Metoda Total Physical Response w praktyce szkolnej – przykłady ćwiczeń z języka angielskiego

Numer JOwS: 
str. 124

Nauczanie języka angielskiego w przedszkolach i młodszych klasach szkoły podstawowej wydaje się łatwe i przyjemne, jednak praca z dziećmi to nie lada wyzwanie. Mali uczniowie są bezpośredni i wymagający, nie kryją znudzenia i nie szczędzą krytyki. Aby uniknąć jednego i drugiego, polecam częste wykorzystanie ćwiczeń podczas lekcji języka angielskiego ćwiczeń TPR.

Pobierz artykuł w pliku PDF

Total Physical Response (reagowanie całym ciałem) to nauczanie języka obcego przez ruch, a dokładnie włączanie całego ciała w proces przyswajania nowego słownictwa oraz struktur językowych. Metoda nie operuje podręcznikiem, nie ma też opublikowanego kursu, który w całości można by przeprowadzić metodą TPR. Wiele zadań można przekształcić, wprowadzając elementy reagowania całym ciałem. TPR wykorzystuje tryb rozkazujący, a wydawane przez nauczyciela komendy są prostym sposobem, by sprawić, że uczniowie wykonują ruch całym ciałem. Nie zawsze jednak polecenia wydawane zgodnie z metodą TPR będą komendami w trybie rozkazującym. Często spotkamy też prośby o pokazanie jakiejś czynności lub wyrażenie całym ciałem jakiegoś zjawiska czy postaci (np. wykonującej określony zawód) lub zwierzęcia. Mamy tu do czynienia z naśladownictwem, bowiem w życiu codziennym bardzo często, czasem nawet nieświadomie, używamy swoich predyspozycji naśladowniczych. Prawie każdy podręcznik do nauczania języka angielskiego dla dzieci przedszkolnych i wczesnoszkolnych proponuje szereg aktywności prowadzonych metodą TPR. Często są to właśnie zdania rozkazujące, ale także propozycje ćwiczeń naśladowniczych. Poniżej kilka wybranych zadań:

Rymowanka zawierająca słownictwo z zakresu części ciała (Appel, Zarańska 2006:26)

  • Two arms and two hands
  • two legs and ten toes
  • two eyes and two ears
  • one mouth and one nose.

Nauczyciel, precyzując polecenie, może zaproponować, aby uczniowie pokazywali części ciała oraz liczby, występujące w rymowance. Ćwiczenie może być wykonywane indywidualnie (uczeń wskazuje swoje części ciała) lub w parach (uczniowie nawzajem pokazują części ciała partnera). Gdy dzieci nabiorą pewności, można poprosić jedno z nich, aby wcieliło się w rolę prowadzącego (do tej pory nauczyciela) i głośno mówiło rymowankę, kierując przy tym całą klasą.

Rymowanka zawierająca podstawowe czasowniki (clasroom language) (Appel, Zarańska 2006:21)

  • Stand up! Sit down!
  • Point to the window! Look around!
  • Now stand up! Point to the door!
  • Point to the desk! Point to the floor!

Z tym ćwiczeniem postąpić można analogicznie do opisanego powyżej. Gdy uczniowie zaznajomią się już z rymowanką, można ją zmodyfikować, urozmaicając ją o kolory, kształty czy liczebniki porządkowe.

Analizując opisane ćwiczenia, można zauważyć szereg sprawności językowych, które rozwijają się za pomocą metody TPR: od umiejętności słuchania, podążania za instrukcjami, poprzez rozumienie słownictwa dzięki ilustrowaniu go ruchem, po wymowę poszczególnych poleceń czy zdań.

Autorzy podręcznika pt. English for Primary Teachers. Handbook of activities and classroom language (Slattery, Willis 2001) zwracają uwagę nauczyciela na użycie poprawnej wymowy oraz intonacji, co jest kluczową kompetencją osoby prowadzącej ćwiczenia metodą TPR. Proponują szereg aktywności prowadzonych według opisywanej metody. Oto niektóre z nich:

Podążaj za liderem

To podstawowe ćwiczenie TPR, w którym uczniowie naśladują ruchy lidera grupy (początkowo nauczyciela) i słuchają jego wypowiedzi (poleceń). To odpowiednie ćwiczenie dla dzieci zaczynających naukę języka angielskiego. Łączy w sobie ruch, zabawę i – co bardzo ważne – dzieci czują, że bez trudu rozumieją polecenia, zatem strach przed nauką nowego języka znaczenie maleje. Z biegiem czasu, gdy uczniowie zapoznają się z poleceniami, mogą przejąć rolę lidera.

Ćwiczenie TPR (słownictwo z zakresu ubrania połączone z prostym ruchem).

Nauczyciel kieruje do uczniów polecenia w języku angielskim, np.: Teraz wstaną wszyscy ci, którzy mają na sobie jeansy. A teraz ci, którzy mają na sobie podkoszulki podejdą do tablicy. Są to przykładowe zdania, można je mnożyć i stopniowo rozbudowywać, stosując coraz bardziej zaawansowane struktury. Tego typu ćwiczenie można zastosować, nawiązując do słownictwa związanego z różnymi tematami, np. kolorami.

Ćwiczenie TPR jako przerwa w trakcie ćwiczeń wymagających skupienia uwagi

Oto przykłady:

  • Clap your hands. Slap your legs (Slattery, Willis 2001)
  • Stamp your feet. Snap your fingers.
  • Clap your hands.
  • Point to the ceiling. Point to the floor.
  • Point to the window. Point to the door.
  • Clap your hands together.
  • One, two, three.
  • Now all sit down and look at me.
  • Walking, walking (na melodię Panie Janie) (Kobielska-Kalisz 2009:46-48)
  • Walking, walking, walking, walking
  • Hop, hop, hop, hop, hop, hop.
  • Running, running, running, running,
  • Now let’s stop, now let’s stop.