Lekcja z humorem, czyli zastosowanie materiału humorystycznego na zajęciach z języka rosyjskiego

Numer JOwS: 
str. 118

Twórcze i optymistyczne podejście do rzeczywistości to niewątpliwie bardzo ważna cecha ułatwiająca rozwiązywanie życiowych problemów i podejmowanie wyzwań. To także element, który powinien być brany pod uwagę w procesie nauczania języka obcego.

Pobierz artykuł w pliku PDF

Słowo humor używane jest w języku polskim w różnych kontekstach sytuacyjnych. „Jestem w dobrym humorze, mam dobry humor” – mówimy, aby wyrazić swój pozytywny nastrój w określonej chwili, przychylny stosunek do otoczenia. Chwaląc kogoś za poczucie humoru, stwierdzamy u komplementowanej osoby pewne cechy usposobienia, które składają się na jej osobowość, charakter. Dostrzeżone w obejrzanym filmie lub przeczytanej książce elementy humoru świadczą o tym, że zaprezentowane obrazy lub wypowiedzi monologowe/dialogowe skonstruowane są w sposób, który wywołuje śmiech, rozbawienie, uśmiech. Przytoczone przykłady bynajmniej nie wyczerpują możliwości użycia słowa humor.

Wielopłaszczyznowość i uniwersalność charakteryzowanego pojęcia powodują, że znajduje ono odzwierciedlenie w różnych formach ludzkiego istnienia oraz działania (np. indywidualne cechy osobowości, stosunki międzyosobowe, elementy różnego rodzaju dzieł sztuki itd.) i przez to stanowi przedmiot dociekań wielu dyscyplin wiedzy (m.in. psychologii, socjologii, filozofii, literatury, lingwistyki). Taka sytuacja przyczynia się do badań nad humorem w ramach perspektywy badawczej charakterystycznej dla danej dziedziny naukowej i tworzenia licznych teorii humoru.

O humorze na poważnie

Humor pełni wiele funkcji w życiu codziennym. Z punktu widzenia nauczania i pracy z uczniem/studentem jedną z istotniejszych wydaje się jego funkcja poznawcza (kognitywna). Odbiór komizmu powiązany jest ściśle z pracą intelektualną, wrażliwością, wiedzą i rozumieniem podtekstów lub symbolicznego znaczenia jakiejś wypowiedzi bądź sytuacji. Przy rozumieniu komizmu niezbędna jest pewna elastyczność w myśleniu, wychodzenie poza schematy i szablonowość, potrzeba poszukiwania zależności pomiędzy różnymi cechami rzeczywistości, przyjmowanie różnych możliwości i punktów widzenia, co nierozerwalnie wiąże się z twórczym i kreatywnym myśleniem.

Recepcja humoru związana jest nie tylko z intelektem, ale również z przeżyciem emocjonalnym. Świadome wykorzystanie zjawiska humoru w warunkach szkoły powinno mieć na celu wykorzystanie jego funkcji relaksacyjnej, czyli wywołanie tylko przyjemnych, pozytywnych przeżyć, obniżenie napięcia emocjonalnego, stworzenie chwili odpoczynku i odprężenia niezbędnego dla higieny umysłowej przy każdej pracy, w tym również pracy intelektualnej na zajęciach z języka obcego. Powstanie przyjemnych emocji możliwe jest w przypadku humoru pozbawionego agresji i elementów prześmiewczych. Żart, anegdotę zastosowane jako sposób na wyeliminowanie znużenia, można wykorzystać nie tylko w charakterze przerywnika przy zmianie czynności czy tematu na lekcji, ale mogą one również stanowić punkt wyjścia do różnorodnych ćwiczeń gramatycznych i leksykalnych, co niewątpliwie wzbogaca proces nauczania i zainteresowanie wykładanym przedmiotem.   

Uatrakcyjnienie zajęć przy pomocy zabawnych tekstów, ilustracji itp. przyczynia się do aktywizacji uczących się i wpływa na zwiększenie chęci, zaangażowania, z jakim włączają się oni w tok zajęć. Aktywizacyjna funkcja humoru związana jest z przyjęciem przez ucznia/studenta postawy aktywnej, co przejawia się w emocjonalnej ocenie zaproponowanego materiału, tj. śmieszy, przywodzi na myśl zabawne skojarzenia lub wydarzenia z własnego życia/doświadczenia. Pobudzanie pozytywnych uczuć nierzadko stymuluje chęć podtrzymania powstałej przyjemnej atmosfery przez samych uczących się, co z kolei wymaga od nich czynnego zaangażowania się, ekspresji i ujawnienia twórczych zdolności. W takim wypadku aktywizacja będzie się ściśle łączyć z funkcją motywacyjną, czyli dążeniem do pokazania siebie i swoich umiejętności w jak najlepszym świetle, wykazania się pomysłowością i dowcipem w rozwiązywaniu zadań. 

Podkreślając zasadność wykorzystania humoru na zajęciach, należy wspomnieć także o socjalnej funkcji przedstawianego zjawiska. Humor przez wielu uczonych uważany jest za uniwersalny sposób komunikacji międzyludzkiej, bazę do budowania ciepłych, pozytywnych stosunków na poziomie relacji uczeń – nauczyciel i uczeń – uczeń. Właściwy emocjonalny klimat stworzony na zajęciach z języka obcego pomaga także w pracy intelektualnej, gdyż uczeń nie obawia się negatywnych reakcji otoczenia w razie popełniania błędów.

Wymienione zadania, jakie pełni humor nie tworzą zakończonej listy jego możliwości, lecz mimo to stanowią przekonujące argumenty do włączenia humorystycznych tekstów i zabawnych ćwiczeń w proces nauczania języka obcego.