Komunikacja językowa i międzykulturowa uczniów w projektach eTwinning

Numer JOwS: 
str. 37

Możliwość komunikacji tekstowej, głosowej i wizualnej za pośrednictwem technologii informacyjnych i komunikacyjnych (TIK) tworzy środowisko uczenia się, które zapewnia warunki do rozwijania kompetencji językowej i interkulturowej, porównywalne z warunkami naturalnymi, tj. w bezpośrednim kontakcie. Uczniowie i nauczyciele pracujący nad wspólnym projektem eTwinning rozwijają kompetencje: językową, techniczną, przedmiotową i międzykulturową. Czas trwania projektu – od tygodnia do roku – pozwala na pogłębienie wiedzy, nabranie sprawności i kształtowanie postaw niezbędnych do porozumiewania się z innymi, a także na refleksję nad własnym uczeniem się i myśleniem. W tym tekście uwaga będzie skupiona na kompetencji językowej i międzykulturowej, gdyż język i kultura są nierozdzielne. Ponadto omówiona zostanie rola współpracy za pośrednictwem TIK w kształceniu obu powyższych kompetencji w powiązaniu z możliwościami kształcenia wyższych sprawności myślenia w różnojęzycznym i różnokulturowym środowisku uczenia się w projektach eTwinning.

Implikacje dla praktyki pedagogicznej na przykładzie projektów eTwinning

Z powyżej przedstawionych opisów kompetencji międzykulturowej oraz potrzeby refleksji nad sposobem myślenia uczniów dla nauczycieli języków ważne są następujące aspekty nauczania języka i kompetencji międzykulturowej z wykorzystaniem TIK w projektach eTwinning:

  1. Autentyczność komunikacji

Komunikacja i współpraca w projektach eTwinning odbywa się najczęściej w języku angielskim pomiędzy nierodzimymi użytkownikami tego języka. Odzwierciedla to autentyczne kontakty wynikające z liczby rodzimych i nierodzimych użytkowników tego języka. Angielski pełni funkcję lingua franca właśnie dzięki temu, że posługują się nim nierodzimi użytkownicy, co oznacza, że uczniowie w projektach eTwinning przygotowują się do autentycznej komunikacji w świecie. Posługując się głównym językiem projektu, uczniowie poznają także języki i kulturę partnerów. Zwiększa to ich świadomość istnienia innych kultur i umiejętność zachowania się w wielokulturowym świecie. Uczniowie uzyskują wiedzę o życiu swoich rówieśników tu i teraz oraz przekazują im swoje widzenie świata. Jest to wprawdzie subiektywny obraz, lecz autentyczny – i jeśli odbywa się przez komunikatory jest bardzo zbliżony do bezpośredniej komunikacji twarzą w twarz. Uczniowie zauważają także, że ich rówieśnicy uczą się tych samych treści, np. matematycznych czy przyrodniczych.

  1. Uczenie przez zadania

W dobrych projektach eTwinning ustalony jest zwykle szczegółowy plan działań obejmujący treści językowe, przedmiotowe, techniczne, artystyczne i kulturowe, a wiec nauka odbywa się w sposób zintegrowany podczas wykonywania konkretnych zadań. Uczniowie doskonalą np.: porozumiewanie się w języku obcym oraz dokumentowanie własnej pracy z wykorzystaniem TIK; odczytywane i interpretowanie przekazu kulturowego i z różnych tekstów werbalnych i obrazowych otrzymanych od partnerów w projekcie. Stają się pośrednikami – mediatorami kulturowymi, gdy przedstawiają swoją kulturę zagranicznym partnerom oraz gdy opowiadają o swoich doświadczeniach projektowych kolegom, koleżankom i rodzinie.

  1. Rzeczywiste zadania komunikacyjne, a nie symulacje zadań komunikacyjnych

Autentyczność komunikacji i realizacja konkretnych zadań projektowych powodują, że każde zadanie językowe jest rzeczywistym zadaniem, w którym jest jasno określony cel komunikacyjny, środek komunikacji oraz kontekst kulturowy. Jeżeli przyjmujemy, że celem nauki języka obcego jest komunikacja z przedstawicielami innych kultur, to może ona być także środkiem i kontekstem uczenia się. W bezpiecznym środowisku eTwinning uczestnicy projektów uczą się także języka komunikacji międzykulturowej, czyli na przykład uprzejmego pytania o znaczenie obserwowanych zachowań i symboli, a także wyjaśniania znaczenia zjawisk własnej kultury. Poznają treści różnych przedmiotów szkolnych w języku obcym, współpracując z partnerami. Komunikacja z drugim człowiekiem, w porównaniu z zadaniami, które są tylko symulacją komunikacji, angażuje emocjonalnie, motywuje do uczenia się, kształtuje myślenie wyższego rzędu. Zawiera też naturalne elementy niepewności, niejednoznaczności, wymaga powtórzeń, potwierdzeń prawidłowego rozumienia interlokutora. Sukces komunikacyjny wynika głównie z posiadanych kompetencji językowych i międzykulturowych, ale wpływają na niego także kompetencje techniczne i czynniki osobowościowe oraz stosowanie sprawności myślenia wyższego rzędu.

  1. Zadania rozwijające sprawność myślenia

Projekty eTwinning zachęcają do myślenia na poziomie wyższych sprawności HOT. Zapewniają dostępność wieloznacznych treści kulturowych. Uczniowie mają możliwość samodzielnej interpretacji zjawisk kulturowych, łączenia nowej wiedzy z już posiadaną, ewaluacji wartości tej wiedzy i zdobytych kompetencji. W projektach uczniowie ciągle odpowiadają na pytania postawione powyżej w opisie myślenia wyższego rzędu. Ponadto podejmują decyzje dotyczące treści, metod i stosowanych w projekcie narzędzi – a przecież proces samodzielnego podejmowania decyzji jest także uczeniem się; zawiera wiele komponentów myślenia wyższego rzędu. Każdy projekt, a projekt międzynarodowy w szczególności, usamodzielnia uczniów, pozwala odejść od nauczania nakazowego, sterowanego, które blokuje możliwość uczenia się zgodnie z własnym stylem.

  1. Wartość treści dostarczanych uczniowi

W sytuacji nadmiaru treści dostępnych w Internecie dbałość o ich jakość i doświadczenia ucznia oraz bezpieczeństwo dzieci podczas komunikacji w sieci staje się przedmiotem troski nauczycieli i rodziców. W bezpiecznym środowisku projektów eTwinning porozumiewanie się i współpraca uczniów w celu wzajemnego poznawania siebie i swoich kultur, doskonalenie umiejętności współdziałania z innymi oraz tworzenie nowej wiedzy pochodzącej z własnych osobistych i edukacyjnych doświadczeń mają niewątpliwą wartość edukacyjną. Wszyscy nauczyciele-językowcy na wczesnym etapie przygotowania zawodowego poznają podstawowy model przyswajania języka: input – intake – output, gdzie input oznacza język, z którym uczeń ma kontakt, czyli język, który dociera do ucznia; intake oznacza to, co uczeń przyjmuje z tego, z czym się spotkał; natomiast output jest tym, co potrafi sam wyrazić w danym języku.

Model ten stosuje się także do wartości i jakości dostarczanych uczniowi treści zarówno językowych, jak i kulturowych. Może być przetransformowany do sfery wartości tj. śmieci wchodzą, śmieci wychodzą (ang. garbage in, garbage out). Młody człowiek, który dostaje na wejściu treści niskiej jakości oraz zadania, których rozwiązanie nie wymaga samodzielnego wysiłku, na wyjściu będzie tworzył myśli i prezentował zachowania niskiej jakości zarówno w obszarze kultury, jak i języka.

Wielu nauczycieli języka może mieć wątpliwości wynikające z restrykcyjnego podejścia do błędów językowych. Jednak zdobycie umiejętności negocjacji znaczenia i treści oraz powyżej opisane cechy przekazu międzykulturowego, a także uniwersalna wartość spotkania i współpracy ludzi z różnych kultur, przewyższa zagrożenie wynikające z zetknięcia się z błędami językowymi, które przecież występują powszechnie także w komunikacji rodzimych użytkowników każdego języka.

Dlatego dbanie o wartość i jakość treści oraz jakość komunikacji międzyludzkiej, w tym także międzykulturowej nie tylko wspiera wyższe sprawności myślenia, ale także zapobiega wchodzeniu śmieci do uczniowskich umysłów. Tak więc mottem w komunikacji za pośrednictwem TIK dla nauczyciela może być: Nie wolno pozwolić śmieciom wchodzić do umysłów uczniów. Komunikacja z rówieśnikami w bezpiecznym środowisku edukacyjnym projektów eTwinning z pewnością zapewnia wysoką jakość i autentyczność treści oraz kontaktów. Nie zaśmieca, a raczej znacząco rozwija wiedzę, kompetencje i myślenie uczniów, postrzeganie i doświadczanie świata w jego wymiarach lokalnych i wymiarze uniwersalnym.