Materiały filmowe w nauczaniu języka włoskiego

Numer JOwS: 
str. 40

W dobie wielokulturowości i wielojęzyczności nauczania języka włoskiego nie powinno się ukierunkowywać wyłącznie na rozwój kompetencji językowych, lecz przede wszystkim na rozwój kompetencji interkulturowej. Odpowiednio wykorzystane na zajęciach materiały filmowe mogą stanowić doskonały środek przekazu informacji kulturowych i językowych. Ich wizualność z pewnością lepiej przyciągnie uwagę uczniów wychowanych w epoce cyfrowej niż tekst z podręcznika.

Poniżej zaproponowano rozwiązania dotyczące dydaktyzacji materiału filmowego dla poszczególnych etapów jednostki dydaktycznej.

Motywacja/prezentacja ogólna

Etap tzw. globalità polega na ogólnym przedstawieniu materiału poprzez szybkie przejrzenie tekstu (ang. skimming) lub materiałów okołotekstowych, takich jak zdjęcia, rysunki, hasła przewodnie itd. Uczniowie mają możliwość zastosowania przyswojonych już struktur językowych w celu wysunięcia hipotez, opisania czy też wyrażenia własnej opinii odnośnie do nowego tematu.

Tak samo powinien być wprowadzony nowy materiał filmowy – stopniowo, bez podawania szczegółów dotyczących fabuły filmu. Przed obejrzeniem fragmentu nauczyciel zachęca uczniów do wypowiedzenia się na temat filmu przy pomocy wcześniej przygotowanych dodatkowych materiałów dydaktycznych, takich jak np. prezentacja zdjęć głównych bohaterów lub wybranych scen, na podstawie których uczniowie wysuwają hipotezy dotyczące treści i bohaterów. Nauczyciel może przedstawić zdjęcia w programie Power Point lub na tablicy czy też w formie materiałów wydrukowanych. Uczniowie, pracując w małych grupach lub parach, starają się wspólnie ustalić, kim mogą być bohaterowie, lub jaką historię może ten film opowiadać. Dopiero po zakończeniu tej fazy wprowadzającej nauczyciel przedstawia krótki opis filmu i bohaterów, w celu weryfikacji hipotez.

Kolejną techniką wykorzystania materiału filmowego jest pokazanie fragmentu z wyłączonym dźwiękiem – zadanie uczniów polega na opracowaniu dialogu, który pasowałby do danej sceny.

Analiza

Faza analizy polega na indukcyjnej prezentacji słownictwa i zasad gramatycznych (Freddi 1993:61-71). Po zapoznaniu uczniów z materiałem filmowym, ustaleniu szczegółów dotyczących wybranej sceny i występujących w niej bohaterów, nauczyciel przystępuje do przedstawienia materiału filmowego, odtwarzając go dwa razy, tak jak w przypadku standardowego odsłuchiwania. Następnie uczniowie odpowiadają na pytania do filmu przygotowane przez nauczyciela. Pytania powinny być tak skonstruowane, aby można było zweryfikować stopień zrozumienia danej sceny. Dopiero w kolejnym kroku uczniowie mogą zapoznać się z transkrypcją tekstu, w którym nauczyciel zawczasu podkreśla dane struktury językowe lub nowe wyrazy, stanowiące cel dydaktyczny lekcji. Lektura tekstu powinna być ukierunkowana na realizację wyznaczonych przez nauczyciela celów – uczniowie rozpatrują jego treść z pomocą nauczyciela, starając się samodzielnie zbudować znaczenia. Analiza może dotyczyć również sposobów realizacji konkretnych aktów mowy: udzielania rad, zadawania pytań, odmawiania, stosowania zwrotów grzecznościowych. W tym momencie uczniowie mogą odwołać się do wiedzy i umiejętności nabytych już wcześniej. Po wprowadzeniu tekstu nauczyciel ma możliwość przeprowadzenia ćwiczeń gramatycznych lub leksykalnych, na przykład polegających na usunięciu z tekstu nowo poznanych struktur czy też wyrazów. Zadanie uczniów polega na uzupełnieniu luk brakującymi formami, nie tylko tymi usuniętymi, lecz również ich synonimami, co wpływa na rozwój ogólnie rozumianej kompetencji językowej. Na zakończenie tej fazy nauczyciel może jeszcze raz odtworzyć materiał filmowy w celu weryfikacji wiedzy i dokładniejszego sprawdzenia poprawności wykonanych ćwiczeń.

Synteza – refleksja

Synteza to, innymi słowy, zastosowanie poznanych struktur językowych w nowym kontekście. Nauczyciel może posłużyć się tutaj dodatkowymi materiałami dotyczącymi tematyki materiału filmowego, jak np.: tekst poświęcony aspektom kulturowym zaczerpnięty z podręcznika lub z innych źródeł, fragment blogu, recenzja, opinia internautów, dialog z czatu itp. Uczniowie mogą także otrzymać nowe zadania, polegające np.: na wcieleniu się w postacie z filmu i przygotowaniu inscenizacji obejrzanej sceny (technika dramy), wzbogacając ją o opracowane przez siebie zakończenie; na przeprowadzeniu pod okiem nauczyciela debaty dotyczącej poruszonego w filmie problemu; na zastosowaniu poznanych aktów mowy w innej sytuacji komunikacyjnej lub na opisaniu ustnym albo pisemnym postaw bohaterów, sytuacji przedstawionej w filmie, przy jednoczesnym odwołaniu się do własnych doświadczeń życiowych.

Refleksja powinna dotyczyć umiejętności posłużenia się nowymi strukturami językowymi lub słownictwem – uczniowie muszą mieć czas na zastanowienie się nad tym, co już przyswoili, a co wymaga od nich dalszej pracy. To moment, kiedy nauczyciel dostarcza dodatkowych bodźców językowych wchodzących w zakres omawianych zagadnień: nowych tekstów, ćwiczeń polegających na transformacji, parafrazowaniu, podawaniu wyrażeń synonimicznych czy antonimicznych, definiowaniu pojęć. Zadania muszą być twórcze, niekiedy uczniowie na wyższym stopniu zaawansowania mogą w małych grupach stworzyć serię ćwiczeń, którymi, po sprawdzeniu przez nauczyciela, wymieniają się z innymi grupami i przystępują do ich rozwiązania. Dzięki tego rodzaju zadaniom uczniowie stają się autorami własnego procesu uczenia się, są zachęceni do zastanowienia się nad kwestią tworzenia materiałów dydaktycznych, które nierzadko krytykują. Jak dowodzą wyniki badań neurologicznych, proces zapamiętywania jest najbardziej efektywny, kiedy poznane treści zostaną zastosowane przez osobę uczącą się w praktyce, zgodnie z jej własnymi decyzjami.

Podsumowanie

Biorąc pod uwagę fakt, że język włoski wybierany jest zazwyczaj jako drugi lub nawet trzeci język, a jego znajomość traktowana jest jako atrybut dodatkowy, nauczanie tego języka powinno zostać ukierunkowane na rozwój nie tylko kompetencji językowej, ale również interkulturowej. Może się to przyczynić do wzrostu zainteresowania językiem włoskim, wpływając tym samym na decyzję o kontynuacji nauki na dalszych etapach kształcenia. Włochy i ogół zjawisk społeczno-kulturowych związanych z tym krajem powinny stanowić punkt odniesienia w opracowaniu programów nauczania i materiałów dydaktycznych. Materiały filmowe doskonale wpisują się w ten nurt, z jednej strony będąc źródłem informacji na temat historii i obecnej rzeczywistości włoskiego społeczeństwa, z drugiej – odpowiadając na potrzeby młodego pokolenia wychowanego w dobie kultury wizualnej. Nauczyciel nie musi już zdobywać filmu, ale może wybrać pojedyncze sceny z różnych stron internetowych, bezpłatnie oferujących swoje zasoby przy poszanowaniu wszelkich praw autorskich, jak np.: http://www.youtube.com, http://www.pubblicitaprogresso.org, http://www.spotistituzionale2011.telecomitalia.com, http://www.rai1.rai.it. Serwis YouTube dysponuje krótkimi fragmentami filmów, do których nauczyciel może opracować zestaw ćwiczeń lub zadań. Oczywiście, wiąże się to z dodatkowym nakładem pracy nauczyciela – ale jeśli przyjmuje się współudział uczniów w opracowaniu materiałów, szczególnie w ostatniej fazie – to nie musi być on duży. Liczy się głównie koncepcja i pomysł, w jaki sposób przeprowadzić lekcję w oparciu o materiał filmowy. Najważniejsze zadanie nauczyciela polega na wyborze fragmentu, który będzie adekwatny do poziomu znajomości języka uczniów i ukierunkowany na realizację konkretnego celu dydaktycznego.

Bibliografia

  • Balboni, P. (2012) Le sfide di Babele. Insegnare le lingue nelle società complesse. Torino: UTET.
  • Freddi, G. (1993) Glottodidattica: principi e tecniche. Ottawa: Canadian Society for Italian Studies.
  • Janowska, I. (2011) Podejście zadaniowe do nauczania i uczenia się języków obcych na przykładzie języka polskiego jako obcego. Kraków: Universitas.
  • Ośrodek Rozwoju Edukacji (2013) Powszechność nauczania języków obcych w roku szkolnym 2011/2012. [online] [dostęp 26.05.2014].
  • Rada Europy (2003) Europejski system opisu kształcenia językowego: uczenie się, nauczanie, ocenianie. Warszawa: CODN.
  • Spitzer, M. (2007) Jak uczy się mózg. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
  • Żylińska, M. (2013) Neurodydaktyka. Nauczanie i uczenie się przyjazne mózgowi. Toruń: Wydawnictwo Naukowe UMK.