Dobre przejście. Współpraca i solidarność międzypokoleniowa w szkole

Numer JOwS: 
str. 3

Języki obce w szkole nie muszą ograniczać się wyłącznie do pracowni językowych i punktów programu nauczania realizowanych w klasie czy podczas zajęć pozalekcyjnych. Wiemy o tym wszyscy, jednak niezwykle rzadko o tym pamiętamy. A gdyby tak naukę języków obcych „przemycić” w działaniu, które przy okazji zmieni coś w szkole, jej otoczeniu, zmieni nas samych?

Pobierz artykuł w pliku PDF

Rok 2012 został ogłoszony przez Parlament i Komisję Europejską Rokiem Aktywności Osób Starszych i Solidarności Międzypokoleniowej. W praktyce oznacza to, że Unia Europejska szczególnie wspiera i promuje w tym czasie działania związane z samodzielnością i aktywnym udziałem osób starszych w życiu społecznym i zawodowym. Jakie znaczenie może mieć ustanowienie europejskiego roku okolicznościowego w perspektywie codziennej pracy polskiej szkoły? Przyjrzyjmy się przykładom szkolnej (i przedszkolnej) współpracy między pokoleniami, korzystającej z języka obcego jako narzędzia komunikacji i rozwijającej potencjał uczniów, nauczycieli i społeczności lokalnej.

Spotkanie pokoleń

Pierwszy przykład to projekt zrealizowany w latach 2009-2011 przez Zespół Szkół Specjalnych nr 2 im. Jana Brzechwy w Chorzowie, we współpracy ze szkołami z Francji (College Prive Saint Julien), Włoch (I. C. ‘G. Ungaretti’), Rumunii (Colegiul National Economic ‘Theodor Costescu’), Turcji (Sehit Sadik Ilkogretim Okulu), Szwecji (Skolomrade 6 Ahus Villaskolan) i Hiszpanii (CEIP Angel Esteban). Przedsięwzięcie powstało dzięki wsparciu finansowemu Unii Europejskiej w ramach programu Comenius – Partnerskie Projekty Szkół. Celem projektu zatytułowanego Pamięć dla przyszłości było budowanie i wzmacnianie więzi między pokoleniami, wspólne poznawanie historii, rozwijanie umiejętności rozmowy i współdziałania, przekraczanie barier związanych z różnicami wieku, kultur i doświadczeń. W polskiej szkole działania projektowe były o tyle wyjątkowe, że uczestniczyły w nich przede wszystkim dzieci o specjalnych potrzebach edukacyjnych, dla których integracja ze społecznością lokalną i wyjście poza mury szkoły są szczególnie ważnym, a często zaniedbywanym, uzupełnieniem klasycznych programów nauczania.

Zmianę, jaka dokonała się pomiędzy szkołą a jej otoczeniem, dobrze oddaje diagnoza samych realizatorów projektu: Udział w projekcie sprawił, że uczniowie podjęli działania, które pomogły przełamać bierność i z biorców stali się również dawcami. Zarówno uczniowie, jak i nauczyciele, ale też uczestniczący w szkolnych wydarzeniach seniorzy, nabrali pewności siebie, zdobyli nowe umiejętności, takie jak korzystanie z Internetu i nowych technologii, stali się bardziej otwarci na innych i ich potrzeby. Międzynarodowy wymiar projektu pozwolił na podniesienie umiejętności językowych i otworzył nowe możliwości współpracy i realizacji celów edukacyjnych z wykorzystaniem rozwiązań wypracowanych. Uczniowie i nauczyciele nie tylko uczyli się języka angielskiego, będącego językiem roboczym projektu, ale też poznawali podstawowe struktury i potrzebne im słownictwo w językach krajów partnerskich.

Dobry szkolny projekt to przede wszystkim ciekawe i inspirujące działania, w których chętnie uczestniczy cała społeczność szkoły, a więc osoby w różnym wieku, o różnych zainteresowaniach, z różnym bagażem doświadczeń. W projekcie chorzowskiego Zespołu Szkół Specjalnych komunikowano się za pośrednictwem Internetu, wykorzystywano nowe technologie, stosowano innowacyjne metody pedagogiczne. Nauczyciele moderujący spotkania projektowe duży nacisk kładli na rozwijanie umiejętności komunikacyjnych i interpersonalnych, w czym pomocne okazały się wideokonferencje z partnerami i zajęcia prowadzone w formie warsztatowej. Wypróbowane formy pracy, takie jak wystawa prac uczniów czy szkolne obchody Dnia Seniora, pozwoliły na prezentację osiągnięć projektu i zainteresowanie nimi społeczności lokalnej.

Szkoła współpracowała ze stowarzyszeniem „Klanza”. W międzypokoleniowych warsztatach brali udział seniorzy działający w lokalnych organizacjach, kołach artystycznych, pensjonariusze Domu Seniora, a także dziadkowie uczniów. Zajęcia zatytułowane Polacy, którzy odnieśli sukces w bardzo młodym bądź starszym wieku, Dzień Hiszpański i Dzień Włoski zorganizowane przez uczniów i nauczycieli w Domu Seniora, Dzień Francuski w Domu Pobytu Dziennego w Chorzowie i wystawa fotograficzna Trzy pokolenia oraz spotkania tematyczne z rodzicami i dziadkami – wszystko to otworzyło szkołę na nowe doświadczenia, pozwoliło wykorzystać potencjał środowiska i możliwości związane z realizacją projektu o wymiarze międzynarodowym. Podczas wyjazdów zagranicznych nauczyciele przygotowywali materiały dydaktyczne, poznawali europejskie systemy edukacji, analizowali przebieg projektu. W rolach przewodników po szkołach partnerskich występowali ich uczniowie.

Rezultatami projektu były: kwestionariusze, z pomocą których uczniowie rozmawiali z seniorami; pomysły na logo projektu biorące udział w konkursie ogłoszonym we wszystkich szkołach partnerskich; prezentacje multimedialne przedstawiające perspektywę młodych i starszych uczestników projektu. Nauczyciele opracowali przewodniki metodyczne, a uczniowie – broszurę informującą o tym, dlaczego projekt był im potrzebny i co dla nich oznacza więź międzypokoleniowa. Wszystkie produkty końcowe zostały udostępnione na stronie internetowej projektu, są wykorzystywane jako pomoc dydaktyczna, materiał pomocniczy podczas lekcji, mogą też posłużyć jako inspiracja dla uczniów i nauczycieli z innych szkół. Co jednak szczególnie istotne, język obcy w szkole, a raczej przekazywane za jego pośrednictwem doświadczenia, zmieniły sposób pracy, wpłynęły na program nauczania kilku przedmiotów, pozwoliły otworzyć szkołę na jej najbliższe otoczenie.

Niemal każdy z ponad 500 realizowanych rocznie w całej Polsce projektów Comeniusa wiąże się z włączaniem społeczności lokalnej w działania szkoły. Ten aspekt szkolnych partnerstw jest nie do przecenienia w polskim systemie szkolnictwa, który tradycyjnie w niewielkim stopniu otwiera się na rodziców, dziadków czy opiekunów. W ostatnich latach sytuacja ta ulega stopniowej poprawie, rodziny uczniów mogą w coraz większym stopniu uczestniczyć w decyzjach związanych z edukacją dzieci i młodzieży. Zupełnie inną kwestią jest, czy i jak z tego prawa korzystają (Mendel 2006).