KONKURS: Mały uczeń jest zdolny językowo! Wspieram, rozwijam i kształtuję jego zdolności

Numer JOwS: 
str. 139

W 2011 r. Ośrodek Rozwoju Edukacji, wydawca czasopisma „Języki Obce w Szkole” w latach 2000-2011, przeprowadził po raz 44. konkurs na najlepszy artykuł dotyczący kształcenia językowego.

Autorzy mieli do wyboru dwa tematy: edukację językową małych dzieci lub ocenę wpływu Europejskiego Sytemu Opisu Kształcenia Językowego na nauczanie języka obcego w szkole. Jury konkursowe nagrodziło trzy teksty dotyczące pierwszego z zaproponowanych tematów. Nowa redakcja prezentuje nagrodzone artykuły oraz sylwetki laureatów.

Zastosowane metody

Wśród teoretyków, metodyków oraz nauczycieli panuje przekonanie, że jedyną drogą gwarantującą skuteczne i atrakcyjne nauczanie języka obcego jest eklektyzm. Eklektyzm, czyli korzystanie z wielu technik zaczerpniętych z różnych metod nauczania. Poniżej przedstawię techniki, które zostały wykorzystane w kursie.

Nauczanie języka obcego dzieci wymaga zupełnie innego podejścia niż te stosowane w nauczaniu na wyższych poziomach lub w nauczaniu osób dorosłych. Pisząc o zastosowanych metodach, chciałbym rozpocząć od hipotezy Krashena, która miała ogromny wpływ na rozwój metodyki nauczania języka obcego. Zaznaczył on wyraźny podział między uczeniem się i przyswajaniem języka. Jeśli chodzi o nauczanie dzieci, to właśnie słowo przyswajanie języka wydaje się kluczowe. Aby umożliwić przyswajanie języka w naturalny sposób, należy stworzyć kontekst, w którym dziecko eksperymentuje i bawi się językiem. Dziecko na początkowym etapie edukacji uczy się w sposób całościowy, angażując wszystkie zmysły, działając twórczo i eksperymentując. W związku z tym praca polegająca na operacjach manualnych, odgrywaniu scenek, śpiewaniu piosenek czy oglądaniu bajek (wszelkie te elementy stanowią podstawę naszego kursu gotowania) stwarza kontekst do intelektualnego rozwoju uczącego się i sprzyja przyswajaniu języka obcego.

Metoda bezpośrednia (direct odom), a także jej odmiana odom immersion in odomoe leaning zakładają, że językiem nauczania powinien być język obcy, a jakiekolwiek używanie języka ojczystego źle wpływa na intuicyjne używanie języka obcego. W czasie naszego kursu nauczyciel posługuje się wyłącznie językiem obcym. Oczywiście całkowite zanurzenie w języku w przypadku opisywanego przeze mnie kursu trwa zaledwie 45 minut raz w tygodniu.

Kolejnym z podstawowych sposobów wykorzystywanych w nauce małych dzieci jest metoda TPR, która znalazła sporo miejsca również w naszym kursie. Małe dziecko na początku nauki bardzo często nie chce mówić, za to chętnie pokazuje to, że rozumie komunikat, wykonując różne polecenia. Krashen (1981:6-7) mocno podkreślał znaczenie tzw. cichego okresu, zaznaczając jednocześnie istotę tzw. ekspozycji (comprehensible input) na język obcy. Biorąc pod uwagę te teoretyczne założenia akwizycji drugiego języka, priorytetem kursu gotowania jest rozwijanie umiejętności receptywnych przed produkcją werbalną. Aby ułatwić rozumienie, należy używać prostych, krótkich sformułowań, posługując się przy tym bogatą gestykulacją i mimiką oraz wykorzystywać odpowiednie materiały (realia, karty obrazowe, piosenki, filmy).

Co ważne, dziecko kształtuje swój język poprzez kontakty z najbliższymi osobami, obserwacje i badanie najbliższego mu środowiska. W związku z tym, zgodnie z metodą naturalną, zawsze powinniśmy starać się stwarzać w klasie sytuacje zbliżone do tych, które dzieci znają z domu, z kontaktów z osobami dorosłymi i z rówieśnikami. 

Jednym z najważniejszych aspektów nauczania małych dzieci jest oddziaływanie na nie przez obraz, dźwięk i rym. Kojarzenie brzmienia angielskich słów z realiami (produkty żywnościowe, sztućce) lub rymem (piosenki) pozwala uczniom wypracować własne sposoby kojarzenia. Uczenie poprzez kojarzenie dźwięku z obrazem charakterystyczne jest dla metody audiowizualnej.

Założyliśmy, że priorytetem kursu jest rozwijanie umiejętności receptywnych, niemniej próby używania języka przez dzieci budziły nasz entuzjazm. W związku z tym próbowaliśmy wykorzystać elementy podejścia leksykalnego zapoczątkowane przez Michaela Lewisa publikacją „The Lexical Approach”. Według Lewisa, większość naszych codziennych wypowiedzi nie jest oryginalna. Są to gotowe frazy, wyrażenia stałe, które często się powtarzają. Wykorzystując to podejście, postanowiliśmy uczyć gotowych fraz (tzw. chunks), które często powtarzaliśmy i chcieliśmy, aby w miarę możliwości powtarzali je i używali ich nasi uczniowie (np. „Can I have…”; „I’ve got a…”; :I’d like…”, „Wash your hands!”).

Jako że grupą docelową naszego kursu były małe dzieci, a miejsce nauki przypominało dom, program opracowany przez dr. Grzegorza Śpiewaka odomo – angielski dla rodziców okazała się strzałem w dziesiątkę, jeśli chodzi o edukację rodziców. Jest to nowatorska metoda zachęcająca rodziców do wspierania dzieci w nauce języka angielskiego, doceniona przez Ministerstwo Edukacji Narodowej, które wraz z Fundacją Rozwoju Systemu Edukacji przyznało publikacji certyfikat Kreatywność i Innowacje 2009. Szkolenie, które zorganizowaliśmy zgodnie z zaleceniami odomo, uświadomiło rodzicom, jak ważna jest ich rola w edukacji i wychowaniu dzieci oraz dało narzędzia do efektywnego nauczania dzieci w domu.

Przebieg kursu

Dzieci w wieku 6 lat rozpoczęły kurs Learning through cooking w lutym 2010 r. Zajęcia odbywały się raz w tygodniu i trwały 45 min. 

273 Przebieg nauczania

Na pierwszych zajęciach kursu zaprezentowano Europejskie Portfolio Językowe. Przez cały kurs dzieci wraz z rodzicami uzupełniały dokument materiałami z zajęć oraz opisywały swoje przeżycia. Nauczyciele wraz z dziećmi wypełniali także tabelę umiejętności, która została przygotowana specjalnie dla potrzeb kursu.

Na początku kursu zorganizowaliśmy 90-minutowe szkolenie dla rodziców dotyczące korzystania z programu deDomo. Podczas pierwszej części zapoznaliśmy rodziców z głównymi założeniami metody, natomiast w drugiej rodzice uczestniczyli w zajęciach praktycznych (odgrywanie sytuacji, jakie najczęściej zdarzają się w domu). W ten sposób mogli się przekonać, że wykształcenie filologiczne nie jest konieczne do tego, aby uczyć języka swoje dzieci.