Psychologia dziecka migrującego w kontekście wielokulturowości – przykład Szwecji

Numer JOwS: 
str. 97

Bycie emigrantem to sytuacja skomplikowana w sensie psychologicznym, ponieważ emigracja wymusza konieczność redefinicji siebie (Czykwin, Misiejuk 2002:71). Dotyczy to nie tylko osób dorosłych, ale również dzieci, które po przyjeździe do nowego kraju zaczynają być wychowywane na granicy dwóch lub więcej kultur, podzielonych co najmniej dwoma językami.

Metody pracy z uczniami-emigrantami w Szwecji

Według dyrektyw prawa szwedzkiego, z nauczania języków ojczystych w szkołach publicznych mogą korzystać dzieci, które używają w domu, na co dzień, innego języka niż szwedzki, w kontaktach z co najmniej jednym z rodziców (opiekunów), oraz dzieci adoptowane, których rodzice zastępczy nie mówią w języku kraju ich pochodzenia. Nauczanie języka ojczystego rozpoczyna się w przedszkolu i może być kontynuowane do końca edukacji na poziomie szkoły średniej.

Uczniowie mają prawo do 80 minut nauki języka ojczystego w tygodniu. Język ojczysty wchodzi w skład programu nauczania szkoły szwedzkiej. W programach, jakie zostały przygotowane dla poszczególnych języków ojczystych, znajdują się wymagania, które powinien spełnić uczeń po ukończeniu każdego roku nauki. Ocena z języka ojczystego umieszczana jest od 8. klasy szkoły podstawowej na świadectwie ucznia (uczniowie w Szwecji otrzymują oceny od 8. klasy szkoły podstawowej; szkoła podstawowa trwa 9 lat).

Nowo przybyli uczniowie otrzymują tzw. studiehandledning, tj. pomoc nauczyciela języka ojczystego podczas lekcji, które odbywają się języku szwedzkim (ok. 2 godz. w tygodniu; liczba godzin zależy od ustaleń danej gminy). Uczniowie mogą również skorzystać z możliwości tłumaczenia egzaminów na język ojczysty (np. egzaminu z matematyki).

Nowo przybyli uczniowie mają również możliwość nauki w tzw. klasach przygotowawczych, gdzie uczą się intensywnie języka szwedzkiego, by móc jak najszybciej pójść do klas z rówieśnikami i zacząć się uczyć innych przedmiotów.

Warto również podkreślić, ze biblioteki szkolne i publiczne wyposażone są w książki i innego rodzaju materiały dydaktyczne dla dzieci i dorosłych w językach ojczystych. Szwedzki system edukacyjny stara się wyjść naprzeciw wielokulturowości i wielojęzyczności emigrantów i z tego powodu może być wzorcem dla innych krajów.

W załączonym do artykułu aneksie, dostepnym w wersji elektronicznej pisma, na stronie: www.jows.pl zaprezentowano dwie analizy przypadku, które zaczerpnięto z praktyki psychologicznej (po zmianie danych osobowych). Analizy dokonywali nauczyciele podczas warsztatów psychologicznych, które odbyły się w ramach konferencji oświatowej dla nauczycieli języka polskiego pracujących w Szwecji w 2010 r.

Aneks

Podsumowanie

Rozważania na temat złożoności psychologicznych aspektów dziecka migrującego do innego kraju i obcującego tam zarówno z kulturą ojczystą, jak i z wielokulturowością, skłaniają do refleksji o roli edukatorów i rodziców w tej jakże skomplikowanej sytuacji życiowej młodego człowieka; pozwalają uświadomić sobie, jak ważne jest społeczno-polityczno-ekonomiczne tło, w jakim żyjemy, wzrastamy, zdobywamy wiedzę: i tę merytoryczną, i tę dotyczącą nas samych. Na zakończenie chciałabym zacytować fragment wiersza Czesława Miłosza Sposób, który powstał podczas jego pobytu na emigracji:

  • Rytmiczne kołysanie słów układanych, powtarzanych na ulicy, w autobusie, w barach, na drogach,
  • A tym bardziej w półśnie rannych godzin, kiedy świadomość wynurza się jak diabelska góra.
  • Ale umiałem robić to tylko po polsku, w języku którego nikt nie rozumie (…)

Bibliografia

  • Baumgartner, B.(2008) Przeżyć dwujęzyczność. Jak wychować dziecko dwujęzycznie. Gdańsk: Wydawnictwo Harmonia.
  • Bochner, S. (1994) Culture Shock. W: W. J. Lonner, R.S. Malpass (red.) Psychology and Culture, 245-249.
  • Czykwin, E., Misiejuk, D. (2002) Dwujęzyczność i dwukulturowość w perspektywie psychopedagogicznej. Białystok: Trans Humana.
  • McGee Banks, Ch.A., Banks, J.A. (2010) Pedagogika na rzecz równego traktowania: zasadniczy element edukacji wielokulturowej. W: A. Grudzińska, K. Kubin (red.) Szkoła wielokulturowa – organizacja pracy i metody nauczania. Warszawa: FFRS.
  • Laskowski, R. (2009) Przyswajanie języka polskiego w warunkach polsko-szwedzkiego bilingwizmu. Kraków: Universitas.
  • Poulin-Dubois, D., Blaye, A., Coutya J., Bialystok E. (2011) Wpływ dwujęzyczności na rozwój procesów poznawczych u dzieci. W: Journal of Experimental Child Psychology, vol. 108, nr 3, 567-579.
  • Strek, K. (2006) Jedno dziecko – dwa języki. Po polsku i po niemiecku o dwujęzycznym wychowaniu [online] [dostęp 19.07.2014].
  • Śliz, A. (2011), Wielokulturowość i jej socjologiczny sens. W „Studia Socjologiczne” 4 (203). Opole: Wydawnictwo Uniwersytetu Opolskiego.