Europejskie Portfolio Językowe krok po kroku

Numer JOwS: 
str. 4

Dzisiejszy świat jest determinowany poprzez zmiany, dlatego szkoła też musi się zmieniać tak, by przygotować młodych ludzi do życia w tym świecie – powiedziała Krystyna Szumilas, otwierając II Kongres Polskiej Edukacji. Niniejszy artykuł dotyczy oceniania i prezentowania kompetencji językowych oraz kulturowych poprzez szczególny typ portfolio, jakim jest Europejskie Portfolio Językowe (EPJ). Uważamy, że narzędzie to, odpowiednio wprowadzone do szkół, mogłoby przynieść znakomite efekty w lepszym przygotowaniu uczniów do życia zawodowego.

EPJ krok po kroku

Szkoła to miejsce, gdzie uczą się uczniowie, ale także i nauczyciele. Powinni być oni otwarci na zmiany i te zmiany do niej wprowadzać. Zmiany w szkole to z pewnością tysiącmilowa podróż. Trzeba jednak zrobić pierwszy krok, jakim może być zaproponowanie uczniom budowania własnego portfolio językowego.

Krok 1.

Nauczyciele do wprowadzenia EPJ muszą mieć motywację i muszą być sami przekonani o skuteczności tego narzędzia. Dlatego zanim zaproponują jego budowanie, powinni najpierw sami je dobrze poznać, aby móc pomagać, wspierać i motywować uczniów. Nauczyciele muszą być pewni, że prowadzenie EPJ będzie dobrym doświadczeniem dla ich uczniów zarówno w kontekście nauki języka obcego, jak i ich rozwoju poznawczego. Badania bowiem pokazują (Franken 2005:466), że bez poczucia sprawowania kontroli nie podejmujemy działań, a jest to warunkiem doskonalenia  się. Dlatego nauczyciele najpierw powinni przygotować swoje własne portfolio. EPJ ma wersję dla dorosłych, którą można prowadzić w formie elektronicznej lub można przygotować portfolio zawodowe, korzystając z portfolio dla nauczycieli języków obcych.

Warto również zadbać o to, aby w zespole nauczycieli w swojej szkole znaleźć innego nauczyciela, który także będzie wdrażać EPJ. Praca zespołowa jest bardziej efektywna i cenna, szczególnie wtedy, gdy wprowadzamy coś zupełnie nowego. Wsparcie innych osób i możliwość dyskusji na temat problemów, jakie napotykamy, jest nieocenione.

Krok 2.

Kolejnym krokiem jest wybór EPJ dla swoich uczniów. Nauczyciele mają do wyboru wersje EPJ dostosowane do wieku uczniów. Istnieją także wersje EPJ dla innych specyficznych grup uczniów, na przykład z dysfunkcjami wzroku czy dla uczniów w kształceniu zawodowym.

Krok 3.

Zapoznanie się z wybraną wersją EPJ. Pomocne w poznawaniu materiałów są przewodniki dla nauczyciela. Znajdują się w nich wskazówki, jak rozpocząć prace z EPJ oraz jak ją kontynuować w czasie procesu nauczania, jak również informacje metodyczne, jak budować z uczniami EPJ.

W niektórych wersjach, jak na przykład w EPJ dla dzieci w wieku 3-6, nauczyciele znajdą zaadaptowane tabele poziomów językowych Europejskiego systemu opisu kształcenia językowego.

Krok 4.

Przygotowanie uczniów do prowadzenia EPJ z wykorzystaniem rozwijania uczenia się samoregulacyjnego poprzez:

  • zachęcanie uczniów do wyznaczania sobie celów krótkoterminowych w nauce języka. Dyskusja na początku lekcji na temat celów, a następnie po lekcji: Co z tego, co zakładano, udało się osiągnąć?, Czego się nauczyliśmy?;
  • uczenie i zachęcanie uczniów do planowania procesu uczenia się, na przykład poprzez dyskusję na temat tego, jak przygotować się do danego zadania czy miniprojektu;
  • wdrażanie uczniów do samooceny tego, czego się nauczyli poprzez krótkie podsumowanie lekcji, a także samoocenę wykonanych zadań domowych czy innych działań, jak na przykład przygotowanie się do powtórki. Warto, aby uczniowie dokonywali tej samooceny pisemnie i aby nauczyciele przekazywali im informację zwrotną na temat wykonania danego zadania, koncentrując się na jego formie;
  • przekazywanie jasnej i pełnej informacji zwrotnej na temat wykonanych przez uczniów zadań;
  • uczenie strategii uczenia się języka. Na przykład: strategii uczenia się w czasie czytania ze zrozumieniem poprzez podkreślanie wybranych elementów tekstu kolorowymi markerami: na niebiesko najważniejsza informacja, na pomarańczowo słowa kluczowe, na zielono nowe elementy gramatyczne; strategii czytania pobieżnego w celu ogólnego zrozumienia czytanego tekstu;
  • przygotowywanie uczniów do organizowania materiałów związanych z uczeniem się, jak na przykład prowadzenie zeszytu, wybór swoich najlepszych prac, robienie notatek, opracowywanie słowniczka, budowanie banku nowych słów i innych.

Krok 5.

Portfolio jest rzadko wprowadzaną formą monitorowania procesu uczenia się w polskiej szkole. Dlatego konieczna jest prezentacja uczniom Europejskiego Portfolio Językowego, ułatwienie im zrozumienia jego idei, wyjaśnienie roli samooceny w nauce, pokazanie celów prowadzenia EPJ oraz ustalenie zasad pracy. Ze starszymi uczącymi się warto przeprowadzić dyskusję na temat istoty rozwijania kompetencji metapoznawczych w nauce języka obcego, budowania motywacji wewnętrznej. Ważne jest pokazanie uczniom korzyści płynących z prowadzenia EPJ.

Jeśli pracujemy z uczniami, którzy nie są jeszcze dorośli, ważne jest poinformowanie rodziców o projekcie i jego celach, a także zaangażowanie ich do wspierania uczniów w trakcie budowania EPJ.

Krok 6.

Rozpoczęcie budowania EPJ. Monitorowanie pracy, przekazywanie regularnych informacji zwrotnych na temat prowadzonego EPJ.

Uczenie refleksyjnego podejścia do nauki poprzez zadawanie pytań i uczenie zadawania dobrych pytań, np.: Jakie mam zadanie do wykonania?, Jakie są moje cele?, Jak to zadanie wykonać?, Czy potrzebuję pomocy?, W jaki sposób wykonałem to zadanie?, Czego się nauczyłem?, Czy wybrany przeze mnie sposób był najskuteczniejszy?, Co mógłbym zmienić, aby osiągnąć jeszcze lepszy efekt?, Co się działo podczas wykonywania zadania (cele, motywacja)?, Czy jestem zadowolony z rezultatu?, Jeśli nie, to co mogę zmienić?

Krok 7.

Wymiana informacji z innymi nauczycielami wdrażającymi EPJ, wspólne rozwiązywanie problemów, udzielanie wzajemnego wsparcia, prowadzenie lekcji koleżeńskich otwartych dla innych nauczycieli, dyskusje na temat wybranych sposobów wdrażania EPJ.

Doskonalenie zawodowe: zapoznawanie się z informacjami na temat wdrażania portfolio w innych miejscach, rozwijania uczenia się w kontekście autoregulacji itp.

Krok 8.

Regularne podsumowywanie prowadzonych przez uczniów portfolio. Prezentowanie EPJ na forum klasy, szkoły. W przypadku młodszych uczniów – prezentowanie EPJ rodzicom i nauczycielom.

Stosowanie przez dyrekcje szkół mechanizmów motywujących nauczycieli do wdrażania EPJ.

Europejskie Portfolio Językowe jest chętniej wdrażane przez refleksyjnych nauczycieli, którym zależy na myślących uczących się. Zachęcamy ich do wdrażania EPJ oraz do budowania sieci nauczycieli korzystających z EPJ poprzez stronę bloga.

Bibliografia

Dumont, H., Istance, D., Benavides, F. (red.) (2013) Istota uczenia się. Wykorzystanie wyników badań w praktyce. Warszawa: Wolters Kluwer Polska SA.

Franken, R.E. (2005) Psychologia motywacji. Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.

Gazeta Wyborcza (2013) II Kongres Polskiej Edukacji: Nie ma już szkoły i pracy na całe życie [online] [dostęp 15.07.2013].

Ledzińska, M., Czerniawska, E. (2011) Psychologia nauczania. Ujęcie poznawcze. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Pamuła, M. (2008) Europejskie Portfolio Językowe – narzędzie niedocenione? W: „Języki Obce w Szkole”, nr 5, 78-81.

Schunk, D.H. (2001) Social Cognitive Theory and Self-Regulated Learning. W: B.J. Zimmerman, D.H. Schunk (red.), Self-Regulated Learning and Academic Achievement: Theoretical Perspectives. Mahwah, NJ: Erlbaum Associates Publishers.

Zimmerman, B.J., Bonner, S., Kovach, R. (2005) Poczucie własnej skuteczności. Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.

Zimmerman, B.J (2002) Becoming a Self-Regulated Learner: An Overview. Theory Into Practice [online] [dostęp 16.07.2013].

Zimmerman, B.J. (2000) Self-Efficacy: An Essential Motive to Learn. W: Contemporary Educational Psychology, nr 25, 82–91 [online] [dostęp 15.07.2013].

Zimmerman, B.J., Bonner, S., Kovach, R. (2008) Zdolny uczeń. Metody planowania samodzielnej nauki. Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.



[1] W literaturze przedmiotu obok terminu uczenie się oparte na autoregulacji równolegle pojawia się także termin samoregulacyjne uczenie się. W niniejszym tekście obydwa terminy będziemy stosować wymiennie. 

[2] Jedynie wersja EPJ dla przedszkolaków nie jest udostępniona w wersji elektronicznej. ORE planuje jednak dodruk tych materiałów.