Po co nam polityka językowa uczelni?

Numer JOwS: 
str. 12

Jakie korzyści wynikają z wprowadzenia ogólnouniwersyteckiego systemu nauczania języków obcych i dlaczego jest to tak ważne dla dzisiejszych absolwentów? O polityce językowej na Uniwersytecie Warszawskim.

Wspomniany na wstępie list MNiSW wskazuje pośrednio, że resort spodziewa się, że uczelnie działają zgodnie z przyjętą polityką językową uwzględniającą postanowienia Konwencji ramowej o ochronie mniejszości narodowych oraz Ustawy o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym. Zakres wdrożenia postanowień tych regulacji zależny będzie od kontekstu lokalnego i regionalnego funkcjonowania uczelni. Zapewne uczelnie gdańskie winny w swojej polityce językowej uwzględnić możliwość nauki lub doskonalenia języka kaszubskiego, a uczelnie podlaskie w większym stopniu realizować nauczanie języka białoruskiego, ukraińskiego, litewskiego, tatarskiego czy karaimskiego. Dziać się jednak to powinno jedynie po zbadaniu rzeczywistych potrzeb uczestników procesu dydaktycznego i oszacowaniu możliwości przedłożenia dobrej jakościowo oferty dydaktycznej.

Oferta lektoratów Uniwersyteckiego Systemu Nauczania Języków Obcych w Uniwersytecie Warszawskim obejmuje około 50 języków, w tym wymienione w liście MNiSW języki: białoruski, czeski, litewski, niemiecki, ormiański, rosyjski, słowacki, ukraiński i hebrajski. Należy jednak zauważyć, że mimo iż uczelnia ta ma swoją politykę językową, to umieszczenie tych języków w ofercie w żaden sposób nie wynika z zamiaru wdrożenia przepisów konwencji i ustawy.

Regulacją, która ma ogromne znaczenie dla polityki językowej UW, a zwłaszcza dla obecnego kształtu oferty dydaktycznej USNJO, jest Rozporządzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 2 listopada 2011 r. w sprawie Krajowych Ram Kwalifikacji dla Szkolnictwa Wyższego wydane pod rządami znowelizowanej Ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym.

Efekty kształcenia językowego określone dla lektoratów wszystkich języków obcych zostały zdefiniowane zgodnie z deskryptorami poziomów biegłości Europejskiego Systemu Opisu Kształcenia Językowego Rady Europy, a także w odniesieniu do wymagań dotyczących efektów kształcenia w obszarach kształcenia przedstawionych w rozporządzeniu MNiSW w sprawie krajowych ram kwalifikacji dla szkolnictwa wyższego. Studenci studiów I stopnia Uniwersytetu Warszawskiego korzystają z 240 godzin nauki języka obcego. Mają prawo do wyboru języka, profilu i poziomu lektoratu. Są jednak zobowiązani, na mocy cytowanego powyżej rozporządzenia oraz Uchwały Senatu z roku 2009 w sprawie USNJO i certyfikacji biegłości językowej, do zdania egzaminu certyfikacyjnego na poziomie co najmniej B2 ESOKJ z przynajmniej jednego języka obcego. Udział w lektoratach dla tej populacji studentów jest obowiązkowy i wymaga zaliczenia na ocenę. Studenci studiów jednolitych na mocy cytowanego rozporządzenia oraz studenci studiów II stopnia winni wykazać się opanowaniem języka na poziomie B2+ ESOKJ. Zakładane językowe efekty kształcenia dla tego poziomu biegłości weryfikowane mogą być podczas egzaminu certyfikacyjnego lub też w ramach zaliczenia zajęć prowadzonych w języku obcym wraz z weryfikacją odpowiednich efektów przedmiotowych. Prawo do korzystania z oferty lektoratów mają również doktoranci – studenci studiów III stopnia, których biegłość językową na poziomie C1 ESOKJ weryfikuje się podczas egzaminu certyfikacyjnego.

Lektoraty na Uniwersytecie Warszawskim oferowane są przez różne jednostki organizacyjne uczelni konstytuujące Uniwersytecki System Nauczania Języków. W ramach systemu zapewnienia jakości kształcenia uznano, że istnieje potrzeba ujednolicenia zakładanych uszczegółowionych efektów kształcenia językowego, podobnie jak przyjęto wspólne zasady zaliczania zajęć. Stosunkowo najliczniejsza grupa studentów (studiów I stopnia) wybiera udział w kursach na poziomie docelowym B2, wychodząc z założenia, że te przyczynią się do lepszego przygotowania do egzaminu certyfikacyjnego. Poniżej przedstawiono zestaw efektów określonych dla wszystkich kursów na poziomie docelowym B2 ESOKJ[1].

Po ukończeniu kursu student:

w ramach posiadanych umiejętności

  • interpretuje pisemnie i ustnie informacje przedstawione w formie graficznej, jeśli dotyczą znanego mu tematu;
  • wyraża dość swobodnie i poprawnie swoją opinię na tematy znane oraz związane z tematyką studiów i karierą zawodową, uzasadniając je w dyskusji;
  • dokonuje syntezy przeczytanego tekstu bądź wypowiedzi usłyszanej, na przykład podczas wykładu, egzaminu, prezentacji, programu telewizyjnego, dotyczącej szerokiej tematyki życia społecznego, akademickiego i zawodowego;
  • tworzy spójny i logiczny tekst na tematy mu znane w postaci opisu, rozprawki, sprawozdania, listu formalnego i nieformalnego;
  • wygłasza, zgodnie z konwencją, prezentacje dotyczące tematów zawodowych i akademickich;
  • nawiązuje rozmowę na tematy codzienne w sposób dość swobodny i zrozumiały, przy użyciu wymaganych kulturowo środków werbalnych i niewerbalnych w sytuacjach formalnych i nieformalnych, zachowując odpowiedni rejestr językowy;

w odniesieniu do wiedzy i kompetencji społecznych

  • wykorzystuje zdobytą na zajęciach wiedzę o kulturze danego obszaru językowego;
  • sprawnie współpracuje w grupie, efektywnie wyznaczając sobie i innym zadania;
  • identyfikuje własny styl uczenia się i wybiera sposoby dalszego samokształcenia;
  • akceptuje różnorodność postaw i opinii w kontaktach interpersonalnych.

Powyższe umiejętności można zmierzyć, stosując poniższe przykładowe zadania:

  • Na podstawie fotografii z prasy omów lub opisz znany problem (wydarzenie bieżące).
  • Powiedz lub napisz w kilku zdaniach, co przedstawia wykres lub diagram.
  •  Powiedz, co studiujesz. Czy jesteś zadowolony ze swojego wyboru? Co zmieniłbyś lub usprawniłbyś na swoim kierunku studiów?
  • Która dziedzina życia codziennego interesuje Cię najbardziej - uzasadnij swój wybór i podaj kilka najciekawszych zagadnień.
  • Wysłuchaj pogadanki/przeczytaj tekst i streść go w kilku zdaniach/podaj najważniejsze informacje. Wskaż prezentowane problemy.
  • Opisz okolicę, w której mieszkasz. Napisz list do kolegi, w którym informujesz go o tym, co robiłeś ostatnio. Odpowiedz na ogłoszenie w sprawie pracy.
  • Przygotuj i wygłoś prezentację, w której będziesz zachęcać maturzystów do studiowania na Twoim kierunku studiów.
  • Włącz się aktywnie do rozmowy na tematy codzienne.

Wiedzę i postawy (kompetencje społeczne) można mierzyć, wykorzystując następujące przykładowe zadania:

  • Porównaj elementy kultury danego obszaru językowego np. wskaż różnice w obchodzeniu dnia 11 listopada.
  • Obserwowanie postaw studentów w trakcie trwania kursu – praca w parach, grupach przy realizacji projektów lub innych wspólnych zadań.

Przyjęto także, że zarówno w trakcie kursu, jak i na jego zaliczenie wykorzystane będą uzgodnione formy weryfikacji opanowania zakładanych efektów kształcenia. I tak sprawność mówienia oraz rozumienia ze słuchu będą przede wszystkim weryfikowane w czasie trwania kursu przy wykorzystaniu takich form, jak ocena przygotowanej i wygłoszonej prezentacji oraz udziału w dyskusjach i debatach. Sprawność czytania, pisania oraz użycie języka będzie natomiast oceniane w teście końcowym, który będzie obejmował co najmniej 1 dłuższy tekst (lub dwa krótsze) oraz 10 pytań wielokrotnego wyboru, test luk w tekście o długości ok. 250 wyrazów oraz zadanie dotyczące pisania w postaci rozprawki (wyrażanie opinii, przedstawianie argumentów za i przeciw) o długości około 200 wyrazów.