Języki obce w niezawodowym uczeniu się dorosłych

Numer JOwS: 
str. 66

Program Grundtvig jest najmniejszym z czterech sektorowych programów edukacyjnych w siedmioletnim programie „Uczenie się przez całe życie” (2007-2013), ale to w nim – dotyczącym ogólnej edukacji osób dorosłych, mamy do czynienia z największą różnorodnością beneficjentów, zarówno pod względem typów organizacji, jak i wieku grup docelowych dorosłych słuchaczy.

Jednymi z najbardziej korzystających językowo dzięki uczestnictwu w projektach są słuchacze Uniwersytetów Trzeciego Wieku. Praktycznie w każdym raporcie końcowym z realizacji projektu mocno podkreślane jest znaczenie rozwijania kompetencji językowych przez osoby starsze dla ich poczucia godności, dla rozwoju osobowego, treningu intelektualnego, możliwości samodzielnych podróży do krajów europejskich, w tym w celu odwiedzania członków rodziny, pogłębiania kontaktów z zagranicznymi kolegami, a w efekcie – zapobiegania wykluczeniu społecznemu.

Poniżej cytaty ilustrujące, jak uczestnicy projektów doceniają wagę uczenia się języków obcych:

Ażeby być Europejczykiem, trzeba znać języki europejskie i kulturę narodów europejskich. To jest konieczne, by móc się porozumiewać, wspólnie pracować, by się polubić i zaprzyjaźnić. (Uczestnik projektu wspierającego aktywne obywatelstwo)

Dzięki możliwości korzystania z lekcji języka niemieckiego po trzydziestu latach miałem możliwość na nowo odkryć ten język. (Uczestnik projektu interkulturowego)

Projekty partnerskie to największa akcja w programie Grundtvig, realizowana już dwunasty rok, która cieszy się w Polsce bardzo dużym zainteresowaniem. Ilustrują to dane statystyczne z kolejnych lat: w roku 2009 złożono 165 wniosków, w roku 2010 – 209, a w roku 2011 aż 287 wniosków, z których zaakceptowano do realizacji 111 projektów.

Projekty Wolontariatu Seniorów

Te dwuletnie projekty mają dwa cele: dwustronną międzynarodową współpracę organizacji partnerskich w obszarze wolontariatu seniorów oraz wymianę wolontariuszy seniorów. Wolontariusze muszą mieć ukończone 50 lat. Ich pobyt w organizacji partnerskiej trwa kilka tygodni i jest tak zaplanowany, by był okazją do uczenia się oraz dzielenia się swoją wiedzą, umiejętnościami i doświadczeniem.

Charakter pracy wolontariuszy jest uzgadniany przez współpracujące organizacje i uwzględnia ich możliwości i kompetencje. Mogą to być np. działania proekologiczne, pomoc w organizacji wydarzeń kulturalnych, prace w ośrodkach opieki osób niepełnosprawnych, dla dzieci czy osób starszych. Ten typ projektów realizowany jest w Europie dopiero czwarty rok, ale już cieszy się dużą popularnością, o czym świadczy rosnąca gwałtownie z roku na rok liczba składanych wniosków. Polska od początku trwania akcji była w ścisłej czołówce pod względem liczby otrzymywanych wniosków i realizowanych projektów. Bieżący rok, będący Europejskim Rokiem Aktywności Osób Starszych i Solidarności Międzypokoleniowej, następujący bezpośrednio po Europejskim Roku Wolontariatu, był rekordowy pod tym względem – złożono w Polsce 49 wniosków, co jeszcze bardziej wyróżnia nasz kraj na tle Europy.

Wszyscy seniorzy przed wyjazdem na zagraniczny wolontariat przygotowują się pod względem językowym i kulturowym. Minimum kilkumiesięczne przygotowanie językowe, a później kilkutygodniowy pobyt za granicą w znaczący sposób podnoszą kompetencje językowe uczestników w wieku 50+. Ta ważna wartość dodana pracy wolontariackiej za granicą jest podkreślana zarówno przez samych wolontariuszy, jak i przez pracowników organizacji partnerskich projektu. Co ciekawe, wielu pracowników, zwłaszcza z organizacji o niewielkim doświadczeniu w pracy edukacyjnej z osobami 50+, podkreśla, że są zaskoczeni zarówno niespodziewanie dużymi postępami swoich słuchaczy w nauce języków, jak i ich niezwykle pozytywnym podejściem i motywacją.

Osoby dojrzałe nie tylko są w stanie szybko opanować podstawy języka lub znacząco podnieść swój poziom kompetencji językowych, ale też znajdują doskonałe zastosowania nowo nabytej wiedzy. Kilkutygodniowy wolontariat za granicą jest niezaprzeczalnie jednym z najlepszych impulsów i jednocześnie okazją do doskonalenia języka obcego.

Udział w wolontariacie międzynarodowym jest dla mnie bardzo ciekawym doświadczeniem. Poznaję dużo ludzi z innych krajów i ich kulturę oraz zwyczaje, mam też możliwość szlifowania języka angielskiego. (Uczestnik wolontariatu)

Warsztaty Grundtviga

Ta bardzo ciekawa inicjatywa programu Grundtvig, realizowana również dopiero od 2009 roku, umożliwia dorosłym mieszkańcom Europy wzięcie udziału w kilkudniowych edukacyjnych warsztatach tematycznych odbywających się w innym kraju europejskim. Warsztaty przeznaczone są dla dorosłych słuchaczy.

Zasady uczestnictwa w warsztatach są bardzo proste. Osoba chcąca skorzystać z takiego wyjazdu edukacyjnego szuka w europejskim katalogu odpowiadającego jej potrzebom warsztatu za granicą, zgłasza się do jego organizatora i po przyjęciu do grona uczestników po prostu przyjeżdża nań. Koszty ewentualnego przygotowania przed wyjazdem, w tym językowego, koszty podróży oraz pobytu i udziału w zajęciach ponosi organizator warsztatu, który otrzymuje odpowiednie fundusze od narodowej agencji programu ”Uczenie się przez całe życie” w swoim kraju. Aby w pełni móc skorzystać z zajęć, trzeba oczywiście znać język, w jakim ten warsztat jest prowadzony. Samo przebywanie w międzynarodowej  grupie podnosi pewność w posługiwaniu się językiem obcym oraz znosi obawy przed kontaktami z obcokrajowcami.

Warsztaty mogą dotyczyć bardzo różnych zagadnień z zakresu niezawodowej edukacji dorosłych, począwszy od edukacji kulturowej i międzykulturowej oraz treningu pamięci, poprzez astronomię, uczenie się, jak być lepszym rodzicem lub lepszym kierowcą, po edukację proekologiczną i obywatelską.

Do grona najpopularniejszych należą warsztaty językowe, które mogą dotyczyć nauki języków rzadziej używanych w Europie. Dzięki tej możliwości do Polski przyjeżdżają dorośli Europejczycy chcący się uczyć języka polskiego (obcokrajowcom nasz język ojczysty potrzebny jest często do porozumiewania się z Polakami pracującymi za granicą, ale też do celów prywatnych). Swoje doświadczenia w organizacji warsztatów nauki języka polskiego oraz projektów partnerskich dotyczących nauki języka obcego opisali w niniejszym numerze Justyna Marcinkiewicz-Limon i Bartosz Czerwiński ze szkoły językowej English Unlimited w Sopocie. Poniżej cytat z wypowiedzi austriackiej uczestniczki warsztatu języka polskiego:

To be a participant in “Polish in Action” was a great experience. It was the best opportunity to get in contact with the Polish language and culture and to meet Polish people. After having learned Polish for a week and visited really nice and interesting places, I’m really enthused to study further back home and come back to Poland some time.

Mobilności Kadry Edukacyjnej pracującej z dorosłymi słuchaczami

W programie Grundtvig funkcjonują trzy akcje dotyczące wyjazdów szkoleniowych kadry edukacyjnej pracującej z dorosłymi słuchaczami. Kursy doskonalenia zawodowego kadry dla edukacji dorosłych umożliwiają wyjazdy na minimum 5-dniowe zagraniczne kursy, wizyty i wymiany kadry edukacji dorosłych oraz wyjazdy typu job shadowing. Akcja Asystentury Grundtviga obejmuje wielomiesięczne praktyki w charakterze asystenta. Może nim zostać zarówno młody człowiek u progu swojej kariery zawodowej w edukacji dorosłych, ale też doświadczony ekspert służący swoim doświadczeniem i wiedzą słuchaczom i specjalistom w danej dziedzinie.

Każdy wyjazd indywidualny poprzedzony jest odpowiednim przygotowaniem w danym języku. Najliczniejszą grupę wnioskodawców chcących skorzystać z zagranicznych kursów dla kadry edukacyjnej dorosłych stanowią lektorzy j. obcych. Edukatorzy innych specjalności natomiast, z mniejszą znajomością języka obcego, prawie zawsze korzystają z dofinansowania przygotowania językowego. Oni właśnie podkreślają, że wyjazd w ramach programu pozwolił im nabrać pewności siebie w komunikowaniu się w języku obcym i często pomógł nawiązać nowe kontakty zawodowe.

Występuje też pewna grupa pracowników organizacji zajmujących się edukacją dorosłych, która jest uprawniona do wyjazdu na kursy czysto językowe – są to osoby aktualnie realizujące Projekty Partnerskie Grundtviga, nauczyciele innych przedmiotów wykładanych w języku obcym oraz nauczyciele chcący przekwalifikować się w celu nauczania dorosłych języka obcego, a także ci nauczyciele, którzy wymagają przeszkolenia w zakresie nauczania rzadziej używanego języka obcego.

Szkolenie zagraniczne, oprócz możliwości poznania nowych metod pracy, porównania systemów edukacyjnych, umożliwiło mi bezpośredni kontakt z nauczycielami europejskimi. Rozmowy z nimi i innymi osobami są dla mnie najlepszym sposobem wzajemnego poznania się, zrozumienia, nawiązania dalszych kontaktów. Mogłam także sprawdzić swoje umiejętności językowe. Poznałam nowy kraj, zainteresowałam się jego historią i kulturą. Szkolenie zagraniczne to bardzo specyficzne doświadczenie nie tylko w zakresie pracy zawodowej. Polecam je każdemu nauczycielowi.( Nauczyciel szkoły średniej dla dorosłych)

Dodatkowo do wyjazdów w celu rozwijania swoich kompetencji zawodowych w obszarze edukacji dorosłych beneficjenci mogą skorzystać z kilkudniowych wyjazdów zagranicznych w celu przygotowania, wraz z przyszłymi partnerami projektu, założeń wspólnego przedsięwzięcia. Bardzo często to właśnie ten rodzaj wyjazdu pozwala, zwłaszcza mniejszym i niedoświadczonym we współpracy międzynarodowej organizacjom, uwierzyć, że takie wspólne działanie jest realne, że kompetencje językowe są wystarczające i że to właśnie dzięki wspólnym przedsięwzięciom zarówno pracownicy, jak i słuchacze organizacji mogą mieć doskonałą okazję do nauki języka i do przeżycia wspaniałych międzykulturowych doświadczeń.