Jakie efekty kształcenia można osiągnąć w ciągu godziny nauki języka japońskiego?

Numer JOwS: 
str. 16

Język japoński zaczyna być coraz bardziej popularny wśród języków nauczanych w Polsce. Nauka komunikacji w języku japońskim przebiega zwykle wolniej niż w przypadku języków europejskich. Jednak w trakcie nauki, a nawet już w pierwszym kontakcie z językiem japońskim, uczeń nabywa umiejętności, które mogą zaprocentować w jego dalszej edukacji.

Pobierz artykuł w pliku PDF

Język japoński bez wątpienia staje się coraz bardziej popularny wśród języków nauczanych w Polsce. Świadczy o tym chociażby rosnąca liczba uczestników lektoratów języka japońskiego na Uniwersytecie Warszawskim. Lektoraty te organizowane są przez Szkołę Języków Wschodnich Wydziału Orientalistycznego. Uczestnikami lektoratów są przede wszystkim studenci studiów licencjackich. Zgodnie z funkcjonującymi już od wielu lat postanowieniami Uniwersytetu, każdy student ma prawo do bezpłatnego uczestnictwa w czterech semestrach nauki dowolnego języka. W roku 2007 liczba studentów, którzy wybrali język japoński jako lektorat, wynosiła 76. W roku 2014 wynosi ona 350. Różnica jest tak szokująca, że warto chyba choć pokrótce opisać przyczyny takiego wzrostu zainteresowania.

Przyczyny rosnącej liczby słuchaczy

Przyczyny popularności lektoratów języka japońskiego mają częściowo związek z zainteresowaniami samych słuchaczy. Jako motywy podjęcia nauki właśnie tego języka młodzież wymienia w pierwszym rzędzie zainteresowanie kulturą japońską, współczesną lub tradycyjną, chęć zrozumienia japońskich filmów, piosenek, filmów animowanych, literatury pięknej oraz komiksów. Drugą kategorią motywacji jest chęć wyjazdu do Japonii, porozumienia się z Japończykami na miejscu lub rozmowy z nimi za pośrednictwem Internetu. Trzecia kategoria motywacji to chęć nauki egzotycznego języka oraz podniesienia swoich kwalifikacji na rynku pracy.

Z drugiej strony, do zwiększenia popularności lektoratu przyczyniły się również dążenia kierownictwa szkoły oraz lektorów: wolontariacki udział w wydarzeniach promujących języki orientalne oraz praca nad podniesieniem poziomu kształcenia. Na to ostatnie złożyły się wysiłki prowadzące do zróżnicowania i wzbogacenia materiałów dydaktycznych, wprowadzenie multimediów, rewizja programu nauczania oraz stałe doszkalanie prowadzących lektoraty. Szczególnie trudne jest zebranie dobrych materiałów dydaktycznych, gdyż gotowe materiały są dostępne przede wszystkim w Japonii, a więc nieosiągalne dla polskiego studenta. Nie zawsze odpowiadają też oczekiwaniom polskiego odbiorcy – duża część z nich przeznaczona jest do prowadzenia zajęć metodą gramatyczno-tłumaczeniową, a więc aktywizacja i eksponowanie na język leżą w gestii prowadzących zajęcia. Ogromna liczba studentów uczestniczących w lektoratach jest jednak dowodem, że takie wysiłki warto podejmować.

Obawy

Wraz z „sukcesem frekwencyjnym” pojawiają się jednak obawy, które zmuszają do refleksji nad oferowaną treścią zajęć. Liczba studentów lektoratów jest ogromna, jednak po dwóch latach wszyscy oni kończą naukę na poziomie podstawowym. Odmienność składniowa i leksykalna oraz przede wszystkim graficzna sprawiają, że trudno jest podstawowy materiał zrealizować szybciej. Język japoński, obok języka chińskiego, jest uważany przez wielu badaczy za najtrudniejszy do przyswojenia dla rodzimych użytkowników języków indoeuropejskich. Przykładowo, w raporcie sporządzonym dla National Security Agency US, japoński jest wymieniony jako jedyny język, który różni się od języka angielskiego w każdej z kategorii: fonologia, morfologia, składnia, leksyka, stylistyka, system pisma (NSA 2009:10). Z kolei US Foreign Service Institute szacuje liczbę godzin potrzebną do opanowania języka na poziomie General Professional Proficiency[1] następująco (przykłady): języki francuski i włoski – 575-600 godzin nauki; język japoński – aż 2200 godzin nauki (Cohen 2010:1). Satysfakcja z coraz większej liczby osób zainteresowanych językiem japońskim łączy się więc z obawą, że nie wszystkich uda się doprowadzić do poziomu samodzielności językowej, gdyż do tego trzeba dłuższego czasu nauki. Rodzi się przy tym pytanie, czy poświęcony nauce japońskiego czas jest wart osiągniętych efektów. Z pewnością tak, jeśli wziąć przy tym pod uwagę nie tylko wiedzę o języku – znajomość słówek i wyrażeń, ale także umiejętności, które rozwijają się w trakcie nauki japońskiego, i liczne kompetencje społeczne (Wyszpolska 2009:278). Przykładem ilustrującym, jakiego rodzaju są to umiejętności i kompetencje, jest opis lekcji języka japońskiego przeprowadzonej przez autorkę artykułu w szkole podstawowej.

Lekcja japońskiego w szkole podstawowej

Lekcja pokazowa przeprowadzona została w Szkole Podstawowej nr 41 w Warszawie, w ramach projektu Języki świata – współpracy dydaktycznej między szkołami podstawowymi i gimnazjalnymi a Szkołą Języków Wschodnich UW (SJW 2014:1). Lekcja trwała 45 minut, a jej uczestnikami byli uczniowie III klasy.

Pierwsze minuty poświęcone zostały na rozgrzewkę – dzieci przypominały sobie wszystkie informacje o Japonii, które pamiętały. Okazało się, że wiedzą całkiem dużo, zadawały również wiele pytań: o komiksy, o walutę, o jedzenie pałeczkami, o samurajów.

Następnie uczniowie przypominali sobie znane słowa japońskie, takie jak sushi, i nauczyli się prawidłowej wymowy tego wyrazu i innych podobnych („sh” wymawia się jak polskie miękkie „ś”). Poznali pierwsze zwroty grzecznościowe i przedstawiali się sobie po japońsku. Następnie został wyświetlony krótki film o uczennicy, która jedzie do Japonii i tam przedstawia się po japońsku w nowej klasie. Stało się to okazją do wymiany spostrzeżeń: czym różni się szkoła polska od japońskiej, jak Japończycy są w szkole ubrani, jak wygląda lekcja. Mundurki japońskie spodobały się niektórym dzieciom, za to wszyscy jednogłośnie stwierdzili, że nie chcieliby siedzieć w klasie tak jak Japończycy – każdy w osobnej ławce. Rozwinęła się tutaj całkiem udana, jak na trzecioklasistów, dyskusja.

Druga część lekcji poświęcona była pismu japońskiemu. Uczniowie mieli zgadnąć, jakim wyrazom odpowiadają prezentowane ideogramy: człowiek 人, dziecko 子, drzewo 木, las 森, księżyc 月. Ideogramy tak się spodobały, że większość uczniów chciała je przepisać do zeszytów. Potem poznali ideogramy zapisujące liczby od 1 do 10, a poznawszy je, sami dochodzili do tego, jak zapisać większe liczby (do 100, np. 24 二十四 zapisuje się kolejno ideogramami: 2 二, 10 十, 4 四).

Na zakończenie do zeszytów uczniów zostały wpisane ich imiona po japońsku. Większość deklarowała, że będzie się ich w domu uczyć, by pisać je samodzielnie.

Efekty kształcenia

Ze względu na odmienność składni i leksyki na jednej lekcji języka japońskiego opanowuje się zazwyczaj mniejszą ilość materiału gramatycznego i leksykalnego niż na lekcji któregoś z języków europejskich. Nieocenione wydają się jednak inne umiejętności i kompetencje. Uczniowie zdobywają nie tylko wiedzę o języku, ale również o kulturze, uczą się otwartości na odmienności kulturowe. Zwiększa się ich wiedza o świecie, pobudzana jest refleksja (nawet czasem matematyczna!). Poprzez ćwiczenie pisma japońskiego w naturalny sposób rozwija się poczucie estetyki, a ręka wprawia się w pisaniu. Szczególnie ważne chyba jednak jest to, że nauka japońskiego, języka nieindoeuropejskiego, sprzyja poznawaniu strategii uczenia się języka obcego, rozumieniu potrzeby samokształcenia oraz może być motywacją do uczenia się przez całe życie. I takie efekty kształcenia ważne są dla studentów w każdym wieku – i tych z uniwersytetów, i tych dużo młodszych, zatem zarówno pięć lat, dwa lata, jak i nawet jedna godzina z językiem japońskim są wartościową inspiracją edukacyjną i kulturową.

Bibliografia

  • Cohen, J. (2010) Comparison of Language Learning Difficulty (Foreign Service Institute) [online] [dostęp 16.11.2014].
  • National Security Agency of United States (2009) Foreign Language Learning: A Comparative Analysis of Relative Difficulty [online] [dostęp 16.11.2014].
  • Szkoła Języków Wschodnich (2014) Nasze osiągnięcia [online] [dostęp 16.11.2014].
  • Wyszpolska, K. (2009) Myśleć w obcym języku – bariera czy motywacja? Przykład języka orientalnego [online] [dostęp 16.11.2014].


[1] Poziom General Professional Proficiency odpowiada mniej więcej poziomowi B2 według ESOKJ.