Normy europejskie w polskiej edukacji językowej

Numer JOwS: 
str. 64

Od dość dawna powszechnie znane są poziomy biegłości językowej (A1, A2, B1, B2, C1 i C2) szczegółowo opisane przez Europejski System Opisu Kształcenia Językowego  (ESOKJ). Nie należy jednak zapominać, że dokument Rady Europy to nie tylko opisy poszczególnych poziomów, ale przede wszystkim propozycja nowego podejścia w dydaktyce języków obcych (podejścia zadaniowego), które wpisuje się w założenia europejskiej polityki językowej.

Pobierz artykuł w pliku PDF

Założenia i cele europejskiej polityki językowej

ESOKJ jest jednym z dokumentów, który określa założenia i cele europejskiej polityki językowej (2003:14-15). Punktem wyjścia do refleksji jest stwierdzenie, że wspólną wartością, którą należy chronić i kultywować, jest różnorodność języków i kultur europejskich (zarówno w skali mikro, jak i makro). Stąd też konieczne jest pokonanie bariery komunikacyjnej pomiędzy członkami poszczególnych wspólnot tak, aby ta różnorodność stała się przyczynkiem do wzbogacania repertuaru językowego i kulturowego jednostki. Dlatego nacisk powinien zostać położony na dobrą znajomość nowożytnych języków europejskich, która ułatwi komunikację pomiędzy mieszkańcami zjednoczonej Europy, dzięki czemu zwiększy się mobilność obywateli państw członkowskich (zarówno ekonomiczna, jak i edukacyjna).

Kontakty z innymi ułatwią zrozumienie różnych kultur, a tym samym pozwolą wyeliminować uprzedzenia i różne przejawy dyskryminacji. Z tego powodu polityka językowa pojedynczego kraju powinna być spójna z działaniami na poziomie europejskim, przez które rozumie się wprowadzenie efektywnego europejskiego systemu wymiany informacji, obejmującego wszystkiego aspekty uczenia się i nauczania języków oraz badań naukowych w tych dziedzinach, przy pełnym wykorzystaniu nowoczesnych technologii informacyjnych (ESOKJ 2003:14).  Do głównych celów europejskiej polityki językowej należy umożliwić wszystkim obywatelom danego kraju uczenie się nie tylko języków pozostałych państw członkowskich, ale również języków regionalnych i mniejszości narodowych.

Autorzy ESOKJ podkreślają, że nie tylko sama nauka języków jest istotna, ważne jest też praktyczne posługiwanie się nimi w celu radzenia sobie w sytuacjach codziennych w kraju docelowym, wymiany informacji i poglądów z ludźmi mówiącymi innymi językami, wyrażania własnych opinii czy wreszcie lepszego zrozumienia mentalności i dziedzictwa kulturowego innych wspólnot. Tak zarysowane zadania europejskiej polityki językowej jasno określają cele współczesnego uczenia się/nauczania języków:

  • przygotowanie do mobilności i współpracy w kontekście wymian zagranicznych;
  • uwrażliwianie na różnorodność kulturową i językową w celu wykształcenia kompetencji interkulturowej, która jest oparta na idei wzajemnego zrozumienia i tolerancji;
  • stworzenie systemowego rozwiązania procesu uczenia się/nauczania języków obcych, który uwzględniłby warunki kraju, w którym języki są uczone/nauczane, a jednocześnie wpisał się w ogólnoeuropejskie rozwiązania;
  • upowszechnienie metod uczenia się/nauczania języków, rozwijających u ucznia autonomię, która jest rozumiana jako niezależność w myśleniu, ocenie i działaniu, w połączeniu z umiejętnościami sprawnego i odpowiedzialnego funkcjonowania w życiu społecznym (ESOKJ 2003:15).

Podejście zadaniowe

Podejście zadaniowe promuje założenia i cele europejskiej polityki językowej. W optyce tak nakreślonego podejścia glottodydaktycznego uczenie się i posługiwanie się językiem jest zdefiniowane w następujący sposób:

Posługiwanie się językiem, w tym także uczenie się języka, obejmuje działania podejmowane przez uczestników życia społecznego, którzy – jako osoby indywidualne – posiadają i stale rozwijają swoje kompetencje zarówno ogólne, jak i językowe kompetencje komunikacyjne. Posługując się tymi kompetencjami, podejmują oni określone działania językowe. Uwzględniając uwarunkowania i ograniczenia, wynikające z danego kontekstu, uruchomiają pewne procesy językowe, które pozwalają rozumieć lub tworzyć teksty dotyczące tematów z określonych sfer życia. Stosują przy tym strategie najbardziej odpowiednie dla wykonywanego zadania. Świadoma obserwacja procesów towarzyszących tym wszystkim działaniom prowadzi, na zasadzie sprzężenia zwrotnego, do wzmocnienia lub do modyfikacji własnych kompetencji (ESOKJ 2003:20).

Postrzeganie w taki sposób procesu uczenia się/nauczania języka wysuwa na plan pierwszy pojęcia, które są kluczowe dla podejścia zadaniowego: językowe kompetencje komunikacyjne i kompetencje ogólne, działania językowe, strategie komunikacyjne oraz kompetencja cząstkowa.