Metoda Total Physical Response w praktyce szkolnej – przykłady ćwiczeń z języka angielskiego

Numer JOwS: 
str. 124

Nauczanie języka angielskiego w przedszkolach i młodszych klasach szkoły podstawowej wydaje się łatwe i przyjemne, jednak praca z dziećmi to nie lada wyzwanie. Mali uczniowie są bezpośredni i wymagający, nie kryją znudzenia i nie szczędzą krytyki. Aby uniknąć jednego i drugiego, polecam częste wykorzystanie ćwiczeń podczas lekcji języka angielskiego ćwiczeń TPR.

Typowym działaniem TPR jest powszechnie znana i lubiana przez małych uczniów gra Simon says. Polega ona na wydawaniu komend poprzedzonych zwrotem Simon mówi np.: Simon mówi: wstań; Simon mówi: zaklaszcz w dłonie itd. Gdy polecenie poprzedzone jest zwrotem Simon mówi, zadaniem uczniów jest je wykonać. Gdy przed poleceniem nie ma zwrotu np. wstań, uczniowie nie mogą go wykonać. Gra wymaga uwagi, skupienia i szybkiego reagowania ruchem na słowa Simona. Uczniowie, którzy się pomylą, odpadają z gry już przy pierwszej pomyłce. Wygrywa ten, kto bezbłędnie wykona polecenia.

Nie można zapominać o możliwościach, które daje metoda TPR. Zastosowanie ruchu i kinestetyki ciała przyczynia się do lepszego przyswajania różnego rodzaju struktur językowych. Ćwiczenie sprawności rozumienia ze słuchu, jeżeli jest wsparte nieskomplikowanymi czynnościami, może nie tylko uatrakcyjnić naukę, ale pozwoli na szybsze i łatwiejsze zrozumienie przekazywanych treści.

  • Five little monkeys (Kobielska-Kalisz 2009:46-48)
  • Five little monkeys jumping on the bed,
  • [pięć palców podskakujących na drugiej dłoni]
  • One fell off and bumped his head.
  • [jeden palec „spada”]
  • Mama called the doctor and the doctor said,
  • [udawanie rozmowy telefonicznej]
  • “No more monkeys jumping on the bed!”
  • [skarcenie wskazującym palcem]
  • Four little monkeys jumping on the bed,
  • One fell off and bumped her head.
  • Papa called the doctor and the doctor said,
  • “No more monkeys jumping on the bed!”
  • Three little monkeys jumping on the bed,
  • One fell off and bumped his head.
  • Mama called the doctor and the doctor said,
  • “No more monkeys jumping on the bed!”
  • Two little monkeys jumping on the bed,
  • One fell off and bumped her head.
  • Papa called the doctor and the doctor said,
  • “No more monkeys jumping on the bed!”
  • One little monkey jumping on the bed,
  • He fell off and bumped his head.
  • Mama called the doctor and the doctor said,
  • “No more monkeys jumping on the bed!”
  • Zero little monkey jumping on the bed,
  • [ze wszystkich palców zrobić pięść]
  • No one fell off and bumped his head.
  • Mama called the doctor and the doctor said,
  • “Put those monkeys straight to bed!”.

Tego rodzaju wierszyki i rymowanki mogą być wprowadzane nie tylko przy użyciu wyrazistej gestykulacji, ale przy jednoczesnym wprowadzeniu bodźców wizualnych w postaci obrazków. Inną, istotną zaletą tego rodzaju ćwiczeń jest możliwość adaptowania i zmieniania treści rymowanek w zależności od potrzeb i pomysłowości dzieci. Można modyfikować tekst, wprowadzając nazwy zwierząt, owoców lub części ciała.

W podręczniku pt. Young Learners (Philips 2007:17-19) znajdują się sugestie ćwiczeń metodą TPR. Autorka doradza zaadaptowanie komend TPR na własne potrzeby, wymieniając następujące obszary:

  • polecenia wydawane w klasie, np.: wstań, usiądź, podaj ołówek osobie X, otwórz/zamknij drzwi;
  • słownictwo z zakresu ciało człowieka, np.: dotknij pleców kolegi z pary; połóż rękę na swojej głowie; podnieś ręce i pokaż siedem palców;
  • zbiór ogólny czasowników (naśladownictwo) – przykładowe komendy pokaż, jak: jesz pomarańczę; pijesz bardzo zimny, gazowany napój; oglądasz horror;
  • przyimki miejsca, np.: połóż ołówek na podłodze, połóż ołówek pod krzesłem;
  • zdolności i możliwości – przykładowe polecenia: jeśli umiesz pływać, zaklaszcz w dłonie; pokaż mi, jak porusza się narciarz, pokaż ruch pływaka;
  • opis zewnętrzny, np.: uściśnijcie sobie ręce z kimś, kto ma brązowe oczy; dotknij kogoś, kto ma kręcone włosy;
  • porównania – autorka proponuje pomysł na zastosowanie metody TPR w przypadku porównywania rzeczowników (warto zwrócić tu uwagę na podejście do nauczania gramatyki, kiedy nauczyciel powtarza strukturę gramatyczną używaną przy porównaniach i uczniowie w sposób mimowolny zapamiętują ją), np.: jeśli osoba Y jest wyższa od osoby Z, to podnieście lewe ręce w górę; jeśli to krzesło jest większe niż tamto, tupnijcie dwa razy;
  • wyrażanie upodobań uczniów (co lubią, czego nie lubią), np.: jeśli ktoś lubi banany, to proszę zademonstrować ruchem, jak się je banana; jeśli ktoś nie lubi jajek, proszę pokręcić przecząco głową;
  • wiedza ogólna, czyli zastosowania metody TPR nawiązują do każdego możliwego tematu. Za przykład posłużą tu komendy, jakie podaje autorka: jeśli Londyn jest stolicą Anglii, podnieście ręce; jeśli lód powstaje z wody, pokiwajcie twierdząco głowami; jeśli pająk ma osiem nóg, zaklaszczcie osiem razy.

Zaprezentowane wyżej przykłady pokazują, że metoda TPR to nie tylko proste ćwiczenia ruchowe oparte na prostych poleceniach, ale także złożone struktury gramatyczne zilustrowane aktywnością całego ciała, które mogą być modyfikowane w zależności od potrzeb konkretnego kursu językowego.

Inne metody stosowane podczas nauczania języka obcego mogą być uzupełnione TPR, np. metoda storytelling (oparta na bajce). W trakcie prezentowania uczniom bajki i omawiania jej na podstawie konkretnej książki, można wprowadzić ruch. Elementy ruchu zilustrują akcję w bajce oraz pomogą w jej zrozumieniu. Jest to szczególnie istotne na początkowym etapie nauczania języka, kiedy dzieci nie mają uprzedniej wiedzy językowej i zaczynają naukę od podstaw. Ruch może pomóc w rozumieniu i interpretowaniu znaczeń poszczególnych słów. Doskonałym przykładem bajki, na podstawie której można połączyć metodę storytelling i metodę TPR, jest bajka pt. The Greatest Gymnast of All (Murphy 1998).

Zachęcam do ruchu nie tylko na gimnastyce, ale także na lekcjach języka obcego. Warto czasem zastąpić statyczne zadania ćwiczeniami TPR. Bowiem, jak pisze Adam Mickiewicz: W słowach tylko chęć widzim, w działaniu potęgę. Zatem, drodzy nauczyciele i uczniowie: działajmy!

Bibliografia

Appel, M., Zarańska, J. (2006) Hocus Pocus 1. Podręcznik do nauki języka angielskiego dla szkoły podstawowej. Warszawa: Wydawnictwo Szkolne PWN.

Brzozowska, P. (2011) Obecność Metody Total Physical Response we współczesnym nauczaniu języka angielskiego w edukacji wczesnoszkolnej. Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Poznań. Praca magisterska.

Kobielska-Kalisz, J. (2009) ACTION NOW! Jak uaktywnić ruchowo uczniów na lekcjach języka angielskiego w klasach I- III szkoły podstawowej, W: „Języki Obce w Szkole”, 2/2009. Warszawa: Wydawnictwa CODN, s. 46-48.

Murphy, S.J. (1998) The Greatest Gymnast of All. Collins.

Philips, S. (2007) Young Learners. Oxford University Press.

Slattery, M. Willis, J. (2001) English for Primary Teachers. Handbook of activities and classroom language. Oxford. 23-25 [online] [dostęp 28.12.2012].