KONKURS: Mały uczeń jest zdolny językowo! Wspieram, rozwijam i kształtuję jego zdolności

Numer JOwS: 
str. 133

W 2011 r. Ośrodek Rozwoju Edukacji, wydawca czasopisma „Języki Obce w Szkole” w latach 2000-2011, przeprowadził po raz 44. konkurs na najlepszy artykuł dotyczący kształcenia językowego.

Autorzy mieli do wyboru dwa tematy: edukację językową małych dzieci lub ocenę wpływu Europejskiego Sytemu Opisu Kształcenia Językowego na nauczanie języka obcego w szkole. Jury konkursowe nagrodziło trzy teksty dotyczące pierwszego z zaproponowanych tematów. Nowa redakcja prezentuje nagrodzone artykuły oraz sylwetki laureatów.

Pobierz artykuł w pliku PDF

Małego ucznia cechuje niezwykła ciekawość świata oraz otwartość na nowe doświadczenia i badanie otaczającej go rzeczywistości. Jak pisze Małgorzata Taraszkiewicz, „tworzy [on] hipotezy, poznaje strukturę świata i relacji społecznych, eksperymentuje […], poznaje materię ożywioną i nieożywioną, bada ludzkie reakcje” (Taraszkiewicz 2003:13). Co więcej, małego ucznia charakteryzuje niezwykła chęć uczenia się i w żadnym późniejszym okresie życia jednostka nie wykazuje takiego entuzjazmu do nauki i odkrywania świata (Pluckrose, za Dunn 1983:1).

Ewa Filipiak (2002:123) pisze, że

„dziecko jest aktywnym uczestnikiem rozwoju swoich umiejętności językowych. Tworzy zasady. Zmienia dotychczasową wiedzę językową w reakcji na nowe doświadczenia. Bada, odkrywa reguły i prawidłowości rządzące językiem. Obserwuje, naśladuje dorosłych, wprowadza korekty do wcześniej zbudowanego systemu językowego. Gromadzi doświadczenia. Stopniowo zwiększa kontrolę nad otoczeniem. Ważna jest jego motywacja do osiągania kompetencji w komunikowaniu się”.

Niezwykle istotną cechą, w kontekście nabywania języka, charakteryzującą małych uczniów jest plastyczność i wrażliwość aparatu artykulacyjnego oraz łatwość imitacji akcentu obcojęzycznego. Ponadto neurologiczna plastyczność mózgu, która wpływa na ich kreatywność i możliwości przyswojenia nowych kodów komunikacyjnych specyficznych dla poszczególnych języków. Beata Makuch, w kontekście akwizycji języka obcego na etapie wczesnoszkolnym, podkreśla konieczność wykorzystywania naturalnego potencjału dziecka oraz jego chęci i zapału do działania i odkrywania otaczającego go świata. W swoim artykule pisze: „przychodzi ono do szkoły z pragnieniem poznania i zrozumienia wielu rzeczy, które je zadziwiają [i] właśnie ten kluczowy fakt powinien stać na pierwszym miejscu podczas organizowania i przeprowadzania procesu nauczania” (Makuch 2010). Mały uczeń wykazuje się spontanicznością i szczerością – w przeciwieństwie do dzieci starszych, bez oporów wyraża dezaprobatę bądź swoją opinię na dany temat. Co więcej, nie wstydzi się popełniania błędów bądź niepoprawnej wymowy, ma dużą potrzebę komunikowania się z innymi, a sam proces nabywania sprawności językowych traktuje jak zabawę. E. Filipak twierdzi, że mali uczniowie traktują naukę języków obcych jako przyjemną i łatwą. Podobnie piszą Frances L. Ilg, Louise Bates Ames i Sidney M. Baker w poradniku o rozwoju psychologicznym dziecka: „odnosi się wrażenie, że [dzieci] muszą mieć nieustanny kontakt z otoczeniem. Ciągle są więc aktywne i zabiegane, żądne nowych doświadczeń, spraw i znajomości” (Ilg et al. 2005:47).

Początkowo do kontaktu z językiem obcym młodsze dzieci motywuje i przyciąga chęć nabycia umiejętności nazywania przedmiotów, które potrafią one nazwać w języku ojczystym. Ważną kwestią jest również zapewnienie dziecku kontaktu z formami języka, które dotyczą jego zainteresowań oraz życia codziennego, jako że dzieci chętnie uczą się tego, co ich dotyczy oraz co uważają za przydatne. To zdanie podziela Alan Maley, pisząc, że dzieci w młodszym wieku szkolnym przywiązują ogromną wagę do wykonywanego zadania, traktują je i siebie niezwykle poważnie i wierzą, że ich działanie jest prawdziwe i rzeczywiste (Lewis i Bedson 1999:4). Idealnym tego przykładem jest scenariusz opisany przez Jana Iluka, w którym zafascynowany językiem angielskim pięciolatek prosi mamę o zapisanie go na dodatkowy kurs angielskiego, z którego po niedługim czasie chce zrezygnować, gdyż nauka opiera się na nieustannym powtarzaniu słownictwa i gramatyki. Świadczy to o tym, że „dziecko intuicyjnie chce doświadczyć języka w jego prymarnej funkcji komunikacyjnej, a nie uczyć się obcojęzycznych etykietek dla znanych pojęć oraz form podstawowych kategorii gramatycznych” (Iluk 2002:7-8).

W związku z wyżej przedstawioną charakterystyką małego ucznia celem niniejszej pracy jest refleksja nad możliwymi sposobami wspierania, rozwijania oraz kształtowania jego zdolności za pomocą takich działań edukacyjnych, które odpowiadają specyfice stadium rozwoju poznawczego małego ucznia, jego naturalnym potrzebom aktywności ruchowej oraz stanowią dla dziecka źródło inspiracji i motywację do dalszych samodzielnych poszukiwań.