Jak (różnie) maluchy i starszaki uczą się i bawią na zajęciach językowych

Numer JOwS: 
str. 56

Proces uczenia się dziecka polega na zdobywaniu wiedzy, umiejętności i doświadczeń. Właśnie na bazie doświadczeń, które dziecko zgromadziło w wyniku kontaktu z otoczeniem, różnego typu działalności wychowawczej dorosłych i własnej aktywności, powstają jego nowe zachowania i czynności. Nauczanie języka obcego, jak każde działanie edukacyjne, ma wpływ na całościowy rozwój dziecka, gdyż w wieku przedszkolnym pokonuje ono wiele etapów, które pozostają ze sobą w ścisłym związku.

Dzieci 5- i 6-letnie

W tym wieku nadal ulubioną formą działania dzieci jest zabawa, podczas której zapamiętują najwięcej faktów i słów. Ich uwaga jest skoncentrowana na atrakcyjnych i silnych bodźcach, a rozwijająca się pamięć słowno-logiczna sprawia, iż najskuteczniej uczą się w działaniu. Najlepiej zapamiętują to, co wywołało emocje oraz wpłynęło pozytywnie na ich rozwój sensoryczny. Niezbędne zatem na naszych lekcjach będą umiejętności aktorskie, poczucie humoru, budowanie atmosfery tajemniczości przy wyjmowaniu nowych materiałów dydaktycznych, estetyczne i kolorowe pomoce wizualne, jak również autentyczne przedmioty, zabawki, maskotki, które można wziąć do ręki przy wprowadzaniu nowego słownictwa.

Pięciolatek to uczeń o dużej potrzebie aktywności fizycznej, a zatem na zajęciach językowych doskonale sprawdzają sie wszelkie dydaktyczno-językowe zabawy ruchowe, takie jak: wyścigi, Woda-ląd, Pająk i muchy, Simon says (Jacques a dit), czy zabawy z piłką, np.: Piłka parzy, zabawa w fanty, Hasło-odzew itp. Sześciolatek jest już bardzo zręczny i sprawny, jego ruchy są płynne, skoordynowane i harmonijne. Wymyślając gesty ilustrujące treści poznawanych w języku obcym utworów, dzieci chętnie przystają na skomplikowane propozycje, wymagające precyzji ruchu i dynamizmu. Również prace plastyczne dzieci starszych są wielobarwne i zawierają wiele szczegółów, co świadczy o coraz większej sprawności motorycznej. Ze starszymi dziećmi możemy już planować wspólne wykonanie rekwizytów czy pacynek, jak również tworzenie, uzupełnianie, kolorowanie rysunków i ilustracji do poznawanych treści.

Rozwojowi motorycznemu towarzyszy postępujący rozwój umysłowy i zwiększająca się rola czynnika świadomości w postępowaniu. W związku z wyraźnie poszerzonym zakresem treści dydaktycznych wprowadzanych na zajęciach językowych, tym bardziej istotne staje się w grupie dzieci starszych zrównoważenie zadań umysłowych możliwością pełnego, swobodnego wyżycia się ruchowego. Przygotowując scenariusz zajęć dla starszaków, warto uwzględnić w nim zadania i ćwiczenia zaspokajające ich wzmożoną potrzebę ruchu i wysiłku fizycznego, co warunkuje utrzymanie w grupie dyscypliny.

W tym przedziale wiekowym nasila się potrzeba współdziałania z rówieśnikami, przejawia się wrażliwość na opinię otoczenia i rodzi się chęć współzawodnictwa. Ważne, by stosując gry i zabawy językowe oparte na rywalizacji, kształtować zgodne współżycie dzieci w grupie, gdyż właśnie w tym okresie pojawiają się sprzeczności interesów podczas różnych aktywności, mnożą się konflik­ty, zawiązują sympatie i powstają antypatie, zdarza się nadużywanie przewagi i dokuczanie. Sześciolatek potrafi już podporządkować się wymaganiom innych i stara się opanowywać swoje reakcje, chociaż jego nastroje i uczucia są jeszcze zmienne. Zaczyna przewidywać intelektualne i emocjonalne skutki własnych działań.

W pracy wychowawczej nad przyswajaniem przez dzieci właściwych norm postępowania warto stosować metodę umów i konsekwentnie ich przestrzegać. W bardziej żywiołowych grupach przydatne może się okazać wprowadzenie systemu nagród (nie kar) z zastosowaniem symboli graficznych, naklejek czy też pieczątek.

Ponieważ z wiekiem zwiększa się możliwość dłuższego skupienia uwagi na jednym temacie (kształtowanie się uwagi dowolnej), dzieci starsze stają się coraz bardziej zdolne do wykonywania wyznaczonych im zadań, skoncentrowania się wokół działania wspólnego dla całej grupy, co wiąże się ze wzrostem możliwości ich twórczej ekspresji: ruchowej, słownej, wokalnej i plastycznej. Dużą rolę w tym okresie od­grywają zajęcia w formie zabaw dydaktycznych. Wspólnie podejmowane zadania mają dla dzieci szczególne znaczenie. Dobrze sprawdzają się w tym wieku zadania językowe wymagające współdziałania, gdyż cel osiągany zespołowym wysiłkiem, efekt, do którego każde dziecko w pewien sposób się przyczynia, jest istotnym czynnikiem motywacyjnym. Gry planszowe typu Bingo, Lotto, również te wykonane wspólnie do danego zakresu leksykalnego, nie zapominając o grze Memory, należą do ulubionych statycznych gier językowych w tym przedziale wiekowym. Czynności poznawcze wykonywane przez dzieci w różnych zadaniach stają się działaniami celowymi, świadomymi, zorganizowanymi i motywującymi do aktywności i wysiłku.

Zabawa dzieci pięcioletnich odzwierciedla rzeczywistość, wyraża przeżycia i zainteresowania, sięgające dalej niż najbliższe otoczenie. Widać to wyraźnie w zabawach tematycznych starszaków, kiedy dokładnie odtwarzają one zaobserwowane czynności, zachowania, nawet gesty i mimikę, dbając przy tym o szczegóły. Bardzo dobrze na zajęciach z języka obcego sprawdzają się wszelkiego rodzaju scenki, teatrzyki i zabawy dramowe z wykorzystaniem rekwizytów. Następuje również wyraźny rozwój zabaw konstrukcyjnych, w których dzieci stosują wiedzę opartą na obserwacji. Ponieważ dzieci 5- i 6-letnie lubią zabawy manipulacyjne, można wykorzystać zabawę w budowanie ze słów i klocków wieży Babel. Potrzebne jest do tego pudełko klocków, a celem językowym jest powtórka materiału. Rozpoczyna nauczyciel, przypominając poznany już na lekcji języka obcego temat, mówiąc np.: Na śniadanie jadam..., czy Na urodziny chciał(a)bym... lub zaczyna opowiadać (nie śpiewać) poznaną wcześniej piosenkę, wyliczankę czy wierszyk. Każde dziecko mówiące kolejne słowo, frazę lub całe zdanie, dokłada kolejny klocek. Z sześciolatkami bawimy się również w rozbieranie wieży i wówczas opowiadamy dany utwór od końca, posiłkując się w razie konieczności jego ilustracją. Niezwykle cenna u nauczyciela języka obcego pracującego z dziećmi jest umiejętność zaadaptowania ulubionych zabaw dzieci do celów językowych.

Obok zajęć prowadzonych z całą grupą istotne znaczenie ma również praca w małych zespołach i indywidualna, co w warunkach przedszkolnych nie zawsze jest łatwe, a w bardzo licznych grupach wręcz niemożliwe.

Krąg zainteresowań dzieci 5- i 6-letnich jest coraz szerszy. Są one ciekawe świata, dociekają przyczyn różnych poznawanych faktów i zjawisk i dążą do poznania i zrozumienia praw nimi rządzących. Warto wyjść naprzeciw ich zainteresowaniom i wykorzystać tę ciekawość poznawczą do wprowadzenia ich w tematykę związaną z ciekawostkami dotyczącymi kraju, którego języka nauczamy. Opowieść o produkcji serów pleśniowych, historia pewnej winnicy czy etapy budowy wieży Eiffla, poparte zdjęciami, ilustracjami, rysunkami, degustacją winogron czy krótkimi nagraniami wideo wzmocnią to, co na tym etapie nauczania języka obcego wydaje nam się najważniejsze: radość z uczestnictwa w zajęciach z języka obcego i pozytywną motywację do nauki na dalszych etapach kształcenia.

Bibliografia

  • Dziedzic, A. (1999) Drama a wychowanie. Warszawa: Centralny Ośrodek Doskonalenia Nauczycieli.
  • Gloton, R., Clero, C. (1985) Twórcza aktywność dziecka. Warszawa: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne.
  • Gładysz, J. (2011) Rola tekstów narracyjnych we wczesnym nauczaniu języków obcych. W: „Języki Obce w Szkole”, nr 1, 21-28.
  • Grochowalska, M. (2013) Nauczyciel małego dziecka w przestrzeniach edukacyjnych. W: T. Parczewska, B. Bilewicz-Kuźnia (red.) Edukacja przedszkolna w Polsce i na świecie. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, 107-124.
  • Iluk, J. (2006) Jak uczyć małe dzieci języków obcych? Częstochowa: Wydawnictwo Wyższej Szkoły Lingwistycznej.
  • Jaffke, Ch., Maier, M. (2011) Języki obce dla wszystkich dzieci. Kraków: Oficyna Wydawnicza Impuls.
  • Kłosińska, T. (2000) Droga do twórczości. Kraków: Oficyna Wydawnicza Impuls.
  • Kotarba, M., (2007) Przedszkolak, język obcy i … Ty. Pułtusk: Akademia Humanistyczna im. Aleksandra Gieysztora.
  • Kozłowski, A. (1991) Literatura piękna w nauczaniu języków obcych. Warszawa: WSiP.
  • Krzywoń, D. (2011) Ludoterapia – „baw i ucz” w procesie wczesnego wspomagania rozwoju zdolności dziecka. W: I. Adamek, Z. Zbróg (red.) Dziecko – uczeń a wczesna edukacja. Kraków: LIBRON and Authors, 221-227.
  • Kwiatkowska, M. (1980) Wychowanie estetyczne. W: M. Dunin-Wąsowicz (red.) Vademecum nauczyciela sześciolatków. Warszawa: WSiP, 328-347.
  • Pamuła, M. (2004) Metodyka nauczania języków obcych w kształceniu zintegrowanym. Warszawa: Fraszka Edukacyjna.
  • Parczewska, T. (2013) B. Bilewicz-Kuźnia. Edukacja przedszkolna w Polsce i na świecie. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.
  • Podolska, B. (2008) Muzyka w przedszkolu. Kraków: Oficyna Wydawnicza Impuls.
  • Selby, C. (2011) Jak pomóc dziecku nauczyć się angielskiego. Warszawa: Agora SA.
  • Siek-Piskozub, T., Wach, A. (2006) Muzyka i słowa. Rola piosenki w procesie przyswajania języka obcego. Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM.
  • Żylińska, M. (2013) Neurodydaktyka. Nauczanie i uczenie się przyjazne mózgowi. Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.

Bibliografia uzupełniająca

  • Florek, A. (2010) Dziecko w grupie. Wychowanie przedszkolne w grupie integracyjnej zróżnicowanej wiekowo. Warszawa: Wydawnictwo Pedagog.
  • Gruszczyk-Kolczyńska, E., Zielińska, E. (2004) Wspomaganie rozwoju umysłowego czterolatków i pięciolatków. Warszawa: WSiP.
  • Harwas-Napierała, B., Trempała, J. (2000) Psychologia rozwoju człowieka, t. 2. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
  • Klim-Klimaszewska, A. (2011) Pedagogika przedszkolna. Warszawa: ERICA.
  • Przetacznikowa, M. (1978) Podstawy rozwoju psychicznego dziecka. Warszawa: WSiP.
  • Vasta, R., Haith, M.M., Miller, S. (1995) Psychologa dziecka. Warszawa: WSiP.


[1] Z pełną ofertą wydawnictwa można się zapoznać na stronie: http://www.elionline.com