Kluczowe dane o nauczaniu języków obcych w szkołach w Europie 2012

Numer JOwS: 
str. 51

Uczniowie rozpoczynają naukę języków obcych w coraz młodszym wieku. Coraz więcej dzieci uczy się obowiązkowo dwóch języków obcych. Europejski System Opisu Kształcenia Językowego (ESOKJ) staje się coraz bardziej powszechnie używanym narzędziem definiowania osiągnięć ucznia. Te i inne równie ciekawe wnioski znajdziemy w publikacji sieci Eurydice Key Data on Teaching Languages at School in Europe 2012.

Pobierz artykuł w pliku PDF

Publikacja Key Data on Teaching Languages at School in Europe 2012 (Kluczowe dane o nauczaniu języków obcych w szkołach w Europie 2012) prezentuje dane o nauczaniu języków obcych w ramach systemów szkolnictwa w 32 krajach Europy. Jest to wydanie drugie opracowania o takim samym tytule – poprzednie opublikowano w roku 2008. Raport przedstawia zarówno dane statystyczne, jak i jakościowe, w tym informacje dotyczące kontekstu i organizacji nauczania języków obcych, odsetka uczniów objętych nauczaniem języków, jak również kształcenia i doskonalenia zawodowego nauczycieli języków obcych. Oprócz aktualnych danych raport prezentuje również dane w układzie dynamicznym, które mają za zadanie pomóc w identyfikowaniu trendów obserwowanych w nauczaniu języków obcych w ostatnich latach, a nawet dekadach. 

Opracowanie zawiera 61 wskaźników pochodzących z czterech głównych źródeł: Eurydice, Eurostatu, badania SurveyLang (the European Survey on Language Competences, ESLC) oraz międzynarodowych badań przeprowadzonych przez OECD PISA 2009. Dzięki połączeniu danych z różnych źródeł publikacja Key Data on Teaching Languages at School in Europe 2012 dostarcza wszechstronnych informacji, które mogą posłużyć do podnoszenia jakości i wydajności nauczania języków obcych w Europie. Podnoszenie jakości nauczania języków obcych stanowi nie tylko jeden z kluczowych celów strategii Edukacja i Szkolenia 2020 (ET 2020), ale ma także sprzyjać mobilności obywateli Unii Europejskiej, jak podkreślono w ogólnej strategii Unii Europejskiej – Europa 2020 (Europe 2020).

Key Data on Teaching Languages at School in Europe 2012 to wspólna publikacja Eurydice i Eurostatu, która powstała w ścisłej współpracy z Komisją Europejską. Rok odniesienia oraz zakres geograficzny prezentowanych danych różnią się w zależności od ich źródła. Dane zebrane przez sieć Eurydice dotyczą wszystkich krajów członkowskich Unii Europejskiej, krajów Europejskiego Obszaru Gospodarczego (oprócz Szwajcarii) oraz Chorwacji i Turcji, a rok odniesienia to 2010/11. Wskaźniki opracowane przez Eurydice mają głównie za zadanie przedstawić strategie i zalecenia obowiązujące w poszczególnych krajach europejskich, które odnoszą się do nauczania języków obcych. Z kolei wskaźniki pobrane z badań ESLC 2011 obejmują 15 systemów edukacji. Eurostat prezentuje dane z tych samych krajów co Eurydice, ale rok odniesienia to 2009/10.

Raport w momencie powstania niniejszego artykułu dostępny jest wyłącznie w języku angielskim. Podejmuje on szereg zagadnień odnoszących się do nauczania języków obcych w systemach szkolnych, łącznie z kontekstem językowym i kulturowym. Zanim publikacja pojawi się w polskiej wersji językowej, niniejsza publikacja ma za zadanie przybliżyć czytelnikowi najważniejsze wnioski sformułowane przez autorów raportu. Artykuł przedstawia w szczególności wnioski odnoszące się do miejsca nauczania języków obcych w programach szkolnych i zalecenia dotyczące ich realizacji oraz, w mniejszym stopniu, do tematyki związanej z zawodem nauczyciela języka/języków obcych.

Języki obce w podstawach programowych

W Europie języki obce zajmują ważne miejsce w programach nauczania już od pierwszej klasy szkoły podstawowej. Obowiązkową naukę języka obcego uczniowie rozpoczynają przeważnie w wieku od 6 do 9 lat. W Belgii (Wspólnota Niemieckojęzyczna) naukę rozpoczynają uczniowie znacznie młodsi – pierwszy język obcy jest tam nauczany już w przedszkolu od trzeciego roku życia. Wiele krajów wprowadziło ostatnio reformy obniżające wiek rozpoczęcia nauki języka obcego w szkołach. Jednocześnie w latach szkolnych 2004/05 – 2009/10 odsetek uczniów szkół podstawowych, którzy w ogóle nie uczą się języka obcego obniżył się z 32,5 proc. do 21.8  proc.

 

317

Wydaje się, że pozycja języka obcego jako przedmiotu obowiązkowego od pierwszych lat nauki szkolnej jest już ugruntowana. Jednak gdy przyjrzymy się wymiarowi nauczania języka obcego, to proporcja ogólnego wymiaru nauczania, jaka przypada na język/języki obce, nie jest imponująca. W tych krajach, gdzie regulacje krajowe przypisują poszczególnym przedmiotom konkretną liczbę godzin, wymiar nauki języka obcego zwykle nie przekracza 10 proc. całego czasu nauczania, a w niektórych krajach odsetek ten wynosi poniżej 5 proc. Większa liczba godzin przeznaczonych na naukę języka/języków obcych dotyczy szkolnictwa średniego na poziomie gimnazjum. Dotyczy to także Polski, gdyż to właśnie w pierwszej klasie gimnazjum uczniowie rozpoczynają naukę drugiego języka obcego, a więc odsetek ogólnego czasu nauczania przeznaczonego na naukę języków wzrasta. Ciekawy wyjątek stanowi Luxemburg, w którym 40 proc. czasu nauczania przeznacza się na naukę języków obcych właśnie w szkole podstawowej, a potem niewiele mniej – w szkole średniej, co wynika z uwarunkowań historyczno-geograficznych.

318

W większości krajów uczniowie rozpoczynają naukę od jednego języka obcego, ale obowiązek nauki drugiego języka pojawia się już w ramach kształcenia obowiązkowego. Ma to miejsce zwykle pomiędzy 10. a 15. rokiem życia ucznia i w wielu krajach obejmuje jedynie kilka lat nauki. Znajomość języka nauczanego jako drugi jest więc z tego powodu dużo mniej zaawansowana wśród uczniów europejskich niż znajomość pierwszego języka obcego.

Pozytywne jest natomiast to, że w roku szkolnym 2009/10 ponad 60 proc. uczniów europejskich uczyło się dwóch (lub więcej języków) już na poziomie odpowiadającym polskiemu gimnazjum. Oznacza to wzrost o ponad 14 proc. od roku szkolnego 2004/05. Polska edukacja wpisuje się w ten trend poprzez wprowadzenie obowiązku nauki dwóch języków obcych już od pierwszej klasy gimnazjum od roku 2009.      

W szkolnictwie średnim, szczególnie na poziomie liceum, następuje zróżnicowanie ścieżek kształcenia – uczniowie wybierają przedmioty, które chcą studiować w wymiarze rozszerzonym, z niektórych innych mogą zrezygnować. Prowadzi to do zróżnicowania liczby języków i wymiaru ich nauczania w zależności od wybranej ścieżki kształcenia. W trzech krajach zaobserwowano, że uczniowie kształcący się w pewnych profilach mogą uczyć się obowiązkowo nawet czterech języków obcych (Luxemburg, Islandia i Liechtenstein).

Nauka języków obcych zajmuje ważniejszą pozycję w szkolnictwie ogólnokształcącym niż w zawodowym. Prawie 60 proc. uczniów w europejskich odpowiednikach polskiego liceum uczy się 2 lub więcej języków obcych, natomiast w szkolnictwie zawodowym odsetek ten jest wyraźnie niższy i wynosi niespełna 40 proc.