Egzamin maturalny z języka obcego nowożytnego od 2015 r. – poziom podstawowy i rozszerzony

Numer JOwS: 
str. 77

System egzaminów zewnętrznych, ciągle się rozwija. Zachodzące zmiany są skutkiem dostosowania egzaminów do najbardziej aktualnego stanu wiedzy (zarówno w zakresie merytorycznym, jak i dydaktycznym), bowiązujących aktów prawnych. Egzaminy wpływają również na przebieg procesu dydaktycznego (Smolik, Stopińska 2013). W niniejszym artykule postaram się przedstawić pokrótce kontekst zmian w systemie egzaminów zewnętrznych oraz scharakteryzować zadania na egzaminie maturalnym z języka obcego nowożytnego zarówno na poziomie podstawowym i rozszerzonym.

Pobierz artykuł w pliku PDF

Kontekst zmian

Główną przyczyną zmian, które nastąpią w egzaminie maturalnym od 2015 r., było niewątpliwie wprowadzenie w roku szkolnym 2009/2010 nowej Podstawy programowej: to właśnie w maju 2015 r. do egzaminu maturalnego przystąpią uczniowie, którzy są kształceni w zreformowanym systemie edukacyjnym. Tytułem przypomnienia pozwolę sobie napisać o tym, jak nowa Podstawa programowa wpłynęła na nauczanie i uczenie się języków obcych. Poniżej przedstawiam najważniejsze zmiany:

  • jeden język obcy nowożytny jest obowiązkowy od pierwszej klasy szkoły podstawowej;
  • w gimnazjum i szkole ponadgimnazjalnej uczniowie uczą się obowiązkowo dwóch języków. Lekcje odbywają się w grupach międzyoddziałowych: uczeń ma możliwość kontynuacji nauki języka, którego uczył się wcześniej, na określonym i właściwym dla niego poziomie;
  • Podstawa programowa jasno definiuje wymagania ogólne (cele kształcenia) oraz wymagania szczegółowe (treści nauczania) dla poszczególnych etapów edukacyjnych wraz z poziomem kompetencji językowej, wymaganym od ucznia. Określają one również zakres wiadomości i umiejętności sprawdzanych na egzaminach zewnętrznych, kończących dany etap edukacyjny. Przedstawia to Tabela 1.

Od 2015 r. egzamin z języka obcego napiszą wszyscy uczniowie kończący szkołę podstawową, gimnazjum i szkołę ponadgimnazjalną. Arkusze wszystkich egzaminów będą do siebie podobne pod względem sprawdzanych umiejętności, tak aby móc porównać – w przyszłości – przyrost wiedzy i umiejętności uczniów. Należy też zwrócić uwagę na fakt, że od roku szkolnego 2014/2015 egzamin maturalny z języka obcego na poziomie dwujęzycznym będzie otwarty dla wszystkich uczniów, nie tylko absolwentów szkół z oddziałami dwujęzycznymi.

Egzamin maturalny na poziomie podstawowym i rozszerzonym

Od 2015 r. egzamin maturalny zarówno na poziomie podstawowym, jak i rozszerzonym, będzie się składał z czterech części:

  • rozumienie ze słuchu;
  • rozumienie tekstów pisanych;
  • znajomość środków językowych;
  • wypowiedź pisemna.

Nowością jest więc część zadań w arkuszu egzaminu na poziomie podstawowym, która bezpośrednio sprawdza, w jakim stopniu uczeń opanował zagadnienia gramatyczne i leksykalne wymagane dla poziomu podstawowego. Do tej pory były one brane pod uwagę tylko i wyłącznie w czasie oceny wypowiedzi pisemnej ucznia (w tzw. pisaniu dłuższej formy użytkowej). Jak zauważa M. Smolik (2012:27), jest to odpowiedź na oczekiwania nauczycieli, którzy niejednokrotnie wyrażali frustrację wynikającą z lekceważącego stosunku uczniów do zagadnień niesprawdzanych na egzaminie.

Zmieniają się również typy zadań w pozostałych komponentach egzaminu. O zmianach tych napiszę w kolejnych częściach artykułu.

Rozumienie ze słuchu

W Tabeli 2. przedstawiam krótką charakterystykę części egzaminu, sprawdzającą rozumienie ze słuchu.

Jak widać, zasadniczo część sprawdzająca rozumienie ze słuchu nie zmienia się. Niemniej jednak, uczeń zdający egzamin maturalny na poziomie podstawowym będzie miał za zadanie wysłuchanie kilku krótkich tekstów w obrębie jednego zadania czy też dłuższych tekstów powiązanych ze sobą tematycznie. Przykładowe zadania egzaminacyjne dla poszczególnych języków znajdują się w Informatorach o egzaminie maturalnym od roku szkolnego 2014/2015, dostępnych na stronie Centralnej Komisji Egzaminacyjnej, do lektury których serdecznie zachęcam.

Rozumienie tekstów pisanych

Tabela 3. opisuje część egzaminu sprawdzającą rozumienie tekstów pisanych.

Zadania sprawdzające rozumienie tekstów pisanych na poziomie podstawowym zostały zmienione w stosunku do zadań, które pojawiały się na egzaminie przed 2015 r. Uczeń może spotkać się z prostymi tekstami literackimi, jak również kilkoma tekstami połączonymi wspólnym tematem w obrębie jednego zadania. Pojawia się również tekst, z którego usunięto kilka zdań (3-4): zadaniem ucznia jest wybrać zdania spośród podanych (jest ich więcej niż luk w tekście) i wstawić w odpowiednie miejsce. Zadania na poziomie rozszerzonym pozostają podobne do zadań, które występowały na egzaminie przed 2015 r.

Znajomość środków językowych

Charakterystyka tej części egzaminu została przedstawiona w Tabeli 4.

W arkuszach egzaminacyjnych z poprzednich lat zadania sprawdzające w sposób bezpośredni opanowanie przez uczniów środków językowych, na które składają przede wszystkim gramatyka i słownictwo, pojawiały się tylko w arkuszach poziomu rozszerzonego. Od roku 2015 r. również egzamin maturalny na poziomie podstawowym będzie sprawdzał te umiejętności, jednak tylko w formie zadań zamkniętych. Uczeń będzie musiał wybrać elementy uzupełniające tekst, wybrać słowo, które poprawnie uzupełnia dwa zdania z różnych kontekstów (słowa wieloznaczne), wybrać wyrażenie synonimiczne do elementu podkreślonego w zdaniu czy też wybrać właściwe tłumaczenie z języka polskiego na język obcy. Na poziomie rozszerzonym zadania w tej części egzaminu pozostają podobne. Nowością jest układanie zdań lub ich fragmentów z luźno podanych słów. Raz jeszcze gorąco zachęcam do zapoznania się z przykładowymi zadaniami zamieszczonymi w Informatorach, których nie sposób pokazać tutaj ze względu na ograniczenia edytorskie.

Wypowiedź pisemna

Tabela 5. przedstawia charakterystykę zadań sprawdzających umiejętność tworzenia wypowiedzi pisemnej.

Część egzaminu sprawdzająca tworzenie przez zdającego tekstu pisemnego uległa znaczącym zmianom zarówno w kontekście rodzajów zadań, jak i kryteriów oceniania.