Do siego roku! O noworocznych tradycjach kulturowych w Europie

Numer JOwS: 
str. 125

Przegląd tradycji noworocznych z różnych regionów świata jest zagadnieniem pozwalającym odkryć lokalną specyfikę i charakter kulturowy wielu miejsc na naszym globie.

FR

Rodzinne Święta

Boże Narodzenie jest uważane za najbardziej rodzinne ze wszystkich świąt obchodzonych we Francji. Wielki Słownik Języka Francuskiego w definicji dotyczącej Bożego Narodzenia podkreśla, że są to święta rodzinne. Religijny wymiar tych świąt jest obecnie mniej akcentowany we Francji. Jednakże tradycje bożonarodzeniowe zawierają wciąż, oprócz elementów świeckich, bardzo wiele elementów, które mają charakter chrześcijański, chociaż ich rodowód już częściowo odszedł w zapomnienie.

W języku francuskim Boże Narodzenie to Noël. Termin ten wywodzi się od łacińskiego natalis (dies), które oznaczało narodziny (dzień narodzin).

Święta Bożego Narodzenia poprzedzone są okresem Adwentu. W celu ułatwienia odmierzania czasu do świąt dzieci otwierają każdego dnia okienka w kalendarzu adwentowym (Calendrier de l’Avent), by znaleźć tam ukrytą malutką czekoladkę.

Celebrowanie świąt zaczyna się 24 grudnia, czyli w wigilię Bożego Narodzenia. Po uroczystej mszy św. (Messe de Minuit), która kończy się o północy, rodzina spożywa razem bardzo odświętną kolację (Réveillon). W skład menu wchodzą wykwintne dania, które mogą być różne w poszczególnych regionach Francji, ale często są to: łosoś wędzony (saumon fumé), ostrygi (huitres) i pasztet strasburski (foie gras). W dzień Bożego Narodzenia podaje się uroczysty obiad z przystawkami i daniem z indyka faszerowanego kasztanami, a na deser tradycyjne ciasto – bûche de Noël. Ciasto to przypomina ogromne drewniane polano, które według dawnego zwyczaju palono w kominku w wigilię Bożego Narodzenia.

W wieczór wigilijny dzieci wywieszają skarpety, do których Mikołaj (Père Noël) w nocy włoży podarunki. Do tradycji świątecznych należy także dekorowanie choinki (sapin de Noël) łańcuchami lampek (guirlandes) i bombkami (boules de Noël). Wiele piosenek bożonarodzeniowych, śpiewanych często przez dzieci w czasie tradycyjnych szkolnych przedstawień (spectacle de Noël) opowiada o choince, Mikołaju czy zimie (Mon Beau Sapin, Vive le vent, Petit Papa Noël). Znane są także utwory o tematyce religijnej, jak Sainte Nuit, Il est né le Divin Enfant.

Noc sylwestrową (Saint Sylvestre) Francuzi spędzają w rodzinie lub wśród znajomych z obowiązkową lampką szampana o północy. Wielu paryżan gromadzi się na pięknie udekorowanych Polach Elizejskich (Champs Elysées), by wspólnie witać przyjście nowego roku.

Z tradycją noworoczną związany jest zwyczaj składania życzeń. Do dobrego tonu należy przestrzeganie zasady życzenia pomyślności i zdrowia (Bonne année et bonne santé) każdemu znajomemu po raz pierwszy spotkanemu w nowym roku, nawet do kilku tygodni po 1 stycznia.

Z okazji święta Trzech Króli przygotowuje się tradycyjne, okrągłe, maślano-migdałowe ciasto (galette des Rois), w którym ukryta jest malutka porcelanowa figurka (fève). Ten, kto znajdzie w swoim kawałku figurkę, zostaje królem lub królową i nosi do końca dnia specjalnie przygotowaną koronę.

***

Fête de famille

En France, la fête de Noël est considérée comme une grande fête familiale. Même le Grand Dictionnaire de la Langue Française souligne cela dans sa définition du terme Noël. Aujourd’hui,  le caractère religieux de la fête est moins accentué. Pourtant, les traditions de Noël contiennent toujours, en dehors de toutes les influences laïques, beaucoup d’éléments d’origine chrétienne, bien que celle-ci soit souvent oubliée.

Le terme Noë vient du latin natalis (dies), ce qui signifie naissance (jour de naissance).

Noël est précédé par la période de l’Avent. Pendant ce temps les enfants ouvrent, jour après jour, les petites lucarnes du Calandrier de l’Avant,  pour y trouver une petite figurine en chocolat. Tout cela pour adoucir la période de l’attente.

La vraie célébration commence le 24 décembre au soir - la veille de Noël. Après la Messe de Minuit, toute la famille se met à table pour passer ensemble le Réveillon – un diner solennel pendant lequel on sert des plats très raffinés comme des huitres, du foie gras, du saumon fumé et des fruits.  Le 25 décembre - le jour de Noël- la famille prend ensemble un déjeuner somptueux servi avec une entrée (huitres) puis une dinde (ou un chapon) farcie aux marrons avec du chou rouge servi avec du vin. Tout se termine par la dégustation de la bûche de Noël. Cette glace ressemble à une grande bûche de bois que l’on faisait traditionnellement brûler dans la cheminée la veille de Noël en présence de toute la famille.

La veille de Noël, les enfants mettent leurs chaussures près de la cheminée pour que Père Noël y glisse des bonbons et des jouets. On décore un sapin de Noël avec des guirlandes et des boules de Noël. La plupart des chants de Noël, souvent chantés par les enfants dans les écoles pendant des spectacles de Noël traditionnels, parlent du sapin, du Père Noël ou de l’hiver comme Mon Beau Sapin, Vive le vent, Petit Papa Noël. Il y a aussi des chants qui ont gardé leur caractère religieux comme Sainte Nuit, Il est né le Divin Enfant.

La Saint Sylvestre – la veille du Nouvel An- est célébrée par les Français soit en famille, soit entre amis avec un verre de champagne à minuit. A Paris, une foule importante se rassemble traditionnellement sur les Champs-Elysées magnifiquement décorés pour y fêter ensemble le Nouvel An.  

L'une des traditions liées au Nouvel An, qui est même prolongé jusqu’en février, est l’habitude de souhaiter Bonne année et bonne santé à chacun que l’on connait et que l’on rencontre pour la première fois en nouvelle année.

L’ambiance de fête dure jusqu’au 6 janvier – la fête des Rois Mages. A cette occasion, on prépare la galette des Rois. C’est un gâteau traditionnel avec du beurre et des amandes. La galette contient une fève. On partage la galette entre tous les membres de la famille. La personne qui a la part de galette contenant la fève devient "roi". Elle est aussi coiffée de la couronne, soit livrée avec la galette soit spécialement préparée, qu’elle peut porter jusqu’à la fin de la journée.

Bibliografia

Robert, P., (1989) Le Grand Dictionnaire de la Langue Française. Le Robert.

Noël, le Nouvel An et la Fête des Rois en France - site officiel Ambassade de France à Berlinie [online] [dostęp 9.11.2012] <http://www.ambafrance-de.org/Noel-le-Nouvel-An-et-la-Fete-des>.

Histoires & Traditions site officiel Tourisme en France [online] [dostęp 9.11.2012]

<http://fr.franceguide.com/special/fetes-de-fin-d-annee/home.html?nodeID=1422>.

Agnieszka Dryjańska - romanistka