Lingua franca made in China

Numer JOwS: 
str. 76

Polscy studenci biją się o indeks na sinologii. W niektórych uczelniach o jedno miejsce na tym kierunku walczy 20 kandydatów. Nie bez przyczyny. W 2020 r. chiński będzie językiem Internetu numer jeden, a już dzisiaj posługuje się nim co czwarty mieszkaniec globu.

Pobierz artykuł w pliku PDF

Dlaczego chiński?

Podstawowym czynnikiem charakteryzującym rozwój współczesnego świata jest proces globalizacji, którego ważnym aspektem jest komunikacja językowa. Mimo że na świecie używa się ok. 6 tys. języków, to w powszechnym użyciu jest tylko kilkanaście dominujących. Wśród nich znajduje się język chiński, którym włada jedna czwarta ludzkości. Poza Chinami język chiński jest w powszechnym użyciu na Tajwanie, w Singapurze oraz w wielu miastach świata na obszarach tzw. Chinatowns.

W świecie globalnym podstawowym narzędziem komunikacji oraz źródłem informacji staje się Internet, gdzie odnotowuje się dynamiczny wzrost liczby informacji podawanych w języku chińskim. Wzrost ten jest tak dynamiczny, że wkrótce język chiński może wyprzeć w znaczącym stopniu dominujący obecnie język angielski. W 2011 r. liczba użytkowników posługujących się językiem chińskim w Internecie wynosiła 509 965,013 i była niższa tylko o ok. 55 milionów od liczby Internautów posługujących się językiem angielskim (zob. Tabela 1).

132

Tabela 1. Liczba użytkowników Internetu posługujących się danym językiem. Źródło: Opracowano na podstawie Internet World Users By Language. Top 10 Languages [online] Internet World Stats. [dostęp 02.07.2012] < http://www.internetworldstats.com/stats7.htm>

Nauka języka chińskiego – dotąd uznawanego za tak trudny, że w języku polskim sformułowanie mówić po chińsku oznacza całkowicie niezrozumiały przekaz – zyskuje coraz większą popularność. Na podstawie oficjalnych źródeł, w tym uznanych przez chiński rząd, ocenia się, że na całym świecie języka chińskiego uczy się od 25 do 40 milionów osób. Ta liczba obejmuje także osoby chińskiego pochodzenia mieszkające poza krajem oraz mniejszości narodowe zamieszkujące Chiny. Niestety nie ma oficjalnych danych na temat liczby uczących się tego języka w Polsce. Wiele jednak wskazuje na to, że nauka ta – dotąd elitarna – staje się coraz bardziej powszechna. Jeszcze kilka lat temu na polskim rynku edukacyjnym praktycznie niedostępne były jakiekolwiek materiały w języku polskim służące do nauki języka chińskiego. Jedyne źródło wiedzy stanowił słownik polsko-chiński wydany jeszcze w latach pięćdziesiątych. Od kilku lat można jednak obserwować rewolucyjne zmiany w tej dziedzinie: wydano kilka słowników, przygotowano kilkadziesiąt kursów języka chińskiego w formie książki połączonej z nagraniami na płycie CD, ukazały się książki dotyczące gramatyki języka chińskiego i wielu innych zagadnień związanych z językiem chińskim. Gwałtownie rośnie także liczba szkół językowych włączających do swojej oferty naukę języka chińskiego. Powstają również portale poświęcone zagadnieniom związanym z nauką języka chińskiego.

Język chiński wkracza również do państwowych i prywatnych instytucji zajmujących się wychowaniem dzieci. Nauka języka chińskiego pojawia się też w szkołach podstawowych, gimnazjach, liceach i szkołach wyższych. W przypadku szkół wyższych wprowadzenie nauki języka chińskiego często związane jest z powstaniem i rozwojem Instytutów Konfucjusza, których na całym świecie jest ponad sto, a w Polsce już cztery: w Poznaniu, Wrocławiu, Krakowie oraz w Opolu. Europejskim pionierem w dziedzinie upowszechniania nauki języka chińskiego w systemie kształcenia formalnego jest Szwecja. Nie tak dawno szwedzkie ministerstwo edukacji zdecydowało o wprowadzeniu języka chińskiego jako obowiązkowego w ostatniej klasie szkoły podstawowej i we wszystkich klasach szkoły średniej. W ślad za Szwecją podążają Francja, Holandia i Finlandia.

Ważnym czynnikiem budzącym zainteresowanie Państwem Środka jest niebywały wręcz wzrost jego ekspansji gospodarczej. Toteż wśród wielu korzyści, jakie może przynieść nauka języka chińskiego, z pewnością można wymienić to, że jego znajomość może się stać niezbędnym elementem rozwoju kariery osobistej lub przedsiębiorstwa. Chiny od wielu lat są najszybciej rozwijającą się gospodarką świata i ustępują obecnie tylko gospodarce USA. Istnieje jednak realna szansa, że już wkrótce mogą przejąć prymat gospodarczy na świecie. Handel z Chinami staje się więc strategicznym elementem rozwoju tak państw, jak i pojedynczych przedsiębiorstw. Jak dotąd dominującą formą kontaktów handlowych Europy z Chinami był import. Obecnie jednak również eksport do Chin staje się istotny dla rozwoju zarówno światowych potentatów, jak też firm z grupy małych i średnich przedsiębiorstw. W ostatnich latach Chiny stały się największym wierzycielem świata i dysponują olbrzymią nadwyżką finansową. Eksperci od rynków finansowych przewidują istotny wzrost roli Chin jako największego inwestora w świecie finansów i inwestycji bezpośrednich.

Jak by tego było mało, można zaobserwować dynamiczny rozwój nauki i kształcenia na poziomie uniwersyteckim w Chinach, gdzie na rozwój nauki i szkolnictwa wyższego rząd przeznacza ponad 4% PKB. W związku z tym wiele wartościowych publikacji naukowych jest dostępnych tylko w języku chińskim – jego znajomość zwiększa więc dostępność do nowych źródeł informacji dla europejskich naukowców. Jeszcze nie tak dawno to Chińczycy wyjeżdżali powszechnie na studia do USA lub Europy. Dzisiaj szybko rośnie liczba studentów zagranicznych w Chinach. Prawdopodobnie już wkrótce ich liczba przewyższy liczbę Chińczyków uczących się za granicą. Sprzyja temu bardzo korzystna polityka stypendialna rządu chińskiego.

Język chiński bardzo silnie wkracza także w świat dyplomacji. Wielu urzędników państwowych z USA czy Europy włada językiem chińskim i jego znajomość jest mile widziana, a niekiedy wręcz wymagana. Również rozwój globalnej turystyki stanowi istotny element wzrostu zainteresowania językiem chińskim. Według szacunków ekspertów już w 2020 r. Chiny będą najczęściej odwiedzanym przez turystów państwem świata, zaś wzrost zamożności obywateli chińskich spowoduje znaczący wzrost liczby turystów z tego kraju odwiedzających inne rejony świata.

Czy język chiński jest trudny?

Dla większości mieszkańców Polski język chiński nadal wydaje się być zjawiskiem bardzo skomplikowanym, a Polak władający tym językiem wzbudza powszechne zainteresowanie. Liczba Polaków władających językiem chińskim systematycznie jednak rośnie. Coraz więcej osób przystępuje do organizowanych przez różne szkoły oraz Instytuty Konfucjusza egzaminów HSK (Hanyu Shuiping Kaoshi), czyli egzaminów państwowych o sześciu poziomach zaawansowania analogicznych do Common European Framework of Reference for Languages.

Język chiński nie może być trudny, skoro włada nim niemal co czwarty człowiek na naszej planecie. Jednak dla osoby posługującej się językami z grupy języków indoeuropejskich, język chiński należący do grupy języków sino-tybetańskich jest po prostu radykalnie obcym zjawiskiem. Język chiński nie ma głosek, które kształtują wyobrażenie Europejczyka o języku. Składa się natomiast tylko z 400 sylab wymawianych w różnej tonacji. Gramatyka języka chińskiego jest bardzo uproszczona, ale za to składnia bardzo rygorystyczna. Podstawową trudność dla Europejczyków stanowi nauczenie się rozpoznawania i wymawiania tonów. Najszybciej i w najbardziej naturalny sposób opanowują je dzieci. Im wcześniej zaczną, tym okres uczenia się jest krótszy. Stąd zalecane jest rozpoczynanie nauki języka chińskiego we wczesnym okresie szkoły podstawowej. Spośród 13 dialektów języka chińskiego najczęściej wybieranym jest dialekt mandaryński, zwany w ChRL językiem powszechnym – Putonghua, na Tajwanie zaś językiem państwowym – Guoyu. Został on ukształtowany na bazie dialektu, którym posługują się mieszkańcy stolicy Chin, Pekinu. Jest to ponadto dialekt uznany za język urzędowy, który powinni opanować wszyscy Chińczycy. Czasami, zwłaszcza na południu Chin, nauczany jest dialekt kantoński używany w okolicach Kantonu i Hong Kongu. Dla łatwiejszego zapisu języka chińskiego za pomocą liter łacińskich opracowano kilka systemów, z których najbardziej popularnym i oficjalnie zaakceptowanym przez władze Chińskiej Republiki Ludowej jest pinyin.

Języka chińskiego można uczyć się tak samo, jak każdego innego języka. W dydaktyce należy jednak dużo większą uwagę przykładać do tych elementów, które są w istotny sposób różne. Na pierwszym etapie nauki zaleca się skupienie uwagi na języku mówionym. Kolejnym etapem jest stopniowe wprowadzanie – proporcjonalne do postępów w nauce języka mówionego – znaków chińskich. Należy przy tym pamiętać o podstawowych składnikach pisma nazywanych klasyfikatorami (ang. radicals), których jest około 200. Na ich bazie tworzone są bardziej złożone znaki, liczące nawet ponad 30 kresek i kropek. W procesie ręcznego pisania i zapamiętywania znaków istotna jest kolejność i kierunek rysowania kresek. Tak więc opanowanie procesu pisania i czytania chińskich znaków wymaga dość długiego czasu i wielu mozolnych ćwiczeń, do których trzeba zachęcić ucznia. Zbyt szybkie wprowadzenie znaków chińskich powoduje często zniechęcenie do kontynuowania nauki.