielokulturowej dziecka. Wrocław: Oficyna Wydawnicza ATUT.
  • Jastrzębska, E. (2011) Strategie psychodydaktyki twórczości w kształceniu językowym. Kraków: Impuls.
  • Kamińska, K. (2005) W stronę wielokulturowości w edukacji przedszkolnej. Warszawa: WSIP.
  • Karolczuk, M. (2014) Rola refleksji w przygotowaniu ucznia do komunikacji międzykulturowej na lekcji języka rosyjskiego jako obcego. W: „Neofilolog”, 215-227.
  • Kic-Drgas, J. (2014) Dzieci a nauka języków obcych. W: „Języki Obce w Szkole”, nr 1, 92-97.
  • Losche, H. (2005) Interkulturelle Kommunikation. Sammlung praktischer Spiele und Übungen.Augsburg: Ziel Verlag.
  • MEN (2014) Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 30 maja 2014 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz kształcenia ogólnego w poszczególnych typach szkół. (DzU 2014, poz. 17).
  • Mihułka, K. (2012) Sposoby rozwijania kompetencji interkulturowej na lekcjach języka obcego. W: „Języki Obce w Szkole”, nr 2, 106-117.
  • Mikułowski-Pomorski, J. (2006) Jak narody porozumiewają się ze sobą w komunikacji międzykulturowej i komunikowaniu medialnym. Kraków: Universitas.
  • Ministerium für Generationen, Familie und Integration des Landes Nordrhein-Westfalen (red.) (2009) Kinder bilden Sprache – Sprache bildet Kinder. Sprachentwicklung und Sprachförderung in Kindertagesstätten. Münster: Waxmann.
  • Pamuła, M. (2003) Metodyka nauczania języków obcych w kształceniu zintegrowanym. Warszawa: Fraszka Edukacyjna.
  • Schiffer, F. (2003) Wszyscy mamy dwa umysły. Warszawa: Wyd. Jacek Santorski & Co.
  • Sopata, A. (2009) Erwerbstheoretische und glottodidaktische Aspekte des frühen Zweitsprachenerwerbs. Sprachentwicklung der Kinder im natürlichen und schulischen Kontext. Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM.
  • Spitzer, M. (2007) Jak uczy się mózg. Warszawa: Wydawnictwo PWN.
  • Wilczyńska, W. (1999) Uczyć się czy być nauczanym? O autonomii w przyswajaniu języka obcego. Warszawa, Poznań: Wydawnictwo Naukowe PWN.
  • Volkmann, L., Stierstorfer, K., Gehring, W. (red.) (2002) Interkulturelle Kompetenz: Konzepte und Praxis des Unterrichts. Tübingen: Gunter Narr Verlag.
  • Żydek-Bednarczuk, U. (2012) Kompetencja międzykulturowa w nauczaniu języka polskiego jako obcego. W: „Postscriptum Polonistyczne”, nr 2(10), 19-30.


[1] Wiek 5-9 lat jest idealnym okresem do rozpoczęcia nauki języka, gdyż nie nastąpiła jeszcze mielinizacja mózgu, zatem jest on na tyle plastyczny, aby na podstawie dobrego (!) modelu wymowy, dostarczonego przez nauczyciela języka obcego, utworzyć prawidłowy wzorzec w nowym języku (por. Spitzer 2007, Pamuła 2003).

[2] Ta sytuacja stopniowo ulega zmianie, w szczególności w dużych miastach.