Jak (różnie) maluchy i starszaki uczą się i bawią na zajęciach językowych

Numer JOwS: 
str. 56

Proces uczenia się dziecka polega na zdobywaniu wiedzy, umiejętności i doświadczeń. Właśnie na bazie doświadczeń, które dziecko zgromadziło w wyniku kontaktu z otoczeniem, różnego typu działalności wychowawczej dorosłych i własnej aktywności, powstają jego nowe zachowania i czynności. Nauczanie języka obcego, jak każde działanie edukacyjne, ma wpływ na całościowy rozwój dziecka, gdyż w wieku przedszkolnym pokonuje ono wiele etapów, które pozostają ze sobą w ścisłym związku.

Pobierz artykuł w PDF

Nauczyciel języka obcego pracujący z przedszkolakami nie tylko musi doskonale znać język obcy, ale i posiadać wiedzę z zakresu metodyki nauczania oraz tę dotyczącą rozwoju poznawczego, biologicznego, fizycznego, motorycznego czy emocjonalnego dziecka, gdyż owa wiedza pozwoli mu w optymalny sposób przygotować i przeprowadzić zajęcia dydaktyczne dla małych uczniów.

Twórcza aktywność dziecka

Naturalną potrzebą oraz warunkiem rozwoju dziecka jest jego aktywność, a stwarzając mu sprzyjające warunki do poszerzenia wiedzy o świecie, pobudzamy jego myślenie, które rozwija się w działaniu. Małe dziecko najwięcej uczy się poprzez własną pracę: samodzielne, nieprzymusowe działanie. Zdaniem Grochowalskiej (2013:108-109), w zdobywaniu wiedzy i kształtowaniu umiejętności dziecko wykorzystuje trzy sposoby gromadzenia informacji:

  • uczenie się w trakcie własnych doświadczeń;
  • uczenie się poprzez uzyskiwanie informacji od innych;
  • uczenie się drogą refleksji.

Dzieci uwielbiają się uczyć i poznawać świat, zaspokajając w ten sposób potrzebę działania, ekspresji i samorealizacji. Wyzwolona potrzeba twórczości dziecka angażuje wszystkie funkcje motoryczne, zmysłowe i uczuciowe, dając małemu uczniowi satysfakcję (Kłosińska 2000:19).

Wiele można dokonać nawet podczas krótkich, 30-minutowych zajęć dydaktycznych, pod warunkiem, że nauczyciel jest – i chce być – kreatywny. Lekcja języka obcego jest doskonałą okazją, by rozwijać u młodszych uczniów zarówno złożone procesy poznawcze (takie jak: język, mowa czy myślenie), jak i te elementarne, do których możemy zaliczyć: percepcję, pamięć, uwagę czy uczenie się, gdyż okres przedszkolny to czas, w którym dziecko jest otwarte na nowe doświadczenia i czuje nieodpartą potrzebę poznawania i działania.

Potrzeba twórczości tkwi w każdym z nas, a aktywność twórcza może przejawiać się we wszystkich dziedzinach życia, bez względu na wiek i uzdolnienia, gdyż jest jednym ze składników kształtujących naszą osobowość od najwcześniejszych lat. Rozwój mózgu jest najbardziej stymulowany przez kreatywne zajmowanie się wszelkimi rodzajami sztuki (Żylińska 2013:23), a działanie, aktywność poznawcza i ekspresja są nie tylko naturalną potrzebą dziecka, ale dostarczają mu również wielu przeżyć. Zdaniem R. Glotona i C. Clero (1976:228-229): dziecko nie miałoby nigdy czasu, by usłyszeć, nauczyć się i zapamiętać wszystkie różnorodne formuły, którymi się posługuje w sposób spontaniczny, zatem musi konstruować, a więc wymyślać, dzięki strukturowaniu schematów mniej lub bardziej ogólnych drogą eksperymentalnego błądzenia. Czyli: każde działanie w zakresie aktywności jednostki jest twórcze, jeśli prowadzi do rezultatów dla niej nowych. Zadaniem nas, dorosłych, rodziców i nauczycieli, jest podsuwanie dziecku pomysłów, inspirowanie go i rozwijanie, aby samodzielnie chciało próbować, eksperymentować, czyli działać twórczo, uniezależniając się od innych osób.

Zajęcia z języka obcego w przedszkolu są ku temu doskonałą okazją, bo przecież wszystkie dzieci mają twórcze podejście do życia. Nauczyciel jest tutaj osobą inspirującą i organizującą warunki materialne i emocjonalne do rozwoju twórczej aktywności dzieci, poprzez stosowanie na zajęciach gier i zabaw językowych z wykorzystaniem ruchu, muzyki, różnych form plastycznych, literatury dziecięcej, elementów dramy i gier teatralnych, co pozwala dzieciom współuczestniczyć w odkrywaniu świata.

Piosenki i rymowanki

Podstawą nauczania języków obcych dzieci w wieku przedszkolnym są piosenki, rymowanki, wyliczanki i wierszyki, spełniające wiele ważnych funkcji dydaktycznych (Iluk 2006:106-108). Można do nich wykorzystać ćwiczenia, które łączą ruch z muzyką i rytmem. Do takich form ruchu i ekspresji należą m.in.: ilustrowanie poszczególnych fraz gestem, czyli rodzaj opowieści ruchowej, pantomima (powiedz, co pokazuję; pokaż, co mówię), improwizacja ruchowa czy też inscenizacja treści utworu.

Muzyka jest tą dziedziną sztuki, która chyba najbardziej przemawia do wyobraźni dzieci i je fascynuje, będąc źródłem ich pogody ducha. Skutecznie pobudza radość i optymizm oraz stymuluje kreatywność najmłodszych (Podolska 2008:11). Piosenka poprzez tekst przemawia bezpośrednio do świata uczuć i wyobraźni dziecka, a prostota melodii i rytmu sprawia, iż jest najłatwiejszą i najbardziej dla dzieci dostępną formą muzyczną. Ponadto powiązanie melodii z tekstem sprawia, iż jest ona prostsza w odbiorze nawet dla najmłodszych uczniów, gdyż wszystko, co zrytmizowane, ułatwia dzieciom naukę i zapamiętywanie nowych treści. Nawet prosta melodia potrafi wytworzyć magiczną atmosferę, przyciągając i skupiając uwagę dzieci (Selby 2011:22). Praca z odpowiednio dobraną do wieku i zainteresowań dzieci piosenką obcojęzyczną nie tylko rozwija sprawności językowe, ale również pobudza i stymuluje procesy emocjonalne, społeczne, psychiczne czy też fizyczne (por. Siek-Piskozub, Wach 2006).

Co można zrobić z piosenką?

Dzieci chętnie uczą się różnych piosenek na pamięć i nie mają oporu, by często je śpiewać i łączyć z innymi działaniami. Z poznaną w przedszkolu piosenką w języku obcym można zrobić naprawdę wiele. Można ją:

  • zaśpiewać: samemu, z kolegą czy koleżanką lub w grupie, cicho jak myszka lub głośno jak na występie przed publicznością;
  • wykorzystać jako wyliczankę do różnych zabaw dziecięcych w przedszkolu, w domu lub na podwórku;
  • opowiedzieć jak historyjkę lub wyrecytować jak wiersz;
  • pokazać, wymyślając gesty do poszczególnych fraz, a nawet słów utworu;
  • przedstawić, wykorzystując ilustracje do piosenki wykonane przez dzieci;
  • odegrać jak sztukę teatralną, posługując się rekwizytami przygotowanymi przez małych uczniów na zajęciach językowych;
  • zagrać w wiele językowych gier ruchowych, chociażby w uwielbiane przez dzieci śledztwo, zabawę w fanty, ciuciubabkę, Simon says (Jacques a dit) itd. czy w niezliczoną ilość ruchowych zabaw językowych z piłką;
  • dotknąć, powąchać i skosztować, gdy piosenka opowiada o rzeczach jadalnych, a nauczyciel przyniósł te produkty na zajęcia;
  • wyczarować z niej zupełnie nowy utwór, układając poszczególne rysunki w innej kolejności; im śmieszniejsze rzeczy wychodzą, tym ciekawiej, i tym większa chęć dzieci do zabawy i eksperymentowania ze słowami i zwrotami w języku obcym.

Ponadto piosenką można:

  • pobawić się, wykorzystując ilustracje w formie małych kart do poszczególnych fraz piosenki, w takie gry i zabawy językowe, jak: ciepło-zimno; wyścigi; Co zniknęło?; Daj mi, proszę; Biegnij do…; magiczny woreczek, rysunek parzy, memo, bingo, lotto itd.
  • pochwalić się i nawet być lepszym od starszego brata, który nie zna np. francuskiego.