Opinie polskich gimnazjalistów dotyczące nauki języków obcych

Numer JOwS: 
str. 73

Badanie motywacji uczniów do nauki języków obcych jest zagadnieniem trudnym i wymagającym. Ciekawych informacji na ten temat dostarcza raport z badania kompetencji językowych piętnastolatków - European Survey on Language Competences 2011.

Pobierz artykuł w pliku PDF

Uczniowie przychodzą do szkoły z pewnymi przekonaniami[1] na temat uczenia się, w tym uczenia się języków obcych. Posiadają pewne wyobrażenia o tym, czym jest język, w jaki sposób i w jakim celu się go uczy oraz pewien obraz siebie jako osoby uczącej się języka (Horwitz 1987). W jakiejś mierze dotyczy to już najmłodszych spośród uczniów, którzy wyobrażenie o tym, czym jest nauka języków czerpać mogą ze swoich doświadczeń w przedszkolu, wakacji, opowieści rodziców i opiekunów. Z kolejnymi latami nauki obraz ten się zmienia – pewne poglądy ewoluują, inne znikają a niektóre trwają zapewne nawet po zakończeniu edukacji językowej.

Przekonania uczniów nie pozostają bez wpływu na kształt procesu uczenia się przez nich języków. Niektórzy badacze sugerują, że pozytywny i realistyczny stosunek do nauki języków sprzyja wyborowi strategii uczenia się uznawanych za efektywne (Mori 1999) i w ten sposób wpływa na poziom umiejętności językowych (Mantle-Bromley 1995). Choć liczba badań wskazujących na związek pozytywnych przekonań z kompetencjami uczniów w zakresie języków obcych jest niewielka, opinia o zasadności pytań o idee uczniów dotyczących języków i procesu uczenia się na stałe zadomowiła się wśród dużej części badaczy i praktyków nauczania języków (Barcelos 2003).

W tym kontekście ciekawe wydaje się prześledzenie informacji pozyskanych w ramach realizowanego na wiosnę 2011 r. pierwszego cyklu Europejskiego Badania Kompetencji Językowych (European Survey on Language Competences, ESLC). Realizowane na reprezentatywnej próbie uczniów trzecich klas gimnazjum badanie obejmowało obok testów językowych z języka angielskiego i niemieckiego badanie kwestionariuszowe skoncentrowane na wybranych aspektach nauczania i uczenia się języków obcych[2]. Część pytań skierowanych do uczniów dotyczyła postrzegania przez nich języków, nauki języków, lekcji języków oraz siebie jako osób uczących się języka obcego. Ponieważ badanie umożliwia połączenie danych kwestionariuszowych z wynikami testów językowych uczniów, możemy nie tylko odtworzyć niektóre z przekonań dotyczących nauki języków polskich gimnazjalistów, lecz także wypowiedzieć się o związku tych przekonań z poziomem umiejętności językowych uczniów.

Opinie o nauce języków obcych

Jednym z kluczowych wyobrażeń kształtujących się w procesie nauki języków jest obraz samego siebie jako osoby uczącej się. Badani uczniowie pytani byli o to, jak radzą sobie z nauką języków obcych. Przekonanie o dawaniu sobie rady, blisko związane z pojęciem skuteczności, zdaje się jednym z podstawowych wymiarów postrzegania własnej osoby w roli uczącego się. Okazuje się, że w odniesieniu do powodzenia w nauce języków obcych polscy gimnazjaliści postrzegają zarówno siebie, jak i swoich bliskich, pozytywnie. Ponad połowa polskich gimnazjalistów (55 proc.) na pytanie, jak radzą sobie z nauką badanego języka odpowiedziała: całkiem dobrze, a kolejne 17 proc. procent uważa, że radzi sobie bardzo dobrze. Jednocześnie prawie co czwarty gimnazjalista (24 proc.) nie ma przekonania o sukcesie w nauce języków – uważa, że z nauką języków radzi sobie raczej źle. Jak pokazuje Rysunek 1., dziewczęta częściej niż chłopcy są przekonane o zdolności uczenia się języka. Różnica ta jednak nie jest bardzo duża – 8 punktów procentowych w kategorii całkiem dobrze.

306

Gimnazjaliści mają również pozytywny obraz zdolności językowych swoich rodaków. Niemal trzy czwarte z nich sądzi, że Polacy radzą sobie z nauką języków całkiem dobrze lub bardzo dobrze. Zdecydowanie mniej pozytywnych wskazań dotyczy natomiast rodziców uczniów – nieco ponad połowa uczniów uważa, że ich ojciec i matka radzą sobie z nauką języków raczej źle lub bardzo źle.

Postrzeganie siebie jako osoby, która daje sobie radę z nauką języków jest jednym z czynników wykazujących najsilniejszy związek z poziomem umiejętności językowych badanych gimnazjalistów. W zależności od badanego języka oraz badanej umiejętności (czytania ze zrozumieniem, rozumienia ze słuchu czy wypowiedzi pisemnej) kwestia przekonania o powodzeniu wyjaśnia do 31 proc. zmienności wyników uczniów. Możemy oczywiście przypuszczać, że zależność ta jest dwustronna. Nie tylko przekonanie o skuteczności w nauce języków może wpływać na osiągnięcia w tej dziedzinie, lecz także na odwrót – faktyczne umiejętności uczniów utwierdzają ich w przekonaniu, że dają sobie radę. 

Przekonaniem pokrewnym do wyżej omówionego poczucia skuteczności w nauce języków obcych jest przeświadczenie o trudności nauki danego języka. W badaniu ESLC pytano uczniów o postrzeganą trudność nauki poszczególnych umiejętności językowych. Z analiz danych zgromadzonych na poziomie międzynarodowym wynika, że istnieje silny negatywny efekt postrzeganej trudności nauki badanego języka na umiejętności uczniów. Oznacza to, że im uczniowie postrzegają naukę języka jako trudniejszą, tym niższe wyniki osiągają w testach językowych (KE 2012a).

Polscy gimnazjaliści nie wydają się przytłoczeni trudnością, jaką sprawia im nauka języka. Jak pokazuje Rysunek 2., ponad połowa z nich uważa, że nauka poszczególnych umiejętności językowych jest bardzo łatwa lub raczej łatwa. Z kolei udział uczniów twierdzących, że nauka poszczególnych umiejętności językowych jest dla nich bardzo trudna nie przekracza 15 proc. populacji. Wyjątkiem jest nauka gramatyki – większa część uczniów (60 proc.) uważa ją za raczej trudną lub bardzo trudną. Należy jednak wspomnieć, że deklarowany przez polskich gimnazjalistów poziom trudności, jaki sprawia im nauka języka, jest jednym z wyższych w Europie.

307