Jak (różnie) maluchy i starszaki uczą się i bawią na zajęciach językowych

Numer JOwS: 
str. 56

Proces uczenia się dziecka polega na zdobywaniu wiedzy, umiejętności i doświadczeń. Właśnie na bazie doświadczeń, które dziecko zgromadziło w wyniku kontaktu z otoczeniem, różnego typu działalności wychowawczej dorosłych i własnej aktywności, powstają jego nowe zachowania i czynności. Nauczanie języka obcego, jak każde działanie edukacyjne, ma wpływ na całościowy rozwój dziecka, gdyż w wieku przedszkolnym pokonuje ono wiele etapów, które pozostają ze sobą w ścisłym związku.

Jak widać, możliwości wykorzystania piosenki na zajęciach językowych są ograniczone wyłącznie pomysłowością i kreatywnością nauczyciela oraz dzieci, a z muzyką możemy połączyć elementy innych sztuk, takich jak: taniec, pantomima, rysunek czy literatura. Najważniejsze, by dobrze się bawić, gdyż to zabawa jest uniwersalną cechą dzieciństwa (Krzywoń 2011:225).

Bajki i baśnie

Literatura dziecięca, w tym szczególnie bajki i baśnie, spełnia zarówno funkcje edukacyjne, estetyczne, jak i zabawowe. Funkcje wychowawcze i poznawcze literatury mogą dotyczyć prawd i filozofii życiowych, norm społecznych i obyczajowych, jak również przestrzegać przed niebezpieczeństwem, uczyć postaw i zachowań pozwalających na bezpieczne życie we wspólnocie i świecie. Czytanie książek i opowiadanie bajek na lekcji języka obcego nie tylko oddziałuje na wszystkie sfery osobowości dziecka, ale przygotowuje ucznia do kolejnego etapu, opartego na rozwijaniu wszystkich sprawności językowych (Pamuła 2004:68-71).

Bajki i baśnie pozwalają wykorzystać niezwykłe możliwości interpretacyjne dzieci (gest, mimika, intonacja) do rozwijania umiejętności językowych i poszerzania słownictwa. Baśń, jako jeden z podstawowych gatunków epickich literatury ludowej, od wieków cieszy się niesłabnącą popularnością. Ten niewielkich rozmiarów utwór o treści fantastycznej, nasyconej cudownością związaną z wierzeniami magicznymi, może być źródłem ciekawych pomysłów na lekcje języka obcego dla dzieci w wieku przedszkolnym, gdyż baśń to jeden z tych gatunków literackich, który najbardziej upodobały sobie właśnie dzieci.

Narracja w baśniach odpowiada sposobom pracy umysłu dziecka, a zarazem jego potrzebom intelektualnym, emocjonalnym, komunikacyjnym (Iluk 2006:115). W tym wieku bowiem dominuje myślenie narracyjne, będące w późniejszym czasie bazą do rozwoju myślenia abstrakcyjnego, a procesy mentalne dzieci młodszych opierają się właśnie na historiach i epizodach (Gładysz 2011:21-28). Do zalet płynących z wykorzystania na zajęciach językowych tekstów narracyjnych możemy zaliczyć nie tylko budowanie przyjaznej atmosfery, wzrost zainteresowania i motywacji u dzieci czy wprowadzenie ich do innych kultur, ale także bliższe zaznajomienie się z rytmem i intonacją języka, tak ważną naukę słów w kontekście, jak również ćwiczenie wyobraźni i umiejętności przewidywania. To także okazja do poprawy umiejętności słuchowych, wymowy czy sprawności mówienia.

Kryteria doboru tekstów narracyjnych

Ponieważ tekst glottodydaktyczny (w tym przypadku bajka lub baśń) powinien umożliwiać rozwój wszystkich sprawności językowych, na efektywność i optymalizację procesu nauczania ma duży wpływ odpowiedni dobór tekstów, opierający się na ści­słych założeniach glottodydaktycznych, językoznawczych i literaturoznawczych (Kozłowski 1991:21). W przypadku uczniów młodszych wybór ten jest zdeterminowany przez ich naturalne możliwości rozwojowe (intelektualne, percepcyjne i językowe), ich potrzeby i zainteresowania, zatem aby sprostać tym uwarunkowaniom, należy dobierać teksty o szerokiej tematyce.

Nieco inne kryteria wyboru tekstów narracyjnych wymienia Iluk (2006:121-125). Jego zdaniem, treść stosowanej w nauczaniu języków obcych bajki czy opowia­dania powinna być dziecku znana lub wykazywać wysoki stopień przewi­dywalności. Możliwość identyfikowania się z bohaterami wywołuje w małym uczniu zaangażowanie emocjonalne, pobudzając dziecięcą fantazję. Tekst powinien również zawierać dużą „dawkę” znanego słownictwa dotyczącego najbliższego środowiska dzieci, przy czym istotne jest także, aby w tekście powtarzały się nie tylko epizody, ale również zwroty i wyrażenia, a ich użycie było w dużym stopniu prze­widywalne. Zdaniem Iluka, taka powtarzalność zwrotów i wyrażeń w tekście, w połączeniu z kolokacjami, umożliwia dzieciom nie tylko antycypację i aktywny udział w opowiadaniu, ale także łatwiejsze zapamiętanie słownictwa.

Przedszkolak aktorem

Ważne jest, aby opowiadaną historyjkę lub bajkę można było przedstawić, np. w formie pantomimy lub dramy, a zatem – aby tekst mógł być zaprezentowany w formie dialogu. Autor podkreśla również, że opowiadana historyjka lub bajka powinna umożliwić intensywną i jasną wizualizację zarówno treści, jak i przebiegu akcji, co ułatwia uczniom pra­widłowe kojarzenie informacji werbalnych i niewerbalnych (Iluk 2006:122). Natomiast stosowanie różnorodnych materiałów dydaktycznych, w połączeniu z ruchem całego ciała, gestem i mimiką, pozwala na multisensoryczną prezentację treści kształcących, a także przetwarzanie, rozumienie oraz zapamiętywanie tekstu i zawartych w nim informacji. Z takiego wielokanałowego przekazu nauczanych treści mogą skorzystać wszyscy uczniowie, nawet ci, którzy cierpią na dysfunkcję któregoś kanału percepcyjnego (Gładysz 2011:25). Ponadto interakcja między ruchami ciała, melodią języka i sekwencją następujących po sobie obrazów dokonuje się na poziomie rytmu językowego i dlatego ważne jest, by już na początku nauki umożliwić uczniom kontakt nie tylko z językiem potocznym, ale również z bogactwem języka poetyckiego (Jaffke, Maier 2001:101).

Poza odgrywaniem scenek i grami teatralnymi, warto również wykorzystywać na zajęciach językowych elementy dramy, która jest sposobem poznawania świata za pomocą działania, ale przede wszystkim jest metodą wszechstronnego rozwijania osobowości (Dziedzic 1999:9). Opiera się ona na naturalnej skłonności dziecka do naśladownictwa i zabawy oraz umiejętności życia fikcją, gdyż w dramie wykorzystuje się spontaniczność, chęć aktywnego działania i naturalną potrzebę zabawy. Drama nie tylko wdraża do samodzielności i aktywności, ale przede wszystkim rozwija wyobraźnię, fantazję, wrażliwość emocjonalną i plastykę ciała. Jak wiadomo, najwięcej przyjemności sprawia dzieciom odgrywanie różnych ról i wyrażanie własnych myśli i uczuć przez ruch (Jaffke, Maier 2001:102).

Propozycje bajek obcojęzycznych

Bogaty wybór bajek i baśni w wielu językach (francuskim, angielskim, niemieckim, hiszpańskim i włoskim) do wykorzystania na zajęciach językowych proponuje wydawnictwo ELI[1]. Dla najmłodszych w ramach zielonej serii przygotowano 16 tradycyjnych baśni napisanych takim językiem, aby mali uczniowie już na poziomie początkującym mogli czerpać przyjemność z ich słuchania i oglądania, a starsi również z czytania. Rozkładane, bogato ilustrowane strony książeczki, obrazkowe słowniczki oraz gry i zabawy językowe przyciągają uwagę młodych uczniów. Znajdziemy tu takie pozycje, jak: Kopciuszek, Czerwony Kapturek, Śpiąca królewna, Brzydkie kaczątko, Pinokio i inne. Każda książeczka z tej serii liczy 24 strony i – co ważne – zawiera dołączoną płytę CD z nagraniem pełnego tekstu bajki, trwającym około 15 min.