Europa 2020

Numer JOwS: 
str. 4

Ograniczenie do 10 proc. odsetka osób przedwcześnie kończących naukę oraz wzrost do 40 proc. odsetka osób z wyższym wykształceniem – to najważniejsze cele strategii gospodarczej Europa 2020, przyjętej przez ministrów edukacji UE w 2010 r. Jak dziś wygląda realizacja najważniejszych celów edukacyjnych wynikających ze strategii? Celem artykułu jest przyjrzenie się najważniejszym typom inicjatyw podejmowanych w krajach członkowskich w trzech ostatnich latach na temat Europa 2020.

Pobierz artykuł w pliku PDF

Europa 2020 jest zaplanowaną na 10 lat strategią na rzecz inteligentnej i zrównoważonej gospodarki oraz rozwoju sprzyjającego włączaniu społecznemu. Określa nadrzędny cel rozwoju Europy do roku 2020, u którego podstaw znajdują się dwa wspomniane we wstępie, mierzalne cele dotyczące edukacji i szkoleń.

Po koniec roku 2013 ukazał się raport Europejskiej Sieci Informacji o Edukacji Eurydice pt. Edukacja i szkolenia w strategii Europa 2020. Odpowiedzi krajów członkowskich (ang. Education and Training in Europe 2020. Responses from the EU Member States) na temat inicjatyw i reform edukacyjnych wynikających z założeń strategii Europa 2020 podejmowanych w 28 krajach członkowskich UE od 2011 r. Przy tworzeniu raportu wzięto pod uwagę dokumenty strategiczne oraz działania w obszarze polityki edukacyjnej wynikające z indywidualnych zaleceń dla krajów. Wykorzystano także dane zawarte w Rocznym Sprawozdaniu Gospodarczym, przygotowywanym w ramach tzw. semestru europejskiego (mechanizmu monitorowania realizacji strategii Europa 2020).

Zapobieganie zjawisku wczesnego kończenia nauki

Osoby wcześnie kończące naukę, czyli nieuzyskujące wykształcenia na poziomie co najmniej średnim lub zasadniczym, ze względu na brak wymaganych kwalifikacji mają znacznie gorsze szanse na rynku pracy i są bardziej narażone na wykluczenie społeczne i biedę. Zjawisko wczesnego kończenia edukacji generuje zatem znaczne koszty społeczne i ekonomiczne. W 2012 r. średnia wysokość wskaźnika wczesnego kończenia nauki, czyli odsetka osób z wykształceniem co najwyżej gimnazjalnym, które w wieku 18-24 lat nie uczestniczyły w kształceniu lub szkoleniu, dla UE wynosiła 12,7 proc.

W pięciu krajach wysokość tego odsetka znacznie przekroczyła średnią unijną – we Włoszech i w Rumunii wyniosła 17,5 proc., natomiast w Hiszpanii, na Malcie i w Portugalii była pomiędzy 20 a 25 proc. W pozostałych krajach odnotowano wartości zbliżone do średniej UE bądź niższe. Najniższe odsetki odnotowano w Chorwacji (4,2 proc.), Słowenii (4,4 proc.), Słowacji (5,3 proc.), Czechach (5,5 proc.) i w Polsce (5,7 proc.). Dziewięć krajów (Czechy, Dania, Litwa, Łotwa, Luksemburg, Austria, Słowenia, Słowacja i Szwecja) osiągnęło już założone cele.

Rysunek 1.

Państwa członkowskie zostały zobowiązane do opracowania do roku 2012 strategii i działań mających na celu przeciwdziałanie zjawisku wczesnego kończenia nauki. W ramach tych wysiłków wyodrębniono następujące typy działań: zapobiegawcze, w zakresie wczesnej interwencji i kompensacyjne.

Większość krajów, wśród nich nawet te, w których odnotowano niski odsetek wcześnie kończących naukę (np. w Czechach, Polsce, Słowenii i Słowacji), deklaruje, że podjęła działania w zakresie przeciwdziałania temu zjawisku. We Francji, na Węgrzech, w Austrii, na Malcie i w Zjednoczonym Królestwie (Anglii, Walii i Irlandii Północnej) reformy objęły wszystkie trzy typy działań – zapobieganie, wczesną interwencję i działania kompensacyjne, ale w większości krajów przeprowadzane reformy polegały głównie na wprowadzaniu działań zapobiegawczych. Wśród tych przedsięwzięć dominują dwa typy inicjatyw – działania upowszechniające wczesną edukację i opiekę oraz poprawiające jej jakość (np. zwiększanie liczby miejsc w placówkach, wsparcie finansowe) jak również działania skierowane do grup wymagających szczególnego wsparcia np. uczniów pochodzących z rodzin imigranckich lub romskich, którzy często mają trudności w uczeniu się i osiągają słabe wyniki.

W przypadku niemal połowy krajów EU-28 reformy zapobiegające zjawisku wczesnego kończenia nauki są związane z sektorem kształcenia zawodowego. Podejmowane inicjatywy mają na celu zmianę postrzegania kształcenia zawodowego i zwiększenie jego atrakcyjności poprzez m.in. poprawę jakości doradztwa zawodowego oraz zwiększenie elastyczności sektora (m.in. zapewnienie drożności ścieżek zawodowych). Aby to osiągnąć, w wielu krajach wzmacnia się współpracę pomiędzy pracodawcami a szkołami i wprowadza więcej możliwości uczenia się w miejscu pracy oraz modyfikuje programy nauczania. Tego typu reformy wprowadzono np. w Danii i Szwecji, gdzie w ramach procesu kształcenia zawodowego większy nacisk położono na praktyczną naukę w miejscu pracy. Dwa z krajów o najwyższym odsetku wcześnie kończących naukę (Hiszpania i Portugalia) wprowadziły możliwość wyboru ścieżek zawodowych już na poziomie gimnazjum, szczególnie z myślą o uczniach ze słabymi wynikami lub powtarzających klasę.

Stosowanie działań kompensacyjnych względem uczniów wcześnie kończących naukę okazuje się mniej powszechne w Europie. Jedynie sześć krajów (Estonia, Francja, Luksemburg, Węgry, Malta i Rumunia) sygnalizuje tworzenie lub wprowadzanie programów edukacyjnych tzw. drugiej szansy, w szczególności w zakresie kształcenia zawodowego i szkoleń. W ramach działań mających na celu przywrócenie do systemu edukacji uczniów, którzy przedwcześnie porzucili naukę, w pięciu krajach (w Estonii, Francji, Austrii, Szwecji i Wielkiej Brytanii) zapewnia się takim osobom indywidualne wsparcie.

Zbieranie i analizowanie danych dotyczących zjawiska wczesnego kończenia nauki oraz stosowanie inicjatyw o udowodnionej skuteczności jest kluczowe dla rozwiązania tego problemu w sposób efektywny. Działania w tej dziedzinie zostały niedawno podjęte lub są w trakcie realizacji w około jednej trzeciej krajów.

Rysunek 2.