Materiały do zajęć z języka łacińskiego (pochodzenie łacińskich nazw miesięcy, składnia nazw miast)

Numer JOwS: 
str. 131

Planowanie lekcji z języka łacińskiego nie jest łatwe. Niewielka liczba godzin przeznaczona na naukę tego języka, nieuwzględnienie możliwości wyboru poziomu podstawowego oraz umieszczenie łaciny w grupie przedmiotów artystycznych – to wszystko stawia nauczycieli przed trudnym do rozwiązania dylematem: uczyć gramatyki języka łacińskiego czy też może raczej  uczyć elementów kultury antycznej?

Pobierz artykuł w PDF

Przedstawione scenariusze lekcji są próbą połączenia obydwu tych podejść. Planując lekcję o liczebnikach, możemy mówić np. o kalendarzu rzymskim i jego śladach w kalendarzu europejskim. Ćwiczenia gramatyczne związane z poznawaniem składni łacińskich nazw miast mogą być bardziej atrakcyjne, jeśli je połączymy z poznawaniem mapy świata antycznego oraz kontekstem historycznym miejsc, których nazwy własne poznajemy. Dwa scenariusze: Quo vadis? Unde venis? oraz De mensium ordine są propozycją uczenia języka łacińskiego lub jego elementów w ścisłym powiązaniu z kontekstem i dziedzictwem kulturowym.

Scenariusz 1

  • Temat: De mensium ordine – o pochodzeniu łacińskich nazwy miesięcy.
  • Poziom: poziom IV.0 (przedmiot uzupełniający), poziom IV (rozszerzony)

Jest to jedna z cyklu lekcji poświęconych rachubie czasu w Rzymie. Odwołując się do materiału leksykalnego i gramatycznego, badamy i wyjaśniamy pochodzenie nazw miesięcy. Wnioski wykorzystujemy do ustalenia, jaki wpływ miała łacina na etymologię nazw miesięcy w różnych językach europejskich.

Cele językowe:

Uczeń:

  • Wymienia łacińskie nazwy miesięcy.
  • Wymienia nazwy miesięcy w wybranym języku obcym (np. angielski, francuski, niemiecki).
  • Wymienia łacińskie liczebniki (cardinalia i ordinalia) w zakresie od 1 do 12.

Cele kulturowe:

Uczeń:

  • wyjaśnia etymologię łacińskich nazw miesięcy,
  • zapoznaje się z wpływem języka łacińskiego na powstawanie terminów w wielu językach obcych,
  • wyjaśnia pochodzenie łacińskich nazw miesięcy w kontekście zjawisk kulturowych i historycznych.

Metody i techniki pracy:

  • praca z tekstem łacińskim i słownikiem,
  • burza mózgów.

Formy oceniania:

  • ocena osiągnięć: sprawdzenie umiejętności translacyjnych (przekład tekstu łacińskiego) oraz rozumienia i analizy tekstu.

Przebieg lekcji:

Przygotowanie do zajęć (5 min.):

Sprawdzenie pracy domowej – liczebniki główne i porządkowe 1 – 12. Szukamy podobieństw liczebników np. w języku angielskim, niemieckim, francuskim (w zależności od języków nauczanych w grupie).

Prezentacja materiału lekcyjnego (15 min.)

Praca z tekstem.

Polecenie: przeczytaj tekst i podkreśl w nim nazwy miesięcy:

Annum Romuli tempore decem menses habuisse tradunt. Tum primus anni mensis Martius erat. Mensis secundus Aprilis, tertius autem mensis Maius appellabatur. Quarto mensi Iunius nomen erat. Quintus mensis Quinctilis appellabatur, postea Iulius a Caio Julio Caesare vocabatur. Sextus mensis primum Sextilis nominabatur, postea Augustus a caesare Augusto appellabatur.Ceteri autem menses: September, October, November, December a nominibus numeralibus: septem, octo, novem decem nomina traxerunt. Quibus decem mensibus Numa Pompilius, ut dicitur, duos menses praemisit: Ianuarium et Februarium. Sed ceterorum mansium nomina non mutavit. Quo ex tempore usque ad nostram aetatem annus duodecim mensibus constat. (Wilczyński, Zarych 1985:125).

Zbieramy materiał do wykonania karty pracy – polecenia:

1. Znajdź w tekście informacje o roku Romulusa i kalendarzu Numy Pompiliusza.

2. Wyjaśnij etymologię nazw miesięcy: VII i VIII.

3. Znajdź w dostępnych źródłach informacje o etymologii łacińskich nazw miesięcy.

4. Wpisz do tabeli (w załączniku): liczebniki porządkowe 1 – 12, miesiące z kalendarza Romulusa i z kalendarza Numy Pompiliusza, nazwy VII i VIII miesiąca.

Pobierz kartę pracy

Utrwalenie materiału lekcyjnego (15 min.)

Praca w grupach – polecenia:

1. Przetłumacz tekst i odpowiedz na pytania: Dlaczego December jest dwunastym miesiącem roku? Dlaczego w czasach Romulusa miesiąc Marsa (Martius) był pierwszym miesiącem roku?

3. Porównaj etymologię nazw miesięcy: I-VI, VII-VIII, IX-XII.

4. Napisz notatkę „Pochodzenie łacińskich nazw miesięcy” – każda grupa proponuje swój zapis.

Ewaluacja i wykorzystanie materiału lekcyjnego – praca domowa (10 min.)

  • Każda z grup tłumaczy po 2-3 zdania.
  • Grupy proponują objaśnienia do tekstu (odpowiedzi na postawione wyżej pytania).
  • Notatka – na podstawie wniosków z analizy nazw miesięcy.
  • Każda grupa czyta swój zapis notatki. Porównujemy, uzupełniamy, ustalamy jednolity zapis.

Praca domowa:

Uczniowie otrzymują puste karty pracy.

Pobierz kartę pracy

Polecenie: Uzupełnij tabelę nazwami miesięcy. Porównaj słowa.

Na następnej lekcji można wspólnie ustalić zakres wpływów języka łacińskiego w nazwach miesięcy w wybranym języku oraz wskazać nazwy, w których widoczne są inne wpływy. Można również zastanowić się nad etymologią nazw miesięcy w języku polskim i nad tym, co zdecydowało o pochodzeniu nazw miesięcy w polskim kalendarzu, mimo dużego wpływu łaciny na nasz język i kulturę.