Jak (różnie) maluchy i starszaki uczą się i bawią na zajęciach językowych

Numer JOwS: 
str. 56

Proces uczenia się dziecka polega na zdobywaniu wiedzy, umiejętności i doświadczeń. Właśnie na bazie doświadczeń, które dziecko zgromadziło w wyniku kontaktu z otoczeniem, różnego typu działalności wychowawczej dorosłych i własnej aktywności, powstają jego nowe zachowania i czynności. Nauczanie języka obcego, jak każde działanie edukacyjne, ma wpływ na całościowy rozwój dziecka, gdyż w wieku przedszkolnym pokonuje ono wiele etapów, które pozostają ze sobą w ścisłym związku.

Literatura tego typu stwarza możliwość twórczego działania w rozmaitych inscenizowanych zabawach, a treść bajki można odtworzyć w formie dramatyzowanej, dzięki czemu uczniowie, identyfikując się z bohaterami, uczestniczą w ich przygodach i przeżywają fikcyjne sytuacje. Zabawy udramatyzowane i gry teatralne oparte na poznanych utworach nie wymagają posługiwania się słowami tekstu, stwarzając możliwość rozwijania słownej inwencji dzieci, dostosowaną do ich poziomu znajomości języka obcego. Kontakt z tego typu literaturą budzi w dzieciach wrażliwość estetyczną, sprzyjając rozwijaniu postaw twórczych i wyzwalaniu form ekspresji słownej i plastycznej. Jest to uczenie się aktywne, będące podstawą rozwoju wszystkich potencjałów dzieci (Karwowska-Struczyk 2012:164).

Animacje muzyczne i filmowe

Jako nauczycielka języka francuskiego często wykorzystuję na zajęciach wideoklipy do nauczanych piosenek, wyliczanek i rymowanek, dostępne w serwisie internetowym YouTube. Na pierwszych zajęciach z nową piosenką dzieci mogą zapoznać się nie tylko z melodią i rytmem nowego utworu, ale również obejrzeć jego treść przedstawioną w tym krótkim nagraniu. Gdy już znamy piosenkę, oglądamy i śpiewamy ją razem, indywidualnie lub w parach, a następnie odgrywamy scenki, czerpiąc pomysły z obejrzanego teledysku.

Również animowane bajki obcojęzyczne są dobrym sposobem nie tylko na urozmaicenie zajęć, ale przede wszystkim na osłuchanie małych uczniów z melodią zdania nauczanego języka obcego i wzbogacenie słownictwa zarówno biernego, jak i czynnego. Szczególnie polecam amerykański serial Dora poznaje świat dostępny w wielu wersjach językowych. Każdy odcinek trwa około 20 min i dzięki interaktywnemu charakterowi bajki (bohaterka zadaje pytania, czekając na odpowiedź, lub prosi widza o pomoc w wykonaniu jakiegoś zadania), dzieci mogą czynnie uczestniczyć w jej przygodach. Często na zajęcia z języka francuskiego dzieci przynoszą mi prace plastyczne wykonane w przedszkolu lub w domu, odwołujące się do obejrzanego odcinka.

Przedszkolak artystą plastykiem

Aby rozwijać ekspresję plastyczną dzieci, potrzeba ciągłej i systematycznej inspiracji ich twórczości, której źródłem mogą być również gry i zabawy językowe stosowane przez nauczyciela języka obcego, poznawane utwory, wysłuchane bajki i opowiadania czy też obejrzane filmy animowane. Podejmowana przez dzieci działalność plastyczno-konstrukcyjna rozwija ich twórczą inicjatywę, pomysłowość, wiarę we własne siły, pobudzając jednocześnie rozwój umysłowy i emocjonalny (Kwiatkowska 1980:340). Ważne jest, aby w miarę możliwości stosować różne techniki plastyczne, a więc nie tylko rysunek, malowanie czy wycinanie i wyklejanie, ale również lepienie, układanki z różnych elementów, konstruowanie czy przygotowywanie rekwizytów do gier teatralnych i dramowych. Ponieważ zajęcia językowe są ograniczone czasowo i trwają zazwyczaj 30 min, należy wcześniej przygotować zarówno szczegółowy scenariusz zajęć, jak i wszystkie materiały dydaktyczne, które będą nam potrzebne do jego realizacji.

Nauczyciel

Najważniejszą jednak rolę w inspirowaniu dziecięcego działania i twórczości na zajęciach językowych (i nie tylko) ma dorosły, czyli nauczyciel. To do niego należy wytworzenie odpowiedniego klimatu potrzebnego do odbierania i wyrażania przeżyć, również tych artystycznych, zapewnienie poczucia bezpieczeństwa, wolności wypowiedzi bez uwag krytycznych, atmosfery życzliwości, ufności i serdeczności. Innymi słowy: dobra atmosfera w grupie, szacunek i aprobata, pobudzają do twórczości i sprzyjają uruchamianiu i kształceniu postaw twórczych naszych uczniów. Stosowanie różnorodnych metod i technik na zajęciach z języka obcego w przedszkolu zwiększa efektywność procesu poznania i działania dziecka w wielu obszarach. Pamiętajmy również, że im więcej humoru na naszych lekcjach w różnych formach nauki języka, tym lepsze efekty.

Przedszkolaki uczą się i bawią na zajęciach językowych

Wiele czynników przemawia za jak najwcześniejszym rozpoczynaniem nauki języków obcych, lecz by kształcenie obcojęzyczne dzieci było skuteczne, musimy uwzględnić ich cechy rozwojowe.

Dzieci 3- i 4-letnie

Trzylatek jest już poważnym partnerem w zabawie i w rozmowie, chętnie włącza się do czynności dorosłych i wykonuje polecenia, również te w języku obcym. Bardzo lubi wszelkiego rodzaju rytuały na rozpoczęcie i zakończenie zajęć: przywitanie z maskotką, sprawdzanie i odznaczanie obecności z chóralnymi absent(e), któremu towarzyszy ustalony wspólnie gest, czy zaśpiewanie rytualnej piosenki. Czterolatki natomiast bardzo chętnie odpowiadają również za swoich kolegów, za maskotkę, okazują większą chęć i spontaniczność w zabawie językiem obcym, gdy są to już dobrze opanowane słowa i zwroty.

W tym wieku kontakty społeczne, zarówno z osobami dorosłymi, jak i innymi dziećmi, przyjmują postać naśladownictwa. To nadal jedna z głównych dróg uczenia się dzieci. Na zajęciach językowych można wykorzystać ich naturalną skłonność do naśladowania ruchowego i słownego w zabawach typu pantomima, Gadające lustro czy Echo, gdzie nauczyciel jest wzorem.

U maluchów dominuje zabawa samotna lub równoległa, a zatem mała jest przydatność gier i zabaw wymagających współdziałania. Małe dzieci chętnie bawią się samotnie, rzadko we dwoje. Źródłem pomysłów do dziecięcych zabaw jest życie codzienne, a podpatrując czynności ludzi dorosłych, ich zachowanie, gesty i mowę, dzieci wykorzystują je początkowo w zabawach manipulacyjno-funkcjonalnych, następnie w zabawach tematycznych, które stopniowo przechodzą w zabawy w role, w których dzieci odgrywają czynności dorosłych.

Na zajęciach językowych z maluchami z powodzeniem możemy stosować techniki dramowe, odgrywanie scenek czy teatrzyku, dbając o szczegóły i elementy potrzebne do odtworzenia rzeczywistej, zauważonej lub przeżytej przez dziecko sytuacji, a każdy wierszyk, piosenkę czy wyliczankę można zagrać i przedstawić. Dzieci chętnie przyjmują role bohaterów, a także narratorów poznawanych utworów.

U czterolatków pojawia się już tendencja do szukania towarzystwa, a zatem możemy zaplanować gry i zabawy językowe w parach, jednak nadal dominuje potrzeba zabawy indywidualnej. Poczucie humoru i atmosfera tajemniczości niezwykle pomagają w zachęcaniu dzieci do uczestnictwa w zajęciach.

Ponieważ myślenie wchodzi dopiero w fazę konkretno-wyobrażeniową, słowo powinno towarzyszyć działaniu, a nauczanie musi się skupiać na konkretnych przedmiotach, osobach i sytuacjach, znanych dzieciom z bezpośredniego doświadczenia. Ucząc piosenki o owocach, najlepiej przynieść je na zajęcia, by dzieci mogły zaangażować w poznanie słów wszystkie zmysły, biorąc owoce do ręki, dotykając ich czy kosztując. Dziecko w tym wieku myśli i uczy się całym ciałem, za pomocą oczu, uszu i rąk.

Pamięć 3- i 4-latków ma charakter mimowolny, a zatem najwięcej nowych faktów i słów zapamiętują one w zabawie. Pamiętając o krótkotrwałej koncentracji uwagi, w nauczaniu języka obcego koniecznie wymuszamy ją poprzez jakość i siłę danego zadania, a więc jego atrakcyjność, różnorodność technik i tematy z obszaru zainteresowań dzieci. Nauczanie wymaga wielokrotnych powtórzeń w atrakcyjnej formie, najlepiej w postaci zrytmizowanej (piosenka, wyliczanka, wierszyk, rapowanka), oraz zastosowania różnorodnych bodźców podtrzymujących uwagę (obraz, dźwięk, ruch, zajęcia plastyczne, muzyczne czy teatralne). Jako że dzieci odczuwają potrzebę sterowania własną aktywnością, należy dać im czas na podjęcie danej aktywności, czy to ruchowej, czy słownej.

Ze względu na rozwój motoryczny młodsze dzieci nie potrzebują jeszcze tak wiele ruchu jak ich starsi koledzy. Ponieważ maluchy łatwo się męczą, chociaż szybko regenerują siły, zabawy i ćwiczenia ruchowe powinny być krótkie, nieprzekraczające 2-3 min. Warto pamiętać o częstym odpoczynku po krótkotrwałym wysiłku i nie łączyć zbyt wielu rodzajów aktywności ruchowej, chociaż dla czterolatków dynamicznie poprowadzona zabawa w wyścigi czy pantomimę skupi ich uwagę nawet na 5 min. Są one już bardziej ruchliwe i bardziej sprawne, mają zwiększoną potrzebę ruchu i działania, coraz aktywniej dążą do poznawania świata rzeczy i zjawisk z najbliższego otoczenia. Planując zajęcia językowe w grupie średniaków, należy uwzględnić większą ilość ćwiczeń fizycznych (np. gimnastyka po francusku czy angielsku) i zabaw ruchowych. Pamiętajmy, by gesty ilustrujące treść poznawanych utworów były proste i łatwe do pokazania, szczególnie przy bardziej skocznych i dynamicznych utworach.

Biorąc pod uwagę słabo rozwiniętą motorykę małą, zajęcia plastyczne maluchów powinny raczej polegać na przyklejaniu niż wyklejaniu, kolorowaniu niż rysowaniu, chociaż w drugiej połowie trzeciego roku życia dziecko potrafi już poprawnie trzymać kredkę, a dziecko 4-letnie wypełnia już kontury kolorem czy wykonuje prosty rysunek, gdyż coraz sprawniej posługuje się ołówkiem, kredkami, a nawet nożyczkami. W tej grupie wiekowej przygotowane materiały dydaktyczne powinny być duże, kolorowe i z małą ilością szczegółów.

Zwłaszcza w tej grupie wiekowej, ze względu na rozwój emocjonalny dzieci, bardzo ważny jest ciepły, życzliwy nauczyciel i związana z tym spokojna i pogodna atmosfera panująca na zajęciach. Trzylatki nie lubią gwałtownych, głośnych zmian zachodzących w otoczeniu, a zatem przejście do kolejnej aktywności powinno być płynne. Zarówno trzylatki, jak i o rok starsze dzieci często garną się do nauczyciela, przytulają, koniecznie chcą koło niego siedzieć na zajęciach, szukając bliskości i kontaktu fizycznego. Nieporozumienia i kłótnie, które mogą się pojawić, należy szybko i dyplomatycznie rozwiązywać, gdyż właśnie u dzieci 3- i 4-letnich wyraźnie nasilają się reakcje nawet bardzo gwałtownego gniewu ze stosunkowo błahego powodu. Agresja (w tym również fizyczna), upór czy rywalizacja stanowią naturalny etap rozwoju emocjonalnego. Najlepsza reakcja nauczyciela to szybka, spokojna interwencja poparta krótkim komunikatem słownym (Przykro mi, że nam przeszkadzasz; Wierzę, że potrafisz nie dokuczać koledze itp.) i płynne przejście do kolejnego punktu zajęć.

Niewskazane są gry, w których sukces może odnieść tylko jedna osoba. Dobrze sprawdzają się zabawy typu: Co zniknęło?; Zgadnij, co mam?; Biegnij do...; Daj mi, proszę; w których grupa gra przeciwko nauczycielowi. W tym wieku dzieci nie zawsze potrafią podporządkować się normom grupowym, gdyż egocentryzm to naturalna faza rozwojowa występująca u przedszkolaków. Na zajęciach językowych należy zawsze przewidzieć tyle sztuk np. rysunków czy przedmiotów potrzebnych do danej zabawy językowej, aby każde dziecko miało jeden egzemplarz. Również w grach należy pamiętać, aby każdy mógł wziąć w niej udział: coś powiedzieć, rzucić piłeczką, dać fant czy też chować lub szukać w zabawie w ciepło-zimno.