Edukacja w żłobku i przedszkolu, czyli czego uczą się europejskie maluchy

Numer JOwS: 
str. 103

Maluchy w całej Europie bawią się i uczą. W zaleceniach dla placówek edukacyjnych i opiekuńczych w poszczególnych państwach znajdują się zarówno treści typowo edukacyjne, jak i te dotyczące gier i zabaw. Dzieci biorą udział w zajęciach organizowanych przez nauczyciela. Dużo czasu przeznacza się też na swobodną zabawę i nawiązywanie kontaktów z rówieśnikami. W nielicznych krajach (w tym w Polsce) najmłodsi uczą się języka obcego. Natomiast dzieci nieznające języka, w którym odbywają się zajęcia, lub mające trudności w posługiwaniu się nim, otrzymują wsparcie językowe.

Dodatkowe wsparcie edukacyjne

Uczęszczanie do placówki przedszkolnej od najmłodszych lat to szansa na lepszy start w życiu dla dzieci ze środowisk defaworyzowanych. Dzieci te wymagają jednak większego wsparcia w procesie edukacji niż ich rówieśnicy z innych środowisk. W związku z tym wszystkie kraje europejskie przewidziały konieczność dodatkowej pomocy dla dzieci o większych potrzebach edukacyjnych i rozwojowych. W procesie identyfikowania tych dzieci funkcjonują dwa podejścia:

  • grupowe, polegające na wskazaniu grup dzieci, które należy objąć działaniami wspierającymi;
  • indywidualne, w którym dzieci wymagające niestandardowego wsparcia są identyfikowane jako jednostkowe przypadki.

W celu dotarcia do dzieci z trudnościami w nauce wynikającymi z ich funkcjonowania w defaworyzowanym środowisku społecznym większość krajów wyznaczyła kryteria kulturowe i/lub językowe. Kryteria socjoekonomiczne i geograficzne są również uznawane za ważne w wielu krajach europejskich. Jedna trzecia krajów łączy to podejście z oceną indywidualnych potrzeb dzieci. Stosowanie wyłącznie podejścia indywidualnego jest rzadko spotykanym rozwiązaniem.

663

Dodatkowe wsparcie dla dzieci z grup defaworyzowanych jest zapewniane na trzy różne sposoby:

  • organizowanie specjalnych działań mających na celu wspieranie rozwoju i edukacji dziecka, ze szczególnym uwzględnieniem rozwoju językowego;
  • zatrudnienie dodatkowych nauczycieli lub specjalistów;
  • zorganizowanie specjalnych warunków nauczania lub przeznaczenie na ten cel dodatkowych funduszy.

Wsparcie językowe

Wsparcie językowe jest najczęściej spotykaną formą pomocy dzieciom ze środowisk defaworyzowanych i zwykle dotyczy dzieci imigrantów lub mniejszości etnicznych. Większość krajów mających duże grupy imigrantów opracowała zalecenia dotyczące ich wsparcia językowego. Zatrudnianie osób pochodzących z danej grupy etnicznej w celu wsparcia dzieci z trudnościami językowymi jest rozwiązaniem stosowanym rzadko.

Polska legislacja oświatowa także zapewnia uczniom ze środowisk defaworyzowanych wsparcie językowe. W tym miejscu warto szerzej przedstawić przykład Słowenii, kraju posiadającego długoletnią tradycję prowadzenia placówek dwujęzycznych dla najmłodszych dzieci ze środowisk mniejszości narodowych. Dzieci mają prawo do edukacji w języku ojczystym, zapoznania się z rodzimą kulturą i rozwijania własnej tożsamości narodowej. W związku z tym, w rejonach zamieszkanych przez mniejszość włoską edukacja w przedszkolach odbywa się albo w języku słoweńskim, przy czym dzieci uczą się włoskiego jako drugiego języka, albo odwrotnie. Placówki dwujęzyczne funkcjonują także w rejonach zamieszkanych przez mniejszość węgierską, a proces nauczania jest realizowany w dwóch językach – słoweńskim i węgierskim. Przedszkola dwujęzyczne, zarówno z językiem włoskim, jak i węgierskim, nauczanym obok słoweńskiego, to ok. 1 proc. wszystkich placówek dla najmłodszych w Słowenii. Władze edukacyjne specjalnie dla rejonów dwujęzycznych opracowały dodatek do dokumentu będącego odpowiednikiem polskiej Podstawy programowej dla przedszkoli. Określa on najważniejsze zasady nauczania, opisuje cele i przykłady zajęć. Nauczyciele nie przechodzą odrębnego przygotowania do pracy w środowisku dwujęzycznym, są jednak zobowiązani do nauki włoskiego (w placówkach z językiem włoskim jako językiem nauczania) lub są dwujęzyczni (w placówkach słoweńsko-węgierskich). Placówki dwujęzyczne otrzymują dodatkowe fundusze na doskonalenie zawodowe nauczycieli. Korzystają też z takich udogodnień jak mniejsza liczba dzieci w grupie, dodatkowi pracownicy czy też wyższe wymagania dotyczące kwalifikacji nauczycieli.

Osobom zainteresowanym bardziej szczegółowymi informacjami na temat treści nauczania w placówkach wczesnej edukacji i opieki w Europie polecam lekturę rozdziału F zatytułowanego Procesy dydaktyczne, we wspomnianym już wczesniej raporcie Kluczowe dane dotyczące wczesnej edukacji i opieki w Europie. Tych, którzy chcieliby się dowiedzieć, jak funkcjonują poszczególne systemy krajowe, odsyłam do specjalnej części wymienionej publikacji, zatytułowanej Informacje krajowe.

Bibliografia

  • Eurydice (2014) Eurydice Policy Brief Early Childhood Education and Care 2014. Brussels: EACEA.
  • Eurydice (2014) Kluczowe dane dotyczące wczesnej edukacji i opieki w Europie, wydanie 2014. Warszawa.