Jakość e-edukacji językowej w polskim szkolnictwie wyższym

Numer JOwS: 
str. 43

E-learning staje się integralnym elementem procesu kształcenia i wirtualizacji uczelni w Polsce. Przechodzi on do fazy dojrzałego rozwoju (SEA 2014). Czy jednak kursy językowe wykorzystujące metody i techniki kształcenia na odległość spełniają wymagania jakości, a uczelnie dbają o ich innowacyjność oraz różnorodność?

Pobierz artykuł w pliku PDF

W niniejszym artykule zostaną zaprezentowane wyniki badania, które pozwolą ocenić stan faktyczny e-edukacji językowej w szkolnictwie wyższym oraz pomogą wskazać projakościowe kierunki zmian.

Oferta zdalnego akademickiego kształcenia językowego

Uczelnie wyższe w Polsce wprowadziły możliwość zdobywania wiedzy na odległość na początku XXI wieku, niemniej jednak nowe technologie w kształceniu językowym zaczęły być wykorzystywane dopiero kilka lat później. Oferta kursów językowych obejmuje: kursy językowe tradycyjne, kursy wspomagane narzędziami nowych technologii, kursy komplementarne oraz internetowe.

Kursy wspomagane narzędziami nowych technologii są w istocie kursami tradycyjnymi, w trakcie których nauczyciel oraz student korzystają z elektronicznych źródeł materiałów oraz narzędzi Internetu. Ta forma zajęć językowych nadal dominuje na uczelniach, pojawia się jednak coraz więcej kursów mieszanych, których część wirtualna odbywa się na platformach edukacyjnych. Komponent tradycyjny stanowi zwykle 30-50 proc. godzin kursu. Kursy językowe internetowe nie są obecnie szczególnie popularne. Wiąże się to przede wszystkim z przywiązaniem uczestników kursów do tradycyjnych metod nauczania, jak również z opinią, że języka nie można nauczyć się bez kontaktu bezpośredniego z nauczycielem oraz grupą (Świerk 2013).

W szkołach wyższych w Polsce dominują kursy tworzone w ramach projektów uczelnianych lub międzyuczelnianych, często wspieranych finansowo przez fundusze europejskie. Z badań autorki (Świerk 2013) wynika, że występują trzy warianty projektów:

  • kursy tworzone przez zespół ekspertów językowych, metodyków nauczania (rzadko metodyków zdalnego nauczania), informatyków, techników, czasami również psychologów. Powstają one w ciągu kilku miesięcy, przeprowadzany jest kurs pilotażowy, studenci wypełniają ankietę ewaluacyjną, e-lektorzy zgłaszają błędy, które są poprawiane i kurs trafia do oferty dydaktycznej uczelni;
  • kursy tworzone w tandemach, w skład których wchodzą nauczyciele akademiccy prowadzący zajęcia językowe na danej uczelni. Nad całym projektem czuwa koordynator, który wybiera wiodący podręcznik wykorzystywany na zajęciach tradycyjnych, stanowiący źródło, na przykład czytanek, do których są tworzone ćwiczenia językowe dostępne na platformie edukacyjnej. E-materiały po przejściu ewaluacji są częścią obowiązkową każdego kursu językowego na uczelni;
  • uczelnia zamawia cyfrowe materiały dydaktyczne u eksperta językowego, który jest również informatykiem. Są one dostosowane do podręczników kursowych, poziomów biegłości językowej oraz zainteresowań studentów. Jest to dodatkowe źródło ćwiczeń językowych, które nauczyciele traktują jako część nieobowiązkową kursu, na przykład przeznaczoną dla osób nieobecnych na zajęciach na uczelni. Rzadko stanowią one część integralną kursu.

Ponadto uczelnie oferują kursy językowe tworzone przez nauczycieli akademickich, którzy nie tylko podejmują pracę w środowisku wirtualnym, ale również tworzą własne e-materiały dydaktyczne i dokonują doboru pomocy naukowych. Lubina (2010:245-250) nazywa je eksperymentami metodycznymi, ma do nich jednak bardzo pozytywny stosunek, gdyż uważa, że to właśnie one wyznaczają kierunek rozwoju metodyki zdalnego nauczania. Niemniej jednak jest to grupa kursów stanowiąca niewielki procent e-oferty językowej uczelni, ponieważ tworzenie cyfrowych materiałów dydaktycznych oraz prowadzenie e-zajęć jest czasochłonne, wymaga ogromnego zaangażowania oraz wielu nowych kompetencji, m.in. technicznej oraz informacyjnej.

Tradycyjne kształcenie językowe jest również wzbogacane przez komercyjne e-kursy wydawnictw językowych i firm szkoleniowych. Mają one postać samouczka, nad którym kontrolę sprawuje lektor prowadzący zajęcia tradycyjne na uczelni. Są to materiały niedostosowane do potrzeb grupy oraz niepowiązane z częścią tradycyjną kursu (Świerk 2013:364-370).

Przeprowadzone badanie

Celem badania była ocena jakości kształcenia językowego komplementarnego oraz na odległość w szkołach wyższych w Polsce na podstawie analizy i oceny: e-kursów, systemu pracy e-nauczycieli, e-studentów oraz narzędzi nowych technologii. W tym też celu autorka zapoznała się ze standardami i wskazówkami dotyczącymi zapewnienia jakości kształcenia zdalnego (por. Phipps, Merisotis, Harvey 2000; Chao, Saj, Tessier 2006, Chickering, Ehrmann 1996), które zostały dostosowane do nauki języków obcych na odległość.

Badanie zostało przeprowadzone w latach 2011-2013 na pięciu uczelniach, metodą wywiadu na 15-osobowej grupie docelowej, w skład której wchodzili autorzy e-materiałów dydaktycznych, e-wykładowcy oraz koordynatorzy e-kursów. W drugim etapie badania została przeprowadzona analiza jakości kursów przy użyciu ankiety ewaluacyjnej (University of New Brunswick), którą wypełniło 300 studentów.

Wyniki

Wyniki badania pokazały, że uczelnie wyższe w Polsce zapewniają infrastrukturę techniczną, wsparcie organizacyjne oraz techniczne dla kursów językowych prowadzonych z wykorzystaniem metod i technik kształcenia na odległość. Przyszli e-wykładowcy mają obowiązek zapoznania się z wirtualnym środowiskiem nauczania oraz nowym sposobem pracy ze studentami na warsztatach oraz szkoleniach organizowanych przez ich uczelnie. Dodatkowo nauczyciele projektujący multimedialne i interaktywne materiały edukacyjne regularnie dokształcają się, biorąc udział w webinariach, kursach internetowych, szkoleniach oraz konferencjach w kraju i za granicą.

Wykładowcy języków obcych nie są zachęcani do wykorzystywania technologii informacyjnych i komunikacyjnych w nauczaniu języków. Tylko jedna z badanych uczelni wprowadziła motywacyjny system wynagradzania nauczycieli akademickich premiujący korzystanie z innowacyjnych metod i technik nauczania.

W skład grupy projektującej e-zajęcia językowe rzadko wchodzi metodyk zdalnego nauczania. Kursy nie przechodzą ewaluacji przed wprowadzeniem do oferty uczelni, są jednak kontrolowane podczas oceny okresowej pracownika. Kryteria oceny e-zajęć nie są dostosowane do nowego środowiska pracy, osoby hospitujące nie są metodykami zdalnego nauczania, nie muszą nawet posiadać doświadczenia w tej dziedzinie. Jedynie studenci pomagają wykładowcom prowadzącym oraz projektującym internetowe i komplementarne kursy językowe w podniesieniu jakości kursów, dostosowaniu ich do potrzeb, zainteresowań, stylów uczenia się kursantów oraz zakładanych efektów kształcenia.

Badanie wykazało również, że cyfrowe materiały dydaktyczne są znacznie lepiej dostosowane do potrzeb studentów oraz rynku pracy niż podręczniki wykorzystywane na kursach tradycyjnych. Ich największym atutem jest autentyczność, interaktywność oraz multimedialność. Są one dostarczane za pomocą platform edukacyjnych (np. Moodle, Edux) w formie modułów oraz lekcji, na których zrobienie kursant ma określony czas.

Komunikacja pomiędzy uczestnikami kursu, wykładowcą oraz uczelnią odbywa się wielotorowo, w określonym oraz przedstawionym studentowi przed kursem czasie. Studenci otrzymują regularnie instrukcje zwrotne, automatyczne zaraz po wykonaniu zadania oraz odlegle powiązaną odpowiedź zwrotną (Bednarek, Lubina 2008:221), bardziej szczegółową, mającą na celu omówienie błędów językowych kursanta oraz przedstawienie metod i sposobów ich poprawy.