Jak Tytus de Zoo znalazł się w podręczniku e-learningowym do nauki języka angielskiego

Numer JOwS: 
str. 51

Funkcjonujemy na rynku edukacyjnym, na którym nauczyciele języka angielskiego mają dostęp do znakomitych gotowych materiałów dydaktycznych. Pojawia się zatem pytanie, jaki jest cel tworzenia materiałów autorskich. Wielu nauczycieli czuje jednak takż potrzebę.

Pobierz artykuł w pliku PDF

Wynika ona zarówno z określonej sytuacji dydaktycznej, jak i z wewnętrznego nastawienia, typowego dla kreatywnego i inspirującego podejścia do nauczania. Żyjemy w świecie mediów elektronicznych. Jak pisze Elżbieta Gajek (2007:82), stały się one narzędziami w edukacji, w tym w edukacji językowej. I dodaje: O stosowaniu techniki dostępnej w konkretnej sytuacji edukacyjnej decyduje postawa nauczyciela, którego zadaniem jest dostosowanie istniejących warunków do potrzeb uczniów i celów nauki. Najważniejsza jest motywacja nauczyciela do korzystania z komputerów (Gajek 2007:93).

Niniejszy artykuł jest próbą podzielenia się własnym doświadczeniem w tworzeniu materiałów edukacyjnych wykorzystujących metodę e-learningu. Przedstawione zasoby nie są sensu stricto materiałem autorskim przygotowanym na potrzeby konkretnej sytuacji edukacyjnej, ale fragmentem dużego projektu. Jednak ze względu na jego lokalny charakter oraz wolność twórczą, jaką zostali obdarzeni autorzy, zasoby te pokazują, że proces tworzenia własnych materiałów daje nauczycielowi motywację do rozwijania własnych umiejętności i zainteresowań oraz ich twórczego wykorzystywania w pracy z uczniem, co w efekcie przyczynia się nie tylko do wzbogacenia warsztatu nauczyciela, ale także wpływa na efekty jego nauczania.

Październik 2009 r. to początek pracy zespołu autorów w projekcie e-Akademia Przyszłości (2010-2013), współfinansowanym ze środków Unii Europejskiej i realizowanym we współpracy z Ministerstwem Edukacji Narodowej. Celem projektu było kształtowanie kompetencji kluczowych na podstawie Gimnazjalnego programu kształtowania kompetencji kluczowych, a jego adresatem było 1,5 tys. nauczycieli oraz 22 376 uczniów w 200 gimnazjach w całej Polsce.

Zadaniem autorów było napisanie na potrzeby projektu, między innymi, 168 jednostek e-learningowych jako materiałów uzupełniających do nauki matematyki, WOS, biologii, historii, chemii, geografii, fizyki, samokształcenia oraz języka angielskiego. Projekt [zakładał] zastosowanie metody nauczania komplementarnego (ang. blended learning). Specjalnie dla celów projektu została uruchomiona dedykowana platforma e-learningowa, na której zamieszczono wszystkie niezbędne materiały, tj. jednostki e-learningowe, testy, scenariusze lekcji, dodatkowe ćwiczenia, pliki, prace domowe, komunikator. (Gadomska i Krajka 2011:92).

Kompetencje kluczowe

Kompetencje kluczowe zostały zdefiniowane w Zaleceniu Parlamentu Europejskiego i Rady Europy z dnia 18 grudnia 2006 r. w sprawie kompetencji kluczowych w procesie uczenia się przez całe życie (2006/962/WE) jako połączenie wiedzy, umiejętności i postaw odpowiednich do sytuacji. Są potrzebne każdemu uczniowi do samorealizacji i rozwoju osobistego, bycia aktywnym obywatelem, integracji społecznej i zatrudnienia. W Zaleceniu czytamy, że edukacja powinna oferować wszystkim młodym ludziom środki w celu rozwijania kompetencji kluczowych na poziomie dającym im odpowiednie przygotowanie do dorosłego życia oraz stanowiącym podstawę dla dalszej nauki i życia zawodowego (Okońska-Walkowicz, Plebańska i Szaleniec 2009:3).

Mimo że obowiązująca podstawa programowa nie odwołuje się w sposób bezpośredni do kategorii kompetencji kluczowych, warto zauważyć, że zawarte zarówno w celach kształcenia jak i umiejętnościach sformułowania pośrednio wskazują na fakt, że realizowanie podstawy np. w gimnazjum oznacza jednoczesne kształtowanie kompetencji kluczowych (Gadomska, Morusiewicz, i Krajka 2011:424).

Zespół anglistów (Agnieszka Gadomska, Jarosław Krajka i Rafał Morusiewicz) e-Akademii Przyszłości miał za zadanie, między innymi, napisanie scenariuszy 21 jednostek e-learningowych. Każda z tych jednostek składała się z części: Wiedza, Utrwalenie i Test i była przeznaczona do 45-minutowej pracy własnej ucznia. Jednocześnie powstały scenariusze zajęć wykorzystujące na lekcji języka angielskiego zarówno pracę z platformą, jak i techniki tradycyjne. Celem twórców i koordynatorów projektu była motywacja nauczycieli oraz uczniów do samokształcenia i podejścia interdyscyplinarnego przy zastosowaniu e-learningu. Każda z kompetencji była dla nas punktem wyjścia do skomplikowanego procesu projektowania jednostek e-learningowych.

Tworzenie materiałów w projekcie e-Akademia Przyszłości

Aby móc odpowiedzieć na pytanie zawarte w tytule artykułu, przyjrzyjmy się, jak powstawały materiały do jednostki zatytułowanej Learning through Humour.

Rysunek 1.

 

Etap 1. Kompetencje społeczne i obywatelskie

Punktem wyjścia do tej jednostki były kompetencje społeczne i obywatelskie.

Kompetencje społeczne to kompetencje osobowe, interpersonalne i międzykulturowe oraz wszelkie formy zachowań przygotowujących osoby do skutecznego i konstruktywnego uczestnictwa w życiu społecznym i zawodowym. Jest to związane z dobrem osobistym i społecznym. Ważne jest zrozumienie zasad postępowania i zwyczajów w różnych społeczeństwach i środowiskach, w których funkcjonują dane osoby. Kompetencje obywatelskie, a zwłaszcza znajomość pojęć i struktur społecznych i politycznych (demokracji, sprawiedliwości, równości, obywatelstwa i praw obywatelskich), przygotowują do angażowania się w aktywne i demokratyczne działania (Zalecenie).

Przy podejmowaniu decyzji co do sposobu przekazywania wiedzy i uczenia umiejętności, a także postaw odpowiadających tej kompetencji, niezbędnym elementem naszej pracy była analiza potrzeb i zainteresowań grupy docelowej, czyli polskich gimnazjalistów, a następnie dobór treści nauczania, konstrukcja ćwiczeń z uwzglednieniem dostępnych materiałów i możliwości techniczne platformy e-learningowej.

Etap 2. Dopasowanie treści nauczania do potrzeb grupy

Ewa Lewicka-Mroczek (2011:140) pisze, że młodzież gimnazjalna osiągnęła etap operacji formalnych (...), [co] w praktyce oznacza, że potrafi myśleć krytycznie, analitycznie i abstrakcyjnie (...). Nastolatki [chętnie] systematyzują wiedzę, segregują dane, wyciągają wnioski i łączą świeżo poznane fakty ze znanymi wcześniej, czynią to w charakterystycznej dla grupy wiekowej formie, a więc z zachowaniem postawy krytycznej, poszukującej, zindywidualizowanej i niezaprzeczalnie twórczej. Lewicka-Mroczek uważa, ze należy zwrócić uwagę na umiejętne i nieoceniające wprowadzanie tematów, które ta grupa uważa za atrakcyjne, a także na dobór treści nauczania i rodzajów aktywności tak, aby stanowiły one intelektualne i motywujące wyzwanie (2011:144).

Każda z jednostek w projekcie e-Akademia Przyszłości była w założeniu nie tylko materiałem wspomagającym nauczanie języka angielskiego (zgodnym z wytycznymi Podstawy programowej), ale także pewnego rodzaju historią multimedialną, która ilustrowała wiedzę, umiejętności oraz postawy typowe dla danej kompetencji. Żeby historia zainteresowała gimnazjalistów, powinna być ciekawa wizualnie i tematycznie, stąd pomysł wykorzystania komiksu jako gatunku atrakcyjnego graficznie, który znakomicie sprawdza się w pracy z młodzieżą. Zastanawiając się nad połączeniem realizacji zarówno celów dydaktycznych (m.in. utrwalenie zasad użycia czasowników modalnych oraz pierwszego trybu warunkowego, poszerzenie zasobu struktur gramatycznych i leksykalnych, opisujących życie społeczne oraz towarzyskie, poznanie i utrwalenie sposobów wyrażania związku przyczynowo-skutkowego), jak i kompetencji społecznych i obywatelskich, wpadłam na pomysł wykorzystania II księgi przygód Tytusa, Romka i A’Tomka (Tytus otrzymuje prawko jazdy).

Etap 3. Kontakt z twórcą materiałów, do których nie mamy praw autorskich

Początkowo moim zamiarem było tylko wykorzystanie fragmentu księgi do przygotowania ćwiczeń na czasowniki modalne. Jednak już wkrótce okazało się, że dzięki temu, iż poznałam Henryka Chmielewskiego osobiście, wykorzystałam nie tylko fragment tego właśnie komiksu, ale także biografię Papcia Chmiela – do zilustrowania postawy społecznej i obywatelskiej. Henryk Chmielewski jest idolem wielu nauczycieli mojego pokolenia, ale także dzieci i młodzieży: to powstaniec warszawski, człowiek odznaczony Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski, artysta niezwykle otwarty na to, co nowe i ciekawe, ceniący edukację poprzez humor. W efekcie naszej współpracy powstało wiele ćwiczeń, w których wykorzystaliśmy zarówno materiały gotowe, jak i nowe, specjalnie narysowane przez Henryka Chmielewskiego na potrzeby projektu.

Rysunek 2.

 

Rysunek 3.

Przykład współpracy z Henrykiem Chmielewskim pokazuje, jaki wpływ ma motywacja nauczyciela, ale także i autora na poszukiwanie kreatywnych i dopasowanych do potrzeb grupy materiałów dydaktycznych. Niezaprzeczalnie ogromne znaczenie miały cele projektu, tj. kształtowanie kompetencji kluczowych, oraz jego interdyscyplinarny charakter. Założenie to doskonale wpisało się w intencje i styl twórczości Henryka Chmielewskiego, który od 47 lat oddziałuje na czytelników poprzez sztukę i humor.

Kolejna jednostka WOŚP – The Great Orchestra of Christmas Charity pokazuje natomiast wpływ motywacji grupy docelowej na dobór treści materiałów autorskich. Motywacja jest jednym z czynników, które mają wpływ na sukces w uczeniu się języka obcego. Jak twierdzi Jeremy Harmer, ta grupa wiekowa (gimnazjaliści) często uważana jest za stwarzającą problemy. Zauważa on jednak, że nastolatków cechuje niezwykłe zaangażowanie w to, z czym się identyfikują. Czują oni silną potrzebę bycia docenianymi, między innymi ze względu na obniżone w tym wieku poczucie własnej wartości (Harmer 2007; Lewicka-Mroczek 2011).

Zadaniem nauczycieli jest, jak twierdzi Harmer, dostarczenie uczniom motywującego i odpowiedniego materiału, praca nad wzmocnieniem ich poczucia własnej wartości i świadomość identyfikowania własnej tożsamości (2007:84). Harmer, powołując się na Puchtę i Schratza, zwraca uwagę na częsty powód niepowodzeń nauczycieli, a mianowicie ich porażkę w dostosowaniu materiału do oczekiwań uczniów. Badacze ci twierdzą, że należy ściśle powiązać nauczanie języka z codziennymi zainteresowaniami uczących się, dzięki czemu uczniowie, wykorzystując własną wiedzę i doświadczenia, żywo reagują na tekst i sytuacje w nim przedstawione, a nie mechanicznie i biernie wykonują polecenia nauczyciela (Harmer 2007:84).

Sukces w nauce języka obcego jest możliwy właśnie dzięki motywacji wewnętrznej oraz umiejętności krytycznego i analitycznego myślenia. Rolą nauczyciela jest więc pewnego rodzaju prowokacja intelektualna, aby uczniowie byli świadomi różnorodności poglądów czy koncepcji, do których są w stanie samodzielnie się odnieść (Harmer 2007:84). Założenia projektu e-Akademia Przyszłości, tj. realizacja celów dydaktycznych poprzez kształtowanie kompetencji kluczowych, niejako obligują nauczyciela do wykorzystania technologii w poszukiwaniu i tworzeniu materiałów dydaktycznych, dostosowanych do potrzeb gimnazjalistów, którzy, co warto podkreślić, posługują się technologią informacyjną niezwykle sprawnie.