Europa 2020

Numer JOwS: 
str. 4

Ograniczenie do 10 proc. odsetka osób przedwcześnie kończących naukę oraz wzrost do 40 proc. odsetka osób z wyższym wykształceniem – to najważniejsze cele strategii gospodarczej Europa 2020, przyjętej przez ministrów edukacji UE w 2010 r. Jak dziś wygląda realizacja najważniejszych celów edukacyjnych wynikających ze strategii? Celem artykułu jest przyjrzenie się najważniejszym typom inicjatyw podejmowanych w krajach członkowskich w trzech ostatnich latach na temat Europa 2020.

Zmiany w szkolnictwie wyższym

W roku 2012 odsetek osób w wieku 30-34 lat uzyskujących wykształcenie wyższe nadal wzrastał i dla całej Unii Europejskiej wynosił 35,7 proc. Największy odsetek odnotowano w Irlandii (51,1 proc.), na Cyprze (49,9 proc.), w Luksemburgu (49,6 proc.) i na Litwie (48,7 proc.), a najniższy we Włoszech (21,7 proc.), Rumunii (21,8 proc.) i na Malcie (22,4 proc.). Kilka krajów osiągnęło lub nawet przekroczyło wyznaczone (do roku 2020) krajowe cele w tym zakresie.

Rysunek 3.

W strategii Europa 2020 szkolnictwo wyższe zostało zidentyfikowane jako jeden z najważniejszych obszarów reform, w którego obrębie zmiany mogą się przyczynić bezpośrednio do poprawy zatrudnienia i wzrostu gospodarczego. Dlatego też kolejny kluczowy mierzalny cel strategii w obszarze edukacji zakłada zwiększenie udziału osób z wykształceniem wyższym wśród grupy w wieku 30-34 lata z 33,5 proc. w roku 2010 do co najmniej 40 proc. w 2020 r.

Wśród najważniejszych wyzwań stojących przed sektorem szkolnictwa wyższego, definiowanych przez Komisję Europejską, znalazły się: ułatwianie dostępu do szkolnictwa wyższego, zwiększanie odsetka osób kończących studia i obniżanie liczby studentów kończących studia z opóźnieniem. Priorytety te znalazły odzwierciedlenie w wielu inicjatywach krajowych.

Większość krajów informuje, że dąży do zwiększenia liczby studentów poprzez udzielanie specjalnej pomocy osobom należącym do grup o mniejszych szansach, tworzenie alternatywnych dróg dostępu do szkolnictwa wyższego oraz reformowanie systemów wsparcia finansowego dla studentów.

Nadal stosunkowo niewielki nacisk w krajach członkowskich kładzie się na działania mające na celu poprawę wskaźnika kończenia studiów. Około połowa państw (w tym Belgia, Francja, Czechy, Dania, Niemcy, Grecja, Włochy, Węgry, Holandia, Austria i Finlandia) inwestuje w poprawę poradnictwa zawodowego lub działania sprzyjające kończeniu studiów w przewidzianych ramach czasowych.

Wzrost jakości i adekwatności programów szkolnictwa wyższego traktowany jest również w wielu krajach jako jeden z priorytetów polityk krajowych. Dwie trzecie krajów pracuje nad udoskonaleniem prawodawstwa mającego zapewnić odpowiednią jakość kształcenia oraz zwiększyć zatrudnialność absolwentów uczelni wyższych. W zakresie zapewniania jakości wyraźna jest tendencja do tworzenia pojedynczych jednostek mających zapewnić bardziej zintegrowany i przejrzysty system akredytacji odchodzący od akredytowania programów na rzecz akredytowania instytucji. W niektórych krajach (m.in. w Belgii, Francji, Holandii, Portugalii czy Słowenii) podejmuje się specjalne działania mające na celu podniesienie atrakcyjności absolwentów na rynku pracy – obejmują one między innymi tworzenie krótszych programów studiów zorientowanych na bardziej praktyczne umiejętności w branżach, w których brakuje specjalistów.

Niektóre kraje (Włochy, Węgry i Polska) informują, że ostatnio podjęły lub aktualnie wdrażają (Dania, Łotwa i Finlandia) reformy na szeroką skalę, dążące zarówno do zwiększenia odsetka osób uzyskujących wykształcenie wyższe, jak i do wzrostu jakości i adekwatności programów szkolnictwa wyższego w stosunku do potrzeb rynku pracy.

Rysunek 4.

 

Jak na tym tle wypada Polska? Komentarz na podstawie Eurypedii

Działania w obszarze polityki edukacyjnej, które zostały wymienione w dokumencie Europe 2020, w Polsce zostały uwzględnione w nowych, zintegrowanych strategiach określających kluczowe obszary rozwoju kraju w perspektywie do 2020 r., w tym zwłaszcza w Strategii Rozwoju Kapitału Ludzkiego, Strategii Rozwoju Kapitału Społecznego oraz Strategii Innowacyjności i Efektywności Gospodarki (rząd przyjął wymienione strategie w roku 2013) oraz w ww. dodatkowym dokumencie strategicznym wynikającym ze zobowiązań w UE – Perspektywa uczenia się przez całe życie.

W zmniejszaniu odsetka osób wcześnie kończących naukę Polska osiągała wyniki lepsze od zakładanych na poziomie UE już od początku zeszłej dekady. Ponadto, odnotowany został postęp w zmniejszeniu tego odsetka z 7,4 proc. w roku 2001 do 5 proc. w roku 2007. Jednak zahamowanie tego postępu w następnych latach może oznaczać, że Polska zbliżyła się do trudnej do pokonania granicy poprawy. Korzystnie na zmniejszanie tego odsetka w Polsce wpływa przede wszystkim wysoki procent osób uzyskujących wykształcenie na poziomie co najmniej średnim lub zasadniczym (szkoły ponadgimnazjalnej). Tendencja ta może być wzmocniona przez bardziej elastyczne podejście do nauczania w szkołach na bazie reformy programowej kształcenia ogólnego wdrażanej od września 2009 r. uzupełnionej przez reformę kształcenia zawodowego wdrażaną od września 2012 r.

W upowszechnieniu wykształcenia wyższego wśród osób w wieku 30-34 lat Polska osiągnęła w latach 2010 i 2011 wynik przewyższający średnią w UE. Ponadto, tempo tego upowszechnienia w ostatniej dekadzie należy do najwyższych w UE. Do dalszej poprawy w tym zakresie może przyczynić się reforma kształcenia wyższego.

Podsumowanie

Oprócz przeglądu inicjatyw w ramach dwóch powyższych celów pozostałe rozdziały raportu Eurydice Edukacja i szkolenia w strategii Europa 2020. Odpowiedzi krajów członkowskich podejmują szczegółowo temat kształcenia zawodowego i zatrudnienia młodzieży oraz uczenia się dorosłych.

Raport zawiera dodatkowo odrębną część ze wszystkimi dostępnymi przykładami działań podejmowanych w poszczególnych krajach na rzecz realizacji celów strategii Europa 2020. Można tam znaleźć między innymi przykłady inicjatyw podjętych w Polsce: krótki opis nowych projakościowych instrumentów stosowanych w finansowaniu szkolnictwa wyższego czy też wzmiankę o projekcie Twoja kariera – twój wybór.