Język polski jako obcy, czyli przede wszystkim (choć nie tylko) o intensywnych kursach dla studentów

Numer JOwS: 
str. 88

Język jest dobrem kultury, wyznacznikiem tożsamości, świadomości i korzeni. Trudne zadanie pokazania i nauczenia cudzoziemca naszego języka, zarówno jako ogólnonarodowego dorobku, jak i specyficznego uzusu będącego kwintesencją pochodzenia, wykształcenia i doświadczeń, nakłada na nauczyciela specyficzną odpowiedzialność.

Kurs A1 daje studentowi ogólne pojęcie o polskim systemie gramatycznym: fonetyczno-fonologicznym, ze szczególnym zwróceniem uwagi na zasady wymowy, opozycje fonologiczne typu: być/bić/pić i fleksyjnym – gdzie wstępnie pokazane zostają rodzaje, liczby i przypadki rzeczownika, rodzaje liczby pojedynczej, rodzaj niemęskoosobowy liczby mnogiej przymiotnika, zaimka i liczebnika porządkowego oraz liczebniki główne; osoby, liczby, rodzaje i czasy czasownika. Chodzi o to, by ukazać ogólny system języka i zasygnalizować różnice formalno-strukturalne, np. matka/do matki/matkę przy ich tożsamości semantycznej. Kurs pozwala opanować w jak najkrótszym czasie posługiwanie się prostym językiem w najczęściej spotykanych sytuacjach życiowych, co wiąże się z prezentacją określonej leksyki dnia codziennego i składni zdania pojedynczego.

Po ukończeniu kursu EILC A1 uczestnicy zwykle dość swobodnie posługują się językiem polskim w typowych sytuacjach komunikacyjnych. Postawione przed nimi zadania (we współczesnej glottodydaktyce tzw. podejście zadaniowe do nauki zachowań i komunikacji językowej odgrywa główną rolę) realizują dobrze. Umieją nawiązać kontakty towarzyskie z Polakami, mogą dokonać koniecznych zakupów, umieją zamówić posiłek w restauracji, porozmawiać z lekarzem i załatwić szereg spraw, w których komunikowanie się w języku kraju, w którym się przebywa, jest niezbędne.

Program nauczania języka polskiego jako obcego opiera się o sprawdzone w ciągu 60 lat (od 1952 r.) metody praktyki pedagogicznej i ustawicznie udoskonalane programy nauczania go w SJPdC UŁ. Programy dla grup studenckich Erasmus A1 dotyczą merytorycznie np.: przedstawiania się, telefonowania, umawiania się na spotkania, poruszania się po mieście, podróżowania itp.

Studenci z grup o wyższym stopniu zaawansowania językowego czytają prasę polską (od najprostszych prognoz i wiadomości, programów kulturalnych miasta, programów telewizyjnych, informacji o dyżurach aptek czy szpitali, po bardziej skomplikowane krótkie recenzje i wywiady). Zapoznają się też z wybranymi tekstami literackimi, oglądają programy telewizyjne, słuchają audycji radiowych. Są w stanie uczestniczyć językowo w życiu kulturalnym miasta i kraju.

W programach nauczania kładzie się nacisk na doskonalenie przez osoby uczące się języka polskiego sprawności komunikacyjnych i językowych (mówienia, rozumienia ze słuchu, rozumienia tekstu czytanego, poprawności gramatycznej i pisania), zgodnych ze standardami europejskimi – ESOKJ i ALTE. W 2010 r. powstał w SJPdC UŁ specjalny program nauczania oraz egzamin końcowy dla studentów EILC na poziomie językowym B2, gdyż po raz pierwszy od 1997 r. zaistniała taka potrzeba.

Ze względu na opisaną specyfikę SJPdC UŁ – w którym realizuje się dla cudzoziemców kursy przygotowawcze do studiów wyższych w Polsce – istnieje możliwość wprowadzenia dla chętnych studentów EILC elementów związanych z nauczaniem języka konkretnej dziedziny (np.: biologii, chemii, fizyki, ekonomii, prawa, literatury, gramatyki) podczas zajęć prowadzonych przez specjalistów w niej.

Uczestnicy kursów EILC mogą korzystać z podręczników, tekstów i testów, słowników i innych materiałów dydaktycznych (zdjęć artykułów spożywczych, fotografii ubrań, map, planów miast, zegarów itp.) przygotowanych przez nauczycieli języka polskiego jako obcego SJPdC UŁ. Mają również możliwość korzystania z sali telewizyjnej i kinowej UŁ, a także z biblioteki Studium, biblioteki UŁ, z programów internetowych (takich jak przygotowane i prowadzone przez nauczycieli SJPdC UŁ kursy online A1 i A2 Hook up! w ramach programu Campus Europae, kursy zamieszczone na platformie edukacyjnej Moodle), z programów telewizyjnych, archiwum kaset, filmów wideo (w tym edukacyjnego Uczmy się polskiego) i DVD. W czasie trwania kursów przeprowadzane są testy, tzw. diagnostyczne i testy biegłości językowej oraz pisemne i ustne egzaminy końcowe.

Nauczyciele języka polskiego jako obcego i wykładowcy angażowani do EILC są wysokiej klasy specjalistami, mającymi bogate doświadczenie dydaktyczne i metodyczne, znającymi języki obce (w tym język angielski). Są także otwarci na wielokulturowość i multilingwalizm. W procesie dydaktycznym stosują znane metody nauczania (w tym metodę naturalną, kognitywną, audiolingwalną, integracyjną itp.). Urozmaicają zajęcia przygotowywanymi przez studentów scenkami teatralnymi (w sklepach, w restauracji, przeprowadzanie rozmów telefonicznych, pytanie o drogę itd.), filmami dydaktycznymi, czytaniem prognoz pogody z polskiej prasy, słuchaniem polskich piosenek i „wychwytywaniem” z nich znanych słów, śpiewaniem piosenek dla dzieci, w których powtarzają się np. liczebniki porządkowe (typu Pierwsza wrona bez ogona, Na zielonej łące pasły się zające) konkursami, grami i zabawami (Głuchy telefon, Pomidor, Ciepło – zimno, itp.). Ważne jest również zwracanie uwagi na odpowiednie posadzenie studentów w klasie (układ okręgu lub podkowy, który niejako wymusza głośniejsze mówienie i stały kontakt wzrokowy wszystkich ze wszystkimi). W dydaktyce stosuje się także tzw. kwantyfikatory znaczeniowe i wizualne, czyli określone nazewnictwo i kolory zapisu form gramatycznych (końcówek, zakończeń wyrazowych itd.). Wszystko to jest interesujące dla studentów i wzmacnia ich zainteresowanie językiem, kulturą, tradycjami zarówno polskimi, jak i tymi międzynarodowymi, które można spotkać także w Polsce (np. wspólne śpiewanie Panie Janie po polsku i w językach studentów). Świetną metodą uczenia języka jest wspólne gotowanie typowych polskich dań (barszczu czerwonego i białego, bigosu, kaszy gryczanej itd.).

EILC – intensywne kursy języka polskiego i kultury polskiej obejmują zwykle 76 obowiązkowych godzin lekcyjnych, 20 godzin konwersacji dla chętnych oraz 72 godziny zajęć tzw. programu kulturalnego i wykładów na temat Polski, łącznie 168 godzin zajęć w ciągu 4 tygodni dla każdej grupy dydaktycznej. Po ukończonym kursie Uniwersytet Łódzki wydaje każdemu studentowi programu Erasmus, uczestnikowi EILC organizowanego przez SJPdC UŁ zaświadczenie w języku angielskim (podpisane przez rektora UŁ i dyrektor Studium). Podaje się w nim liczbę godzin kursu, oceny uzyskane z egzaminów końcowych (w skali polskiej i w skali krajów studentów lub europejskiej, w zależności od potrzeby) oraz liczbę uzyskanych punktów ECTS – 5 (ostatnio 6) za pełne uczestnictwo w kursie oraz za pozytywnie zdany egzamin końcowy z języka polskiego na poziomie A1, A2 bądź B1 (ew. B2).

Wieloletnią tradycją Studium jest odpowiednie przyjęcie studentów i dbałość o to, by szybko zaaklimatyzowali się w nowym miejscu. Przed przyjazdem otrzymują oni drogą e-mailową praktyczne informacje pozwalające dotrzeć bez problemów do SJPdC UŁ. Ci studenci, którzy wyrazili wcześniej taką prośbę w e-mailach, po przyjeździe odbierani są z dworców (ew. lotniska) przez pracowników Studium. Przybyłym udziela się niezbędnych informacji praktycznych; otrzymują mapki i inne materiały na temat miasta. W domu studenckim, gdzie są zakwaterowani, dyżurują w dniach przyjęć (przed rozpoczęciem kursów) nauczyciele, którzy opiekują się potem studentami EILC w czasie całego kursu, biegle posługujący się językiem angielskim, niektórzy także innymi językami nowożytnymi.

Informacje na temat SJPdC UŁ oraz kursów dostępne są na kilku stronach internetowych. Prowadzimy również bogatą korespondencję e-mailową z każdym zainteresowanym studentem oraz, w razie potrzeby, kontaktujemy się telefonicznie. Na prośbę studentów skanujemy ich dyplomy z UŁ i wysyłamy do koordynatorów programu Erasmus w ich krajach.

Jako ciekawostkę można dodać, że we wrześniu 2011 r. studenci EILC ze SJPdC UŁ założyli na Facebooku specjalną stronę dostępną dla wszystkich uczestników naszych kursów i ich przyjaciół, gdzie porozumiewają między sobą oraz z koordynatorem kursów. Są tam zamieszczane zdjęcia i filmy z zajęć oraz wycieczek i wszystkich ciekawych wydarzeń związanych z kursami EILC w UŁ.

Dzięki działalności Fundacji Rozwoju Systemu Edukacji oraz wybranym polskim wyższym uczelniom, które co roku organizują intensywne czterotygodniowe kursy języka i kultury polskiej, możemy dzisiaj (w przededniu 25. rocznicy programu Erasmus) mówić z dumą o wielkiej europejskiej erasmusowej rodzinie młodych ludzi – rodzinie bez barier, uprzedzeń, kompleksów, wypełnionej chęcią współpracy, pomocy i przyjaźni.


1 Ponieważ dobór przedmiotów nauczania (prowadzonych przez specjalistów) zależy od kierunku dalszych studiów w Polsce uczącego się, szerzej realizowane są niektóre działy przedmiotów dydaktycznych, np. statystyka, logika, botanika, anatomia itd.

[2] Wymagane przez polskie MNiSW do podjęcia studiów wyższych w Polsce przez cudzoziemca dokumenty nie oznaczają, że jego wiedza odpowiada wiedzy przeciętnego polskiego maturzysty. Różnice programowe w wielu krajach są tak duże, że niejednokrotnie wykładowca musi nauczać również samego przedmiotu, by wyrównać braki w zakresie wiedzy merytorycznej.