Materiały do zajęć z języka łacińskiego (pochodzenie łacińskich nazw miesięcy, składnia nazw miast)

Numer JOwS: 
str. 131

Planowanie lekcji z języka łacińskiego nie jest łatwe. Niewielka liczba godzin przeznaczona na naukę tego języka, nieuwzględnienie możliwości wyboru poziomu podstawowego oraz umieszczenie łaciny w grupie przedmiotów artystycznych – to wszystko stawia nauczycieli przed trudnym do rozwiązania dylematem: uczyć gramatyki języka łacińskiego czy też może raczej  uczyć elementów kultury antycznej?

Scenariusz 2

Temat: Quo vadis? Ubi manes? Unde redis? – składnia nazw miast.

Poziom: poziom IV (poziom rozszerzony)

Propozycja lekcji, w czasie której uczniowie na podstawie analizy przykładów zdań łacińskich samodzielnie formułują zasadę dotyczącą składni nazw miast. Ćwiczenia powiązane są z wyjaśnianiem kontekstu historyczno-kulturowego.

Cele językowe:

Uczeń:

  • poprawnie czyta i zapisuje łacińskie formy podstawowe nazw miast,
  • samodzielnie formułuje zasadę użycia genetivu, accusativu i ablativu w składni nazw miast i potrafi zastosować ją w ćwiczeniach i tłumaczeniu tekstu.

Cele kulturowe:

Uczeń:

  • wymienia i wskazuje na mapie Imperium Romanum najważniejsze miasta,
  • objaśnia realia kulturowe i historyczne zawarte w tekście, zdaniach i ćwiczeniach.

Metody i techniki pracy:

  • praca z tekstem łacińskim,
  • ćwiczenia gramatyczne (składnia),
  • praca z mapą.

Formy oceniania:

  • ocena osiągnięć: ocena aktywności na lekcji – samodzielność formułowania wniosków,
  • sprawdzenie umiejętności translacyjnych,
  • ćwiczenie podsumowujące na stopień.

Przebieg lekcji:

Przygotowanie do zajęć (10 min.)

Przygotowanie do pracy z nowym materiałem – rozdanie uczniom kartek z wypisanymi w podstawowych formach nazwami miast:

  • Athenae, Athenarum
  • Brundisium, Brundisii
  • Capua, Capuae
  • Lacedaemon, Lacedaemonis
  • Syracusae, Syracusarum
  • Henna, Hennae
  • Maessana, Messanae
  • Carthago, Carthaginis
  • Corinthus, Corinthi
  • Delphi, Delphorum

Polecenie:

1. Odszukaj miasta na mapie.

2. Przygotuj o każdym z tych miejsc jedną informację, którą uważasz za ważną w kontekście historycznym lub kulturowym (np. Delphi – miasto w Grecji, gdzie była świątynia i wyrocznia Apollina).

3. Uporządkuj nazwy w zależności od przynależności do deklinacji (podkreśl te, których formy podstawowe są w liczbie mnogiej).

  • Athenae, Athenarum, I
  • Brundisium, Brundisii, II
  • Capua, Capuae, I
  • Lacedaemon, Lacedaemonis, III
  • Syracusae, Syracusarum, I
  • Henna, Hennae, I
  • Maessana, Messanae, I
  • Carthago, Carthaginis, III
  • Corinthus, Corinthii, II
  • Delphi, Delphorum, II

Prezentacja materiału lekcyjnego (20 min.)

Dzielimy klasę na 3 grupy.

Polecenie:

Każda z grup tłumaczy zdania (odpowiedzi na pytania), a następnie wykonuje ćwiczenie i formułuje zasadę dotyczącą składni nazw miast.

1. Przetłumacz zdania.

Quo vadis? – Dokad idziesz?

  • Romam vado.
  • Athenas vado.
  • Carthaginem vado.
  • Corinthum vado.

Ubi manes? – Gdzie jesteś?

  • Athenis maneo.
  • Romae maneo.
  • Carthagine maneo.
  • Corinthi maneo.

Unde redis? – Skąd wracasz?

  • Syracusis redeo.
  • Capua redeo.
  • Lacedaemone redeo.
  • Corintho redeo.
  • Brundisio redeo.

2. Wykonaj ćwiczenie.

Ćwiczenie: Uzupełnij zdania, wpisując prawidłowe formy wyrazów podanych w nawiasach:

  • ………………bibliotheca celeberrima fuit. (Alexandria)
  • Legati………………….Romam missi sunt. (Aquae Sextiae)
  • Parthenon………………………est. (Athenae)
  • Aestate………………………navigabmus. (Syracusae)
  • Visitabatisne teatrum…………………… ? (Epidaurus)

3. Sformułuj zasadę.

Zasada: Składnia nazw miast

Przy nazwach miast nie stawia się przyimków.

Na pytanie dokąd? (quo?) odpowiadamy accusativem: Romam

Na pytanie skąd? (unde?) odpowiadamy ablativem: Roma

Na pytanie gdzie? (ubi?) odpowiadamy:

genetivem: Romae, Capuae – jeśli nazwa miasta występuje w I lub II deklinacji w sg.

ablativem: Athenis, Carthagine, Syracusis – jeśli nazwa miasta występuje w pl. I lub II deklinacji oraz w III deklinacji (sg.)

Utrwalenie materiału lekcyjnego – 10 min.

Tłumaczenie zdań.

Uczniowie pracują w grupach, korzystają ze słownika łacińsko – polskiego, objaśniają zasadę, odnajdują miasto na mapie i w jednym zdaniu podają najważniejszą informację o kontekście kulturowym lub historycznym miejsca. Np.: Caesar Massiliam pervenit – Cezar przybył do Marsylii (accusativus w odpowiedzi na pytanie dokąd?/quo?); Marsylia (dawna Massilia) – najstarsza kolonia grecka nad Morzem Śródziemnym.

  • Caesar Massiliam pervenit.
  • Archimedes Syracusis vivebat.
  • Lycurgi leges Lacedaemone diu viguerunt.
  • Templum Apollini Delphis positum est.
  • Mausoleum Augusti Romae positum est.

Ewaluacja i wykorzystanie materiału lekcyjnego – praca domowa (5 min.)

Każdy uczeń wykonuje krótkie ćwiczenie podsumowujące – na ocenę, np.:

Zastąp zaznaczone nazwy miast poprawnymi formami nazw podanych w nawiasach:

  • Properabimus Capuam……………………..(Ephesus)
  • Amici nostri villam Carthagine habent………(Brundisium)
  • Nuper Syracusis evadi…………………………(Tarentum)

Praca domowa

Przetłumacz zdania, korzystając ze słowniczka umieszczonego pod ćwiczeniem.

  • Ze Szczecina jadę do Zielonej Góry.
  • Dzisiaj będę we Wrocławiu.
  • I w Krakowie, i w Warszawie jest wiele zabytków.

Stettinum -i; Vratislavia -ae; Varsovia -ae; Cracovia -ae; Gedanum -i; Mons Viridis

Bibliografia

  • Mała encyklopedia kultury antycznej PWN (1983), Warszawa.
  • Korpanty J. (red.) (2003), Mały słownik łacińsko-polski. Warszawa: PWN.
  • Staszczyk S. (red.) (1961), Lingua Latina. Warszawa: PZWS.