Edukacja językowa poprzez sport w przestrzeni pozaszkolnej

Numer JOwS: 
str. 39

Nauka powinna przebiegać wielokanałowo i angażować wszystkie zmysły jednostki, a nie tylko i wyłącznie słuch i wzrok, co ma miejsce najczęściej.

Edukacja językowa poprzez sport wspiera proces multisensorycznego uczenia się języka obcego, tj. angażuje zróżnicowane zmysły dziecka, co w konsekwencji sprzyja efektywniejszemu przyswajaniu języka. Jan Iluk (2002:44) pisze, że

bardzo ważnym elementem multisensorycznego nauczania jest działanie manualne oraz ruch. Nauka wykorzystująca elementy ruchowe aktywizuje w większym stopniu prawą półkulę mózgu, a dzięki temu przekazywane i przyswajane informacje zostają lepiej zakodowane w pamięci.

Metoda podawcza natomiast, ze względu na jednostronną transmisję informacji, jest najmniej efektywną metodą wspomagającą proces przyswajania wiedzy. Jak twierdzi Renata Michalak (2004:14),

wiedza społeczna, tak jak inne jej rodzaje, nie może być bezpośrednio przekazywana tylko za pomocą słów lub innych symboli; musi być konstruowana na bazie aktywnej eksploracji.

Dziecko ma ogromną potrzebę ruchu, czego wynikiem są trudności związane z koncentracją oraz z siedzeniem w szkolnej ławce w trakcie zajęć. Kwestia ta wiąże się z potrzebą szybszego tempa pracy oraz zapewnienia dziecku częstych zmian wykonywanych zadań.

Zajęcia sportowe stanowią atrakcyjną formę zajęć z punktu widzenia dziecka, ponieważ kojarzone są przez nie z naturalną formą spędzania czasu wolnego na zabawach z rówieśnikami. Taka forma zajęć prowadzi do aktywizacji zarówno intelektualnej, jak i psychoruchowej oraz wspiera rozwój sprawności fizycznej dziecka. Ponadto stwarza warunki odpowiadające do zaspokojenia potrzeb ruchowych dziecka wynikających z danego stadium rozwojowego oraz motywuje je do dalszych działań.

Motywacja odgrywa niezwykle istotną rolę w życiu każdego człowieka, gdyż stanowi pewnego rodzaju siłę napędową, warunkującą podejmowane działania. Jak pisze Mieczysława Materniak (2008:71), poprzez odpowiedni sposób można wzbudzić u dzieci chęć do uczenia się języków obcych, która będzie im towarzyszyć przez całe życie.

Mariola Jąder (2010:14-15) w kontekście efektywnych i atrakcyjnych metod pracy z dziećmi wyjaśnia, że umiejętność motywowania dziecka do nauki wiąże się z m. in. z umożliwianiem jednostce dokonywania własnych wyborów i podejmowania decyzji, uwzględnianiem potrzeb dziecka wynikających z jego rozwoju oraz zainteresowań, a także wyzwalaniem jego aktywności i samodzielności.

W związku z powyższym, pedagog powinien nieustannie poszukiwać takich metod nauczania języka obcego, by prowadzić do wzrostu wewnętrznej motywacji dziecka oraz planować sytuacje dydaktyczne, dzięki którym uczeń mógłby zaangażować w proces przyswajania języka jednocześnie wiele zmysłów.

Nauka języka obcego poprzez sport ma również liczne korzyści zdrowotne: aktywność fizyczna wpływa korzystnie na kondycję dziecka, wzmacnia mięśnie i ogólną sprawność fizyczną oraz wspiera kształtowanie właściwej budowy ciała. Ponadto umożliwia budowanie swobodnej atmosfery procesu uczenia się języka obcego, ponieważ pomaga pozbyć się napięcia emocjonalnego, zapewniając tym samym dobre samopoczucie.

Równie istotny jest społeczny aspekt edukacji językowej poprzez sport, gdyż taka forma zajęć umożliwia nauczycielowi celowe wprowadzenie w planowane działania elementów rywalizacji bądź współpracy. Dziecięce działanie daje możliwość kształtowania umiejętności funkcjonowania w grupie i współpracowania z innymi w celu osiągnięcia wspólnego dobra.

Ponadto ma ona kluczowe znaczenie dla rozwoju samej jednostki. Wspiera komunikatywność dziecka i zachęca je do wyrażania własnego zdania. Elementy rywalizacji zawarte w zadaniach edukacyjnych wspierają natomiast uczenie się różnych form zachowań, kształtują reakcje na zróżnicowane sytuacje społeczne, a także uczą zdrowego reagowania na zysk bądź stratę.

Planując zajęcia z wykorzystaniem wyżej przedstawionych elementów, należy pamiętać o konieczności promowania wśród małych dzieci współdziałania i rywalizacji opartej na zasadzie fair play.

Edukacja językowa poza murami szkoły?

Według Marii Montessori obowiązkiem szkoły jest zapewnienie swobodnego rozwoju dziecięcej aktywności (za Materniak 2008:56). W rzeczywistości jednak w przestrzeni szkolnej obniża się aktywność poznawcza dziecka (Taraszkiewicz 2003:12), zanika stopniowo dziecięca ciekawość świata i motywacja do dalszej nauki języków obcych, która jest niezwykle ważna w samym procesie nabywania języka. Jak pisze W. Okoń (2004: 110),

zanim dzieci przyjdą do szkoły, ich chłonność poznawcza pobudzana coraz to nowymi pytaniami, rozwiązaniami, osiąga swój szczytowy punkt. W szkole ów proces narastania własnych problemów doznaje gwałtowanego zahamowania, dzieci zaczynają żyć sprawami, które są wytworem mniej lub więcej sztucznych warunków zewnętrznych. Na miejsce tak zadziwiająco bogatych zagadnień własnych dziecka zjawiają się wzory i schematy narzucone przez szkołę i panujący w niej porządek. Ciekawość, motor poczynań odkrywczych dziecka, zaczyna tracić swoją dominującą pozycję.

Jednostronna transmisyjność wiedzy językowej oraz pasywizacja dziecka w procesie nabywania języka obcego w przestrzeni szkolnej nie tylko niekorzystnie na nie wpływają, lecz mogą okazać się wręcz szkodliwe dla jego dalszego rozwoju językowego. Przestrzeń szkolna zdaje się utrudniać realizację podstawowych założeń edukacji językowej poprzez niemożność zapewnienia dziecku warunków odpowiadających etapowi rozwoju.

Idealną przestrzenią do przeprowadzania zajęć w ramach edukacji językowej poprzez sport jest przestrzeń pozaszkolna, która stwarza możliwości sprostania wymaganiom dziecięcej aktywności psychoruchowej.

Przestrzeń pozaszkolna stanowi bowiem naturalną przestrzeń funkcjonowania dziecka, pozbawioną elementów charakterystycznych dla przestrzeni szkolnej, tj. nadzoru, oceniania bądź też ideologii edukacyjnych, co w konsekwencji umożliwia swobodną i wspierającą atmosferę uczenia się języka obcego.

W takim środowisku pozbawionym konieczności spełniania oczekiwań nauczyciela, dziecko nie boi się zajmowania własnego stanowiska w dyskusji i, w oczekiwaniu wyjaśnień, komunikuje brak zrozumienia. Ponadto takie zajęcia dają dziecku możliwość prowadzenia otwartej dyskusji, polemizowania, zadawania pytań oraz negocjowania znaczeń. Renata Michalak (2004:111) dodaje, że

uczniowie bardzo lubią zajęcia w terenie, jak też wszelkiego rodzaju działania podejmowane poza murami szkoły. Takie zajęcia pozwalają im na dużą swobodę poruszania się i komunikowania. Dzieci nie traktują ich jako zajęć typowo szkolnych i w zasadzie mimowolnie uczą się (…).

W związku z wyjściem z nauką języka obcego w przestrzeń pozaszkolną, dziecko zaczyna dostrzegać jej wymiar edukacyjny i nadawać tejże przestrzeni zupełnie nowe, jak dotąd nieznane znaczenia.

Niezwykle istotne w kontekście pracy z dziećmi w młodszym wieku szkolnym jest fakt, że przestrzeń pozaszkolna dostarcza możliwości samodzielnego prowadzenia obserwacji, eksperymentów oraz eksploracji otoczenia, co wzmaga motywację dziecka do działania oraz prowadzi do wzrostu zainteresowania otaczającym go światem. Multisensoryczna percepcja wiąże się ponadto z diametralnie różnym sposobem konstruowania wiedzy przez dziecko, a znaczące sytuacje komunikacyjne umożliwiają mu doświadczanie języka obcego w jego prymarnej komunikacyjnej formie.