Lifelong Learning a języki obce na Uniwersytecie Otwartym Uniwersytetu Warszawskiego

Numer JOwS: 
str. 98

Żyjemy w świecie, w którym uczenie się przez całe życie stało się powszechnie obowiązującą normą. Warto zauważyć, że mówimy nie o nauczaniu, ale uczeniu się, bo choć procesy te są ze sobą powiązane, nie są tożsame.

Kursy UOUW zgrupowane są w sześciu obszarach wiedzy: I. Kultura i sztuka, II. Języki i narody, III. Człowiek i społeczeństwo, IV. Biznes, gospodarka i prawo, V. Nauka i technika, VI. Człowiek i środowisko. Ich popularność świadczy o dużym zapotrzebowaniu na podnoszenie kwalifikacji i silną motywację słuchaczy. Jak wiadomo, dorośli wnoszą ze sobą bagaż doświadczenia, wiedzy i wartości, mają jasny cel i oczekiwania dotyczące procesu kształcenia oraz wypracowane własne wzory uczenia się (Rogers i Horrocks 2010:79). W pracy pt. Dorośli uczą się inaczej Alina Matlakiewicz stwierdza, że każdy z dorosłych uczących się ma odmienne zdolności, umiejętności, możliwości przyswajania i przetwarzania wiedzy, zainteresowania, doświadczania oraz cele; każdego charakteryzują inne strategie i szybkość uczenia się oraz poziom świadomości (2009:40). Co ciekawe, badania w innych jednostkach wykazały niezbicie, że ich motywacja na zajęciach jest często skorelowana z motywacją nauczycieli (Cowie i Sakui 2011:212-228). Badania słuchaczy kursów językowych w innych jednostkach wykazywały bardzo dużą motywację i choć podawali oni różne powody, dla których podjęli naukę języka, żaden z nich nie wskazywał na zewnętrzny przymus, np. polecenie pracodawcy czy egzamin na studiach (Róg 2011:129). Po ukończeniu kursu w UOUW (na zajęciach obowiązkowo sprawdza się obecność), słuchacze otrzymują świadectwo ukończenia kursu. Mogą także przystąpić do egzaminu i otrzymać certyfikat. Powyższe dokumenty wyszczególniają osiągnięte efekty kształcenia.

Z danych statystycznych wynika, że w UOUW zarejestrowanych jest ponad 24 tysiące słuchaczy. W świetle informacji na temat kształcenia ustawicznego nie dziwi fakt, że 78 proc. z nich to kobiety. Średnia wieku słuchaczy wynosi 34 lata. W roku akademickim 2010/2011 słuchacze w wieku (16-19 lat) stanowili 3,7 proc., zaś osoby w wieku 71-81 lat zaledwie 0,4 proc. Najliczniejszą procentowo grupą są słuchacze w wieku 20-30 lat (46,6 proc.). Oznacza to, że kursy wybierane są głównie przez ludzi aktywnych zawodowo znajdujących się raczej na początku ścieżki kariery. Na uwagę zasługuje także fakt, że to kursy z dziedziny Języki i narody cieszą się największą popularnością. W ubiegłym roku akademickim uczestniczyło w nich 5305 słuchaczy. W dalszej kolejności najwięcej uczących się przyciągnął blok kursów Człowiek i społeczeństwo z liczbą 2011 słuchaczy oraz Biznes, gospodarka i prawo – 1207 osób.

Kadra dydaktyczna UOUW wywodzi się z różnych jednostek dydaktycznych i dydaktyczno-naukowych UW. W roku akademickim 2010/2011 43 proc. prowadzących zajęcia w UOUW stanowili wykładowcy z tytułem magistra, 40 proc. ze stopniem doktora i 17 proc. z tytułem profesora. UOUW w sposób szczególny dba o jakość oferowanych kursów; wszystkie podlegają ewaluacji: anonimowa ankieta składająca się z kilkunastu pytań punktowanych w skali od 1 (zdecydowanie nie) do 5 (zdecydowanie tak). W roku akademickim 2010/2011 średnia ze wszystkich pytań wynosiła blisko 4,8 proc. W uwagach słuchacze doceniali najczęściej niestandardowy charakter zajęć oraz to, że prowadzone są przez ludzi z pasją. Co istotne, słuchacze podkreślają, że kursy mają zastosowanie w ich życiu zawodowym.

Interesujące są dane liczbowe dotyczące kursów językowych (kursy podzielone są na trymestry). Od początku działalności liczba kursów językowych wzrasta – od 15 w I trymestrze roku 2008/2009 do 242 w roku akademickim 2011/2012. W pierwszym trymestrze działalności uruchomiono dziewięć kursów języka angielskiego, dwa języka hiszpańskiego i po jednym kursie języka rosyjskiego, niemieckiego, włoskiego i arabskiego. W następnych latach nastąpił gwałtowny wzrost zainteresowania kształceniem językowym, w szczególności kursami języka angielskiego: w roku akademickim 2011/12 uruchomiono ich 115. Oferta językowa UOUW stale się powiększa; dość wspomnieć, że poza językami najczęściej nauczanymi dołączyły do niej japoński, fiński i węgierski. Choć w ofercie znaleźć można całą rozpiętość poziomów (od A1 do C2), to wyraźnie widać, że kursy na wyższych poziomach (od B1 do C2) to głównie kursy języka angielskiego. Kursy pozostałych języków prowadzone są najczęściej na poziomach A1 i A2. Można założyć, że wybierają je słuchacze, którzy opanowali już w stopniu co najmniej średniozaawansowanym język angielski, a obecnie uczą się drugiego języka.

Obserwując kursy językowe UOUW, nie sposób pominąć jednego, niezwykle istotnego elementu. Nie są one – bardziej lub mniej tradycyjnymi – lektoratami uniwersyteckimi czy też kursami językowymi sensu stricto. Wynika to z założeń opracowanych przez Radę Uniwersytetu Otwartego, które wymagają, by kursy językowe były silnie nacechowane kulturowo. Owa differentia specifica sprawia, że nie tylko nie stanowią one konkurencji dla lektoratów proponowanych w ramach Uniwersyteckiego Systemu Nauczania Języków Obcych (USNJO), ale mogą wręcz mieć charakter komplementarny. Programy kursów USNJO łączą rozwijanie wszystkich sprawności językowych, ale nade wszystko zawierają komponent akademicki.

Jeśli przyjrzeć się specyfice kursów w odniesieniu do Europejskiego Systemu Opisu Kształcenia Językowego (ESOKJ) wraz z zaproponowanym w nim podziałem na określone kompetencje, można zauważyć, że nadrzędnym ich celem jest kształcenie i rozwijanie kompetencji ogólnych. Kursanci rozwijają tzw. wiedzę deklaratywną, w obrębie której wyróżnia się:

  • wiedzę o świecie (poszerzanie wiedzy na temat kraju języka docelowego);
  • wiedzę socjokulturową (dotyczącą rozmaitych aspektów społecznych, charakterystycznych dla danego narodu, m.in. życie codzienne, system wartości i konwencji społecznych);
  • wiedzę interkulturową.

Kursy rozwijają też tzw. wiedzę proceduralną, do której należą rozmaite umiejętności praktyczne. Stwarzają one okazje do rozwijania postaw, motywacji, stylów poznawczych czy cech osobowości oraz doskonalenia umiejętności uczenia się. Powołując się w dalszym ciągu na ESOKJ, należy wyróżnić rozwijanie dodatkowej kompetencji zarezerwowanej wyłącznie dla kursów językowych. Mowa tu o tzw. kompetencji komunikacyjnej, na którą składają się kompetencje lingwistyczne, socjolingwistyczne i pragmatyczne. Wszystkie kursy językowe na UOUW mają na celu rozwijanie kompetencji komunikacyjnej, jednak kluczem do jej rozwoju jest właśnie poszerzanie kompetencji ogólnych, szczególnie wiedzy deklaratywnej, stąd nacisk na komponent kulturowy, socjokulturowy i interkulturowy.

Badając tematykę kursów w III trymestrze 2012 r.[2], można podzielić je na kilka kategorii:

1. kursy o charakterze praktycznym rozwijające wiedzę na temat życia codziennego kraju języka ze szczególnie podkreślonym komponentem socjokulturowym. Przykładem tego mogą być liczne kursy przygotowujące słuchaczy do pobytu wakacyjnego w danym kraju. Poprzez zdobywanie wiedzy o kulturze kursy umożliwiają nabycie kompetencji komunikacyjnych, szczególnie kompetencji socjolingwistycznej. Przykładem może tu być kurs: Podróże do Italii – kurs włoskiego dla turystów i nie tylko (poziom A1/A2) czy Español en la playa – hiszpański na wakacje (poziom A1);

2. kursy dla celów zawodowych dostarczają słuchaczom wiedzy i umiejętności praktycznych, które zostaną wykorzystane głównie w kontekście profesjonalnym. Ich tematyka koncentruje się na takich dziedzinach jak:

  • prawo, np. Angielski w prawie. Kurs terminologii oraz korespondencji prawniczej od podstaw (poziom B1/B2);
  • przedsiębiorczość, np. Niemiecki w firmie – pierwsze kontakty (poziom A1);
  • bankowość, np. Angielski w bankowości (poziom B2);
  • marketing Angielski w dziale sprzedaży (poziom B1/B2);

3. kursy o charakterze kulturowym i/lub socjokulturowym, rozwijające szeroko pojętą wiedzę o kraju języka. Koncentrują się na rozmaitych aspektach kultury, m.in. muzyce, literaturze pięknej, sztuce, zwyczajach i tradycjach. Są to np. kursy pt. Od Kaliningradu do Nachodki (kurs języka rosyjskiego poziom A2), Lasciatemi cantare – śpiewający kurs języka włoskiego (poziom A2/B1); Włoskie przysmaki – kurs gotowania po włosku (poziom A2/B1). Nota bene, swego czasu ogromną popularnością cieszył się kurs pt. Miłość po rosyjsku… I wreszcie kolejna grupa, tj.

4. kursy rozwijające określoną kompetencję językową lub pragmatyczną, skierowane do słuchaczy, którzy pragną rozwinąć określoną sprawność gramatyczną, leksykalną, fonologiczną lub konwersacyjną. Mają one również za zadanie rozwijanie wiedzy deklaratywnej, szczególnie interkulturowej. Różnią się także od tradycyjnych kursów językowych, dzięki rozwijaniu nie wszystkich, ale określonej sprawności językowej. Przykładem takiego kursu jest UnPolish your English. Ćwiczenia z wymowy języka angielskiego (poziom B1/B2+), czy też Poskromienie gramatyki. Język angielski. Kurs gramatyczno-leksykalny (poziom B2).

            Konkludując należy stwierdzić, że kształcenie dorosłych na kursach języków obcych UOUW ma różnorodny charakter. Wpisuje się ono doskonale w ideę LLL; daje słuchaczom możliwość wyboru takiego rodzaju kursu, który najpełniej będzie odpowiadał ich potrzebom wynikającym czy to z sytuacji na rynku, czy też własnych aspiracji np. czysto intelektualnych. Oferta UOUW jest zgodna z polityką wielojęzyczności i wielokulturowości, a efekty kształcenia nie obejmują jedynie opanowania określonych sprawności, ale również rozwijanie wiedzy i poszerzanie horyzontów niemających koniecznie bezpośredniego przełożenia na sferę finansową. Wreszcie UOUW daje swoim słuchaczom sposobność obcowania ze światem akademickim i wartościami universitas. Na koniec należy także stwierdzić, że słuchacze UOUW oraz kursy językowe z całym swoim bogactwem i specyfiką otwierają szerokie perspektywy badawcze.

 

Autorzy pragną złożyć serdeczne podziękowania dyrektor Uniwersytetu Otwartego Uniwersytetu  Warszawskiego Katarzynie Lubryczyńskiej za udostępnienie danych wykorzystanych w niniejszym artykule.


[1] Przypis red. Kwestie te znalazły swoje odzwierciedlenie w deklaracji końcowej konferencji: Kompetencje językowe podstawą sukcesu zawodowego i społecznego w Europie  oraz zostały zawarte w konkluzjach Rady i Parlamentu Europejskiego kończących polską prezydencje w Radzie UE z 28.11.2011 r.

[2] Informator Uniwersytetu Otwartego Uniwersytetu Warszawskiego

193

Pełna bibliografia artykułu w pliku PDF