Kreatywni jak da Vinci

Numer JOwS: 
str. 94

Często zadajemy sobie pytanie, skąd czerpać pomysły na realizację projektów. A kreatywność jest w nas – wystarczy tylko dobrać właściwy klucz, aby otworzyć jej drzwi. Pokazują to szczególnie działania prowadzone w środowisku międzynarodowym.

Pobierz artykuł w pliku PDF

Kreatywność jako hasło pojawiające się w metodyce nauczania języków obcych jest pojęciem stosunkowo młodym na tle wielowiekowej historii edukacji. W czasach, w których żył Leonardo da Vinci, słowa kreatywny i twórczy były przydomkiem geniuszu, czegoś metafizycznego i zarezerwowanego dla wybrańców. Wizja kreatywności jako daru utrzymywała się przez wiele stuleci do końca wieku XIX, sugerując działania artystyczne i elitarne. Dopiero wiek XX, wraz z wieloma rewolucyjnymi (dosłownie i w przenośni) zmianami społeczno-politycznymi, rozszerzył i upowszechnił nowe znaczenie tego słowa: kreatywny, czyli oryginalny, indywidualny, obdarzony wyobraźnią. W ciągu ostatnich kilkudziesięciu lat kreatywność w nauce języka odnalazła swoje miejsce dzięki nowemu spojrzeniu na rolę ucznia i nauczyciela, pojawienie się pojęcia autonomii procesu uczenia się oraz badań nad istotą motywacji.

Jakie techniki i ćwiczenia rozwijają kreatywność i czy ich zastosowanie pomaga w nauce języka?

Odpowiedź na to pytanie była tematem projektu Leonardo da Vinci Creativity in language learning (CiLL) (Kreatywność w nauce języków). Projekt realizowany był w okresie 2010-2012 przez grupę partnerów z pięciu krajów: Polski (English Unlimited), Włoch (Europass Centro Studi Europeo), Litwy (Kolpingo kolegija), Finlandii (Etelä-Pohjanmaan opisto) oraz Niemiec – koordynatora projektu (Kolping-Bildungswerk Württemberg e.V.). Wszyscy partnerzy reprezentowali organizacje związane z kształceniem zawodowym (w tym rozwojem zawodowym nauczycieli i nauką języków obcych), a beneficjentami projektu byli wykładowcy i słuchacze tych instytucji. W sumie około 500 osób było bezpośrednio włączonych w działania projektu i udział w zajęciach językowych z wykorzystaniem kreatywnych metod nauczania.

Cele projektu:

  • poprawa jakości i efektywności nauki języka obcego poprzez testowanie i zastosowanie technik opowiadania historii (Storytelling), dramy i tworzenia krótkiego filmu;
  • stworzenie zintegrowanego i praktycznego opisu tych technik (scenariusze ćwiczeń) w procesie nauki języka obcego;
  • podniesienie świadomości znaczenia uczenia się języków przez całe życie i kreatywności w procesie edukacji;
  • rozwój i wspieranie kreatywnego potencjału uczestników projektu oraz wzmocnienie ich kompetencji świadomości i ekspresji kulturowej.

Wybór trzech technik – storytelling, drama i film – wynikał z możliwości, jakie dają one nauczycielom języka obcego poszukującym metod uczenia w sposób twórczy, rozwijający nie tylko zasób słownictwa czy reguł gramatycznych, ale również wyobraźnię i motywację. Każdy z partnerów był odpowiedzialny za przygotowanie warsztatu, który oprócz części teoretycznej był prezentacją praktycznych ćwiczeń. Po każdym spotkaniu partnerów i warsztacie następował trzymiesięczny okres testowania danej techniki w instytucjach partnerskich w oparciu o przygotowane scenariusze ćwiczeń i kwestionariusze, którymi badaliśmy nastawienie uczniów i nauczycieli do danej techniki. Pierwszy warsztat, w Stuttgarcie, poświęcony był samej idei kreatywności i różnym jej przykładom – od zajęć ruchowych, pracy z głosem i tekstem, aż do zadań grupowych. Jedną z konkluzji na koniec zajęć, które minęły w atmosferze świetnej zabawy, była refleksja jak wielką rolę w stworzeniu klimatu otwartości i spontaniczności w grupie odgrywa właściwie zaaranżowany ruch i dźwięk.

Kolejny warsztat odbył się w Gdańsku, a jego organizatorem były English Unlimited i Nauczycielskie Kolegium Języków Obcych (NKJO). Tematem warsztatu było wykorzystanie historii (Storytelling) jako techniki motywującej do nauki języka poprzez personalizację. Podczas warsztatu przeprowadzono ponad 20 ćwiczeń, które pokazywały, w jaki sposób można, wykorzystując muzykę, obraz lub słowa, wprowadzać słuchaczy w klimat opowiadanej historii lub zachęcić ich do dzielenia się swoimi historiami. Ćwiczenia ilustrowały również od strony praktycznej wybrane elementy techniki storytelling, takie jak: budowanie nastroju historii poprzez zmysły, przewidywanie kolejnych etapów historii lub otwarte zakończenie. Uczestnicy warsztatu stwierdzili, że oprócz budowania atmosfery zaufania w grupie, technika storytelling może być skuteczną formą uczenia języka i kultury w sposób zintegrowany. Nauczycielka z Niemiec, która po warsztacie testowała skuteczność tej techniki ze grupą imigrantów, napisała: Na zajęciach tak zwanego kursu integracyjnego wykorzystałam technikę storytelling i słuchacze poznali w ten sposób kilka niemieckich baśni. Tak im się to spodobało, że postanowili spotykać się w prywatnym gronie czytelniczym w którym wspólnie czytają inne baśnie, dyskutują o nich, a czasami nawet dopisują swoje zakończenia.

Trzeci warsztat poświęcony był technice dramy i miał miejsce w Finlandii. Podczas warsztatu poznaliśmy różne pomysły na językowo-ruchowe ćwiczenia integrujące i wprowadzające temat, a następnie wzięliśmy udział w zajęciach improwizacji i process-drama opartych na fragmentach tekstów z kanonu literatury fińskiej – eposu Kalewala i jednej z opowieści o Muminkach. Warsztat nawiązywał do techniki storytelling i wzbogacał ją o elementy ruchu i plastyki. Nauczyciele, którzy po warsztacie przeprowadzali ćwiczenia ze swoimi uczniami, dzielili się własnymi refleksjami: Te ćwiczenia podnoszą poziom energii w grupie, a jednocześnie pomagają skupić się uczniom na zadaniu.

Do dramy podchodziłam sceptycznie. Teraz widzę, że niesłusznie – jest w tym i słownictwo, i gramatyka, ale przede wszystkim bardzo dużo zabawy i nabywania wielu umiejętności społecznych.