Nauka poprzez języki: promowanie edukacji integrującej, wspierającej różnojęzyczność i interkulturowej – nowy program działań Europejskiego Centrum Języków Nowożytnych Rady Europy w Grazu

Numer JOwS: 
str. 11

Europejskie Centrum Języków Nowożytnych Rady Europy w Grazu (ECML) rozpoczęło realizację swojego nowego programu działań zaplanowanych na lata 2012-2015, zatytułowanego Nauka poprzez języki: promowanie edukacji integrującej, różnojęzycznej i interkulturowej. Nowy program odzwierciedla zarówno misję Centrum jak i bieżące obszary zainteresowań jego państw członkowskich oraz partnerów w dziedzinie edukacji językowej.

Pobierz artykuł w pliku PDF

Program opiera się na długoterminowej wizji mającej na celu opracowanie integrujących, różnojęzycznych i interkulturowych podejść pedagogicznych wykraczających poza naukę języków obcych i obejmujących całość umiejętności potrzeb językowych wszystkich grup osób uczących się w procesie uczenia się przez całe życie (w szkole i poza nią). Wizja ta zasadza się na koncepcjach opracowanych niedawno przez Wydział Polityki Językowej Rady Europy i rekomendacjach uchwalonych przez Komitet Ministrów reprezentujący 47 państw członkowskich Rady.

Podejście przyjęte przez ECML – koncentracja na uczących się

Nowy program ECML koncentruje się na osobach uczących się i ich prawie do wysokiej jakości edukacji na wszystkich poziomach. Coraz większe zróżnicowanie językowe i kulturowe współczesnych społeczeństw europejskich sprawia, że odpowiednie zaspokajanie potrzeb wszystkich uczących się w celu wspierania rozwoju ich sprawności językowych i międzykulturowych jest istotne dla zapewnienia dobrobytu i sukcesu indywidualnych osób oraz dla rozwoju całego społeczeństwa. W nowym programie uwzględniono fakt, że dostęp do wysokiej jakości edukacji dla wszystkich jest warunkiem wstępnym rozwoju demokracji w społeczeństwach europejskich. W tym kontekście i zgodnie z długoletnią tradycją prac Rady Europy w dziedzinie kształcenia językowego w programie ECML po raz kolejny nacisk zostanie położony na kluczowy czynnik, siłę sprawczą i podmiot społeczeństw wielojęzycznych, tzn. osoby uczące się. Rozwój społeczeństw i współpracy międzynarodowej na każdym poziomie; społecznym, gospodarczym i politycznym, w dużej mierze uzależniony jest od sukcesu w edukacji wszystkich obywateli na wszystkich etapach życia.

Długoterminowa wizja edukacji językowej ECML bazuje na filozofii Europejskiego Systemu Opisu Kształcenia Językowego, w którym podkreśla się, że poszczególne języki i kultury nie stanowią odrębnych kategorii mentalnych gdyż, kompetencje komunikacyjne rozwija się z wykorzystaniem całości wiedzy i doświadczenia, a języki tworzą wzajemne relacje i interakcje w tym procesie. Nowy program jest otwarty na kształcenie językowe we wszystkich kontekstach i domenach edukacyjnych, z uwzględnieniem języka ojczystego osób uczących się, języka (-ów) nauczania w szkole i innych języków w repertuarze osoby uczącej się.

W nowym programie podkreśla się fakt, że edukacja, ogólnie rzecz biorąc, opiera się na przekazie językowym. Dlatego wszyscy, którzy się uczą, są jednocześnie uczącymi się języka. Na przykład, podczas zajęć z historii czy biologii rozwijane są określone kompetencje językowe. Podczas każdego szkolenia określonych grup zawodowych, czy to elektryków czy księgowych, rozwija się również sprawność językową. Mając na względzie coraz bardziej zróżnicowane zaplecze kulturowe i językowe uczniów w europejskich szkołach wiemy przy tym, że język nauczania nie musi być ich językiem ojczystym wszystkich . W takiej sytuacji należy zwiększyć świadomość faktu, że wszyscy nauczający mogą, czy nawet powinni, uważać się za nauczycieli języka – nawet jeśli kształcenie nauczycieli przedmiotów innych niż języki w wielu przypadkach jeszcze tego aspektu pracy pedagogicznej nie obejmuje.

Przesłanki nowego programu

Przesłanki kolejnego programu ECML zostały opracowane we współpracy z pozostałymi jednostkami Rady Europy i uwzględniają następujące kluczowe wnioski sformułowane w procesie konsultacji ECML z jego partnerami[1].

Kontekst i wyzwania:

  • Różnorodność językowa i kulturowa oraz migracje i mobilność to charakterystyczne cechy współczesnych społeczeństw europejskich. Ten fenomen nie powinien być jednak postrzegany jedynie jako przeszkoda lub problem, lecz raczej jako atut i potencjalna korzyść dla społeczeństwa.
  • Spójność społeczna, dialog międzykulturowy, demokratyczne obywatelstwo i dobrobyt gospodarczy to ważne cele, które należy uwzględniać przy budowie bardziej przyjaznej i zintegrowanej Europy.

Implikacje dla osób uczących się:

  • Wszystkim uczącym się przysługuje fundamentalne prawo do nieograniczonego i równego dostępu do wysokiej jakości edukacji przez całe życie.
  • Uczący się potrzebują odpowiedniego wsparcia w rozwoju swoich kompetencji językowych. Udzielane wsparcie powinno dalej rozwijać wyniesione z domu kompetencje językowe wszystkich uczących się. Jednocześnie uczący się mają rozwijać umiejętności językowe potrzebne do edukacji w danym kontekście.
  • Uczący się o niskim statusie społeczno-ekonomicznym, ze specjalnymi potrzebami oraz których język lub kultura może powodować ich nierówne traktowanie w systemie edukacji, wymagają szczególnej uwagi i wsparcia w rozwijaniu umiejętności językowych wymaganych do osiągnięcia sukcesu edukacyjnego w danym kontekście.

Założenia dla wysokiej jakości edukacji opartej na nauczaniu integrującym, różnojęzycznym i międzykulturowym:

  • Edukacja wykorzystuje język jako środek przekazu. Dlatego należycie rozwinięte kompetencje językowe stanowią niezbędną podstawę dla dostępu do wysokiej jakości edukacji i skutecznej nauki.
  • Wysokiej jakości edukacja zapewnia odpowiednie wsparcie dla odpowiedniego rozwoju kompetencji językowych osób uczących się – biegłe posługiwanie się więcej niż jednym językiem jest niezbędne dla skutecznej edukacji i jednocześnie stanowi jeden z istotnych jej rezultatów.
  • Wysokiej jakości edukacja uwzględnia i uznaje własne języki osób uczących się jako ważny element ich skutecznej integracji w edukacji, szczególnie jeśli są to języki mniejszości lub migrantów, co pomaga im stać się pewnymi siebie i odpowiedzialnymi członkami społeczeństwa.
  • Wymagana jest zmiana podejścia i przejście od nauczania i uczenia się języków jako odrębnych, niepowiązanych i tym samym odizolowanych od siebie przedmiotów (szkolnych) do zapewnienia spójnego wsparcia dla rozwoju językowego potencjału uczących się.
  • Skuteczne korzystanie z technologii komunikacyjnych może odgrywać ważną rolę w tej strategii.