Opinie polskich gimnazjalistów dotyczące nauki języków obcych

Numer JOwS: 
str. 73

Badanie motywacji uczniów do nauki języków obcych jest zagadnieniem trudnym i wymagającym. Ciekawych informacji na ten temat dostarcza raport z badania kompetencji językowych piętnastolatków - European Survey on Language Competences 2011.

Ogromne zróżnicowanie w ocenie lekcji języków obcych na tle innych przedmiotów uwidacznia się, gdy porównamy ze sobą dwie grupy badanych gimnazjalistów – uczniów badanych w zakresie języka angielskiego oraz tych badanych w zakresie języka niemieckiego (Rys. 5.). Aż 73 proc. uczniów którzy uczą się języka angielskiego twierdzi, że lubi lekcje tego języka (zsumowane odpowiedzi dla bardzo i całkiem lubię). Wśród tej grupy uczniów jest to najbardziej lubiany przedmiot po plastyce, muzyce i wychowaniu fizycznym. Dla porównania tylko 47 proc. gimnazjalistów badanych w zakresie języka niemieckiego, deklarowało, że lubi ten przedmiot szkolny, w tym tylko 10 proc. uczniów odpowiedziało, że go bardzo lubi. Taka pozycja plasuje język niemiecki wśród najmniej lubianych przedmiotów szkolnych (wśród uczniów badanych w zakresie języka niemieckiego znajduje się on w grupie trzech najmniej lubianych przedmiotów obok przedmiotów ścisłych oraz dodatkowych języków obcych).

310

Jeszcze bardziej wyraźne różnice widoczne są w odpowiedziach uczniów na pytanie o przydatność poszczególnych przedmiotów szkolnych[3]. Także w tym przypadku uczniowie badani w zakresie języka angielskiego byli skłonni uważać język, którego się uczą, za bardziej przydatny niż uczniowie badani w zakresie języka niemieckiego (Rys. 6.). Aż 92 proc. uczniów uczących się angielskiego uznało ten przedmiot za bardzo przydatny lub całkiem przydatny. Udział pozytywnych ocen dla tego przedmiotu jest wyższy niż dla jakiegokolwiek innego – jest większy o 16 punktów procentowych od udziału pozytywnych ocen matematyki i o 2 punkty procentowe wyższy od udziału pozytywnych ocen języka polskiego. Dla porównania, w grupie uczniów badanych w zakresie języka niemieckiego udział pozytywnych ocen lekcji tego języka wynosi 67 proc. – o 25 punków procentowych mniej niż języka polskiego i o 20 punktów mniej niż matematyki.

Obserwuje się również różnice w postrzeganiu przydatności poszczególnych przedmiotów u uczniów ze względu na płeć. Znów, dziewczęta częściej skłonne są uważać język angielski/niemiecki za bardziej przydatny przedmiot szkolny niż chłopcy (różnica 10 punktów procentowych). Jednocześnie widzimy, że kwestia płci nie różnicuje tak bardzo opinii uczniów o przedmiotach szkolnych, jak kwestia języka, o który pytani byli respondenci (angielski versus niemiecki).

Możemy zatem wstępnie wnioskować, że generalnie gimnazjaliści posiadają lepszy obraz języka angielskiego niż niemieckiego. Bardziej go lubią i uważają za zdecydowanie bardziej przydatny. Z analiz dalszych danych kwestionariuszowych ESLC wynika, że ta wyjątkowa pozycja języka angielskiego uwidacznia się w większości kontekstów kontaktu uczniów z językiem. Gimnazjaliści badani w zakresie języka angielskiego częściej niż ich koledzy badani w zakresie języka niemieckiego mają styczność z językiem, w szczególności jeżeli chodzi o sferę rozrywki – oglądanie filmów, słuchanie muzyki czy granie w gry komputerowe. Częściej również używają języka w sytuacjach komunikacji bezpośredniej oraz przez pocztę elektroniczną czy komunikatory (IBE 2012 w druku).

Jak przeczuwamy, kwestia postrzegania szkolnych lekcji języka ma wielowymiarowe przełożenie na postrzeganie nauki języków w ogóle i jej efekty. Jeżeli przyjąć za wynikami badania ESLC, że szkoła jest dla polskich gimnazjalistów jednym z podstawowych, jeżeli nie najważniejszym, źródeł kontaktu z językiem (Tamże), możemy przypuszczać, że jest też miejscem, w którym najintensywniej kształtują się przekonania o naturze procesu uczenia się i nauczania języków. Z kolei z przeprowadzonych analiz regresji wiemy, że pozytywne postrzeganie szkolnych lekcji języka jest dodatnio skorelowane z wynikami z testów językowych wszystkich badanych umiejętności językowych. Pozytywne nastawienie do lekcji języka angielskiego wyjaśnia do 25 proc. wariancji wyniku uczniów; pozytywne nastawienie do języka niemieckiego – do 14 proc. zmienności wyników.

Podsumowanie

Jak pokazują omawiane analizy, polscy gimnazjaliści mają wiele pozytywnych przekonań na temat nauki języków obcych. W oczach badanych piętnastolatków znajomość języków może przynieść korzyści (postrzegana użyteczność języków obcych), a proces nauki nie przekracza ich możliwości (przekonanie o dawaniu sobie rady). W kontekście szkolnym lekcje badanych języków oceniane są jako jedne z bardziej użytecznych i lubianych; w szczególności język angielski postrzegany jest jako jeden z bardziej atrakcyjnych przedmiotów szkolnych. Jednak, co najistotniejsze, opinie te idą w parze z wysokimi umiejętnościami językowymi uczniów.

Z tych powodów kwestie przekonań uczniów powinny być przedmiotem dalszego zainteresowania nie tylko badaczy dziedziny, lecz także praktyków – nauczycieli szkolnych i lektorów. Ci ostatni powinni dbać o pozytywne nastawienie uczniów do nauki języków, wzmacniając przekonanie o sensowności, korzystności i relatywnej łatwości procesu nauki. Jak się zdaje, dotyczy to w szczególności języków innych niż angielski, który ze względu na swoje rozpowszechnienie w sferze kultury popularnej i pracy zawodowej w sposób bardziej naturalny postrzegany jest jako atrakcyjny i wart zaangażowania ucznia.

Bibliografia

Pełna bibliografia artykułu w pliku PDF.

[1] Przekonania o nauce języków obcych są traktowane za Barcelos (2003:1) jako opinie i idee , które uczniowie (i nauczyciele) mają na temat zadania, jakim jest nauka drugiego/obcego języka.

[2] Więcej informacji na temat założeń teoretycznych ESLC znajduje się w raporcie międzynarodowym z badania First European survey on language competences: Final report (Komisja Europejska 2012a).

[3] Należy odróżnić pytanie o postrzeganie przydatności lekcji języków obcych jako przedmiotu i pytanie o przydatność nauki języków omawiane powyżej.