Działania plastyczne na lekcji języka hiszpańskiego

Numer JOwS: 
str. 54

Rysowanie, robienie kolaży, fotomontaży lub murali na lekcjach języków obcych? Czemu nie?! To możliwe. Istnieje wiele sposobów, które mogą sprawić, że lekcje będą efektywniejsze, bogate w materiały wizualne i pełne zabawy. Artykuł jest adresowany do nauczycieli, którzy lubią eksperymentować na swoich lekcjach i kładą nacisk na dynamiczną pracę w grupie.

Pobierz artykuł w pliku PDF

Codzienna praca z uczniami liceum i gimnazjum w Polsce skłoniła mnie do refleksji na temat sposobów nauczania języka hiszpańskiego. Doszłam do wniosku, że na lekcjach można zaobserwować dwa podstawowe braki w prowadzeniu zajęć. Przede wszystkim jest to niewykorzystywanie materiałów wizualnych, które umożliwiają powtórzenie i ugruntowanie wiadomości, a także niedostateczne przywiązywanie wagi do rozwoju i kreatywności uczniów.

Postanowiłam zmienić tę sytuację. Zaczęłam od urozmaicania ćwiczeń utrwalających słownictwo, odpowiedniego przygotowania pomieszczenia przed sprawdzianami (dekoracje) oraz bliższego poznania uczniów. Aby to zrobić, zaczęłam wymyślać działania artystyczne, które mogą uzupełniać podręcznik i włączyłam je w swój program autorski. Zajęcia eksperymentalne odbywają się w ramach podsumowania każdego większego tematu.

W tym artykule chciałabym podać kilka przykładów własnych doświadczeń, aby inni nauczyciele mogli włączyć te działania w swoją codzienną praktykę i ulepszyć lekcje poprzez zwiększenie ich dynamiki oraz zaangażowania i motywacji uczniów.

Cele zajęć eksperymentalnych

Opracowanie różnych stylów uczenia się poprzez działania wizualne

Nie sposób wymienić wszystkich teorii na temat stylów uczenia się, ograniczę się do zacytowania tych zawartych w kwestionariuszu VARK, szeroko stosowanym przez psychologów w szkołach Unii Europejskiej i nauczycieli języków obcych. Test bierze pod uwagę cztery style uczenia się, które odpowiadają pierwszym literom ich odpowiedników w języku angielskim:

  • wzrokowy: uczniowie zazwyczaj najlepiej uczą się podczas czytania lub oglądania informacji (tekst, mapy, rysunki, grafiki, itp.);
  • słuchowy: uczniowie są bardzo wrażliwi na dźwiękowe bodźce, często łatwiej uczą się poprzez ustne przekazywanie informacji;
  • czytająco-piszący: osoby, które uczą się najlepiej, gdy otrzymują i tworzą informacje;
  • kinestetyczny: uczniowie przetwarzają informacje, kojarząc je z ruchem lub czynnościami, jak również z dotykiem lub zapachem. Uczą się i zapamiętują poprzez działanie, uczestnicząc w nim bezpośrednio.

Najczęściej używanym stylem w szkołach na lekcjach języków obcych jest model czytająco-piszący. Powoduje on frustrację wśród uczniów, którzy mają inne potrzeby uczenia się. Wprowadzenie nowych sposobów nauki oznacza uwzględnienie różnych potrzeb uczniów w klasie i umożliwienie im poznania własnych sposobów uczenia się i skutecznego ich stosowania. Zajęcia plastyczne rozwijają przede wszystkim styl wzrokowy, jednak na tych zajęciach uczniowie doskonalą także pozostałe style uczenia się – poprzez rozmowę, pracę w grupie, dynamikę działań i różnorodność form pracy.

Analizowanie znaczenia wpływu emocji

Wpływ emocji na naukę zaczęto brać pod uwagę na lekcji języków obcych dzięki teorii filtru afektywnego Krashena. Afekt odnosi się do takich zjawisk jak motywacje, potrzeby, postawy, stany emocjonalne. Uczeń, który jest spięty, zły, zdenerwowany zasłoni tymi emocjami dostępny wkład, czyniąc go nieosiągalnym do przyswojenia. Filtr ten w zależności od stanu samopoczucia ucznia będzie ograniczał możliwości poznawania języka. Chodzi więc o stworzenie przyjaznego otoczenia w klasie, biorąc pod uwagę czynniki emocjonalne, takie jak lęk, empatia, samoocena, style uczenia się i motywacja. Teoria ta została zawarta w wytycznych Europejskiego systemu opisu kształcenia językowego, w którym nawiązuje się do wagi tych czynników.

Działania plastyczne są sposobem potwierdzenia, samopoznania i zwiększenia poczucia własnej wartości. Mogą pomóc poprawić wszystkie elementy afektywnego komponentu wymienionego powyżej, a tym samym ułatwić naukę. Aby to zrobić, na końcu każdego z działań, nauczyciel może poprosić uczniów, aby wyrazili w formie pisemnej, jak się czuli i jaką wartość mają dla nich wykonane ćwiczenia. Dokument ten można dołączyć do portfolio ucznia (teczka, w której zbierane są cele nauki i różne prace wykonane przez ucznia w ciągu roku szkolnego, aby pomóc ocenić postępy dokonane w czterech umiejętnościach językowych; portfolio jest kluczowym narzędziem w momencie oceny, która wykracza poza zwykłą ocenę cyfrową). To pozwoli uczniom na zdobycie większej świadomości na temat wpływu nastroju na naukę, preferencji do wykonywania pewnego rodzaju działań oraz poczują bliższy związek między sobą w grupie rówieśniczej dzięki poruszanym tematom. Działania te mają odniesienie do osobistego rozwoju nastolatka, mają wpływ na jego świadome analizowanie własnych potrzeb.

Praca nad glosariuszem

Uczniowie są przyzwyczajeni do ćwiczeń strukturalnych, w których są proszeni o wypełnienie pustych przestrzeni w tekście lub zdaniu, łączenie słownictwa ułożonego w dwóch kolumnach lub zdefiniowania pewnego słowa. Końcowy cel jest zwykle taki sam: zrobienie listy słów związanych z tematem do zapamiętania. Działania plastyczne mają za zadanie uatrakcyjnić sposób tworzenia takich słowniczków. Łączenie słów z kształtami, kolorami i rozmiarami, wstawianie ich do kolaży, rysunków i obrysów sprawia, że konteksty plastyczne pomagają uczniom łatwiej zapamiętywać słowa. Ponadto, praca w grupach pozwala dzielić się nowymi słowami, łączyć je z osobą, która je podaje i przekazywać pozostałym osobom w klasie. Dobrym przykładem jest omówione poniżej działanie Dbaj o swoją figurę, w którym uczniowie pracując w zespołach, starają się zebrać i przetłumaczyć omówione słownictwo i przekazać je na obrazie.

Motywowanie uczniów poprzez wspólne działania

Proponowane tu działania są przeznaczone do wykonania w małych grupach. Ma to na celu zmniejszenie poziomu konkurencyjności i zbudowanie pozytywnego doświadczenia uczestników. Ten rodzaj ćwiczeń nie jest przeznaczony do pomiaru talentu artystycznego ucznia ani nawet do oceny poziomu języka z formalnego punktu widzenia. Głównym celem jest nabycie przez ucznia świadomości o własnej wiedzy. To także okazja, aby zachęcać uczniów do uzupełnienia braków, zanim nastąpi ocena formalna, zwykle mająca formę egzaminu. Działania takie są motywujące o tyle, o ile oznaczają zerwanie z rutyną i standardowymi technikami stosowanymi w klasie:

  • pozwalają poruszać się w przestrzeni, odpocząć, być kreatywnym;
  • przyczyniają się do pozytywnego zdania na temat lekcji języka obcego;
  • sprzyjają wyrażaniu opinii.

Uczynić ucznia świadomym odkrywania innej kultury

Nie należy zapominać, że tematy zaproponowane na lekcji języka obcego dotyczą problemów, które dotykają człowieka w jego sferze publicznej i prywatnej. Zachęcają one również uczniów do refleksji na temat ich kontaktów z otaczającym ich światem. Każdy temat zawiera różne rodzaje treści kulturowych, dotyczących nauczanego języka docelowego. Nauka poprzez doświadczanie (ale bez możliwości podróżowania do tych krajów) jest możliwa poprzez gry, wyjścia ze szkoły, działania plastyczne. Wśród proponowanych działań w tym artykule, zwraca uwagę projekt Jesteśmy muralistami, w którym uczniowie są zachęcani do refleksji nad społeczeństwem, w którym funkcjonują.