Metodyka nauczania języka angielskiego w kształceniu zintegrowanym

Numer JOwS: 
str. 98

Nauczanie dzieci języka obcego stało się w ciągu ostatniego dziesięciolecia bardzo popularne, zanim jeszcze drugi język został ustawowo wprowadzony jako obowiązkowy w klasach 0-III. Na pewno na to pozytywne zjawisko mają wpływ otwarcie granic oraz współpraca międzynarodowa. Ożywienie debaty glottodydaktycznej spowodowała także obserwacja dzieci imigrantów, które z niezwykłą lekkością nabywają biegłości w posługiwaniu się językiem obcym.

Użycie języka ojczystego na lekcji

Na tym etapie kształcenia posługiwanie się przez nauczyciela językiem ojczystym jest uzasadnione, a nawet zalecane przez kursy językowe zatwierdzone przez Ministerstwo Edukacji Narodowej. Dzieci powinny być wprowadzane w świat języka obcego stopniowo i systematycznie. Szczególnym momentem wypowiadania się przez nauczyciela w języku ojczystym są sytuacje, kiedy należy wytłumaczyć uczniom kontekst sytuacyjny, na przykład omawianej historyjki lub wyjaśnić trudniejsze zagadnienie. Nie zaleca się jednak posługiwania się językiem polskim, jeśli uczniowie są w stanie zrozumieć język obcy. Trzeba pamiętać o tym, że dzieci uczą się przez rozumienie i działanie (...) Uczą się angielskiego przez angielski (Bogucka i Hasse 2005:11).

Podobne podejście proponują autorzy podręcznika New Sparks. Książka nauczyciela zazwyczaj posiada listę słownictwa czynnego, które dzieci muszą opanować, oraz słownictwa biernego, które wystarczy, że rozumieją. Zalecane jest używanie przez nauczyciela poleceń w języku obym (Szpotowicz i Szulc-Kurpalska 2007:11). Do tych poleceń należą wyrażenia takie jak: Open your books at page…Close your books… Hello/Goodbye! Look (at) This is… Listen… Find… Point to… Let’s sing. What’s/Who’s this? Is it a… It’s a… How many…? What colour…? Can you…? Have you got a…? (Bogucka i Hasse 2005:11).

Nauczyciel na każdej lekcji powinien regularnie posługiwać się tymi zwrotami oraz, po niedługim czasie, oczekiwać poprawnego wykonania polecenia. Każde powtórzenie powoduje szybszą możliwość utrwalenia danych zwrotów.

Ewaluacja

Ocenianie postępów w nauce jest nieodłącznym elementem procesu nauczania. Stanowi również informację zwrotną zarówno dla nauczyciela, jak i dla ucznia, czy nowy materiał został opanowany w zadowalającym stopniu. Dzięki różnym formom sprawdzającym nauczyciel może dokonać refleksji nad tym, co musi poprawić jeszcze w swoim warsztacie oraz zwrócić uczniom na braki w ich wiedzy. Młodzi uczniowie w szczególności potrzebują być oceniani, chwaleni za drobne lub większe postępy – sprzyja to rozwojowi oraz motywacji do dalszej pracy. Uczniowie również na samym początku muszą wiedzieć, w jaki sposób będą oceniani. Należy dokładnie opisać, za co dana osoba dostała ocenę pozytywną bądź negatywną. Nie wystarczy dziecku powiedzieć: Narysowałeś ładny obrazek, należy sprecyzować: Podoba mi się połączenie kolorów, których użyłeś. W kształceniu zintegrowanym nauczyciel nie posługuje się jeszcze oceną tradycyjną, dlatego najlepszym sposobem informacji zwrotnej dla ucznia i rodzica jest postawienie oceny opisowej lub symbolicznej (Bogucka i Hasse 2005:19).

Ciekawą formą oceny jest samoocena, która powinna być poprzedzona komentarzem nauczyciela. Prowadzący lekcję powinien dokładnie powiedzieć, za co dziecko może się samo ocenić oraz opanowanie jakiego zakresu materiału powinno gwarantować ocenę pozytywną. Zazwyczaj samoocena polega na przyklejeniu naklejki w wyznaczonym miejscu pod koniec omawianego rozdziału. Często są to trzy rodzaje naklejek do wyboru w zależności od stopnia opanowania materiału.

Dziecko świadome swoich kompetencji językowych nie tylko pozytywnie odbiera siebie w roli ucznia, jest solidnie zmotywowane do dalszej nauki, ale potrafi również radzić sobie ze stresem i porażkami. Uczeń taki dobrze potrafi określić swoje mocne i słabe strony, wyciągać wnioski z informacji, których dostarcza mu nauczyciel, co z kolei mobilizuje go do dalszej pracy nad sobą (Bogucka i Hasse 2005:21).

Najważniejszym dla nauczyciela rodzajem oceniania jest kontrola okresowa, która dotyczy oceniania postępów ucznia i podsumowuje osiągnięcia uczących się (Szpotowicz i Szulc-Kurpaska 2007:12). Zazwyczaj narzędziem tego rodzaj kontroli jest test, wcześniej opracowany i dołączony jako jeden z komponentów kursu.

Obecnie na rynku wydawniczym znajduje się wiele publikacji przeznaczonych do nauczania języka angielskiego w klasach 0-III. Jednak nie każdy podręcznik w konfrontacji z rzeczywistością szkolną jest odpowiedni. Przed wyborem kursu należy zwrócić uwagę na cechy indywidualne klasy (proporcja dziewczynek/chłopców), rodzaj klasy (uzdolniona językowo, integracyjna) oraz poziom językowy uczniów – czy przebyli kurs języka angielskiego w przedszkolu. Należy również zastanowić się nad rodzajami proponowanych ćwiczeń oraz nad organizacją jednostki lekcyjnej. Bardziej kompleksowe podejście pozwoli nauczycielowi wybrać podręcznik, który dostosuje do potrzeb większości uczniów.  

Dzięki wczesnemu obowiązkowi nauki języka obcego oraz atrakcyjnym formom przekazu treści jego nauka staje się atrakcyjna, co sprzyja chęci pogłębiania znajomości języka obcego, a w konsekwencji powoduje, że społeczeństwo będzie bogatsze o pokolenie, dla którego język obcy stanie się drugim językiem codziennej komunikacji.

Przedstawione od strony psychologicznej oraz językowej argumenty przemawiają za pozytywnym wpływem uczenia się języka obcego na rozwój dziecka - nie tyle od szkoły podstawowej, ale już wcześniej. Usystematyzowany sposób edukacji językowej w dzisiejszych czasach odbywa się już na etapie przedszkolnym, choć nie jest jeszcze obowiązkowy. Dzięki plastyczności (do okresu dojrzewania) umysłu dziecka wczesne uczenie się języka obcego skutkuje lepszą realizacją fonetyczną dźwięków obcych, lepiej rozwiniętą siatką połączeń międzyneuronowych, co uwidacznia się w szybszym kojarzeniu czy umiejętności dłuższego skupienia uwagi.

Obecnie szkoły dysponują atrakcyjnym programem nauczania nie tylko w obrębie klasy. Nauczyciele dzięki współpracy z wydawnictwami, instytutami językowymi czy innymi placówkami oświatowymi mogą zapraszać uczniów na lekcje tematyczne, dostosowane do poziomu grupy, prowadzone przez native speakerów. Dla dzieci, szczególnie tych, które pierwszy raz zetkną się z osobą pochodzącą z innego kręgu kulturowego, jest to wrażenie, które wzmocni pozytywnie chęć nauki języka oraz pokaże jego praktyczne zastosowanie. Poza zajęciami na zewnątrz uczniowie mogą korzystać z projekcji filmów anglojęzycznych czy wyjazdów zagranicznych organizowanych przez szkołę.

Pokazanie uczniom praktycznej strony nauki języka obcego sprawia, że lekcja odbiega od rutyny. Uczący się powinni mieć możliwość wykorzystania w praktyce materiału, który opanowali na lekcji. Może do tego posłużyć nowa technologia – zorganizowanie telekonferencji (wcześniej umówionej przez nauczyciela) na określony temat z rodzimym Anglikiem czy zaproszenie do szkoły gościa z British Council.

Możliwości aktywowania uczniów do skutecznej nauki jest wiele, należy tylko wybrać te odpowiednie i konsekwentnie je stosować. Odzwierciedlenie poprawnie realizowanych technik oraz odpowiednie podejście, które zmotywuje uczniów do pracy, nauczyciel znajdzie w mierzonych ocenami pracach kontrolnych (sprawdzianach, klasówkach, odpowiedzi ustnej itp.) oraz w wykazywaniu przez uczniów chęci do pogłębiania indywidualnie wiedzy językowej.

Pełna bibliografia artykułu w pliku PDF.