Reden ist Silber! Przygotowanie językowe uczniów do realizacji staży zawodowych w Niemczech w ramach programu Leonardo da Vinci

Numer JOwS: 
str. 103
Fotografia z zasobów Zespołu Szkoły Projektowania i Stylizacji Ubioru, Centrum Kształcenia Zawodowego i Ustawicznego w Sosnowcu

Śledząc wyniki na listach rankingowych kolejnych konkursów o dofinansowanie staży w ramach programu Leonardo da Vinci, nietrudno zauważyć, że polscy uczniowie najczęściej odbywają praktyki w przedsiębiorstwach niemieckich (ponad połowa dofinansowanych wyjazdów). Warunkiem realizacji zawodowych wyjazdów edukacyjnych jest jednak nabycie szczególnych kompetencji językowych, co często wymaga nie lada wysiłku. O wiele łatwiej opanować bowiem słownictwo pozwalające na władanie językiem w codziennej komunikacji niż skomplikowaną zawodową terminologię.

Pobierz artykuł w pliku PDF

Więcej niż sąsiedztwo

Dla beneficjentów programu Leonardo da Vinci Niemcy stanowią bardzo ciekawy przykład łączenia tradycji nauki rzemiosła z innowacyjnymi metodami przekazywania wiedzy i oceny nabytych osiągnięć. To, co wyróżnia niemiecką edukację zawodową, to przede wszystkim zintegrowany podwójny system kształcenia, który obejmuje tam ponad 70 proc. uczniów. Bazą merytoryczną dla takiej formy edukacyjnej jest program nauczania stanowiący syntezę wiedzy teoretycznej z praktyczną nauką zawodu. Podwójny system kształcenia zawodowego zakłada równoległą naukę zarówno w szkole, jak i w wybranym przedsiębiorstwie. Młodzi stażyści już od pierwszych dni praktyk są traktowani jak pracownicy firmy i stopniowo otrzymują coraz bardziej wymagające zadania, odpowiednie do coraz większych umiejętności. Za realizację powierzonych obowiązków otrzymują również stosowne wynagrodzenie. W praktyce takie rozwiązanie znacząco poprawia pozycję absolwentów szkół na rynku pracy. Posiadają oni bowiem realne doświadczenie pracy w wyuczonym zawodzie. Warto dodać, że doświadczenie problemów ekonomicznych pierwszej połowy ubiegłej dekady pozytywnie wpłynęło na tamtejszy rynek pracy, czyniąc go bardziej elastycznym i koherentnym w odniesieniu do instytucji kształcenia. Współpraca pomiędzy szkołami i przedsiębiorcami nauczyła tych drugich komunikować swoje potrzeby odnośnie do pożądanych kwalifikacji absolwentów. Dzięki dualnemu systemowi kształcenia udało się powstrzymać wzrost stopy bezrobocia wśród osób do 25. roku życia, która w styczniu 2013 r. wynosiła w Niemczech nieco powyżej 7 proc.

Oczywiście, podwójny system kształcenia zawodowego to niejedyny czynnik świadczący na korzyść niemieckiego wzorca edukacji. Relatywnie wysokie budżety przeznaczane w ciągu ostatnich lat przez niemieckie landy na rozwój szkolnictwa zawodowego sprawiły, że tamtejsze centra kształcenia praktycznego są bardzo dobrze wyposażone, oferując idealne warunki do nauki zawodu in vitro, na specjalnie utworzonych i zorganizowanych stanowiskach, przypominających rzeczywiste miejsca pracy w przedsiębiorstwach. Proces podnoszenia kwalifikacji wspierają również działania na rzecz wdrożenia Europejskiego systemu transferu osiągnięć w kształceniu i szkoleniu zawodowym (ECVET), który z założenia wspiera proces uznawania oraz oceny poziomu nabycia umiejętności związanych z daną ścieżką kształcenia zawodowego. Z perspektywy organizacji stażu w niemieckich przedsiębiorstwach istotna może być również możliwość korzystania z doświadczeń transformacji gospodarczej i ustrojowej wschodnich landów, które przeżyły znaczący skok gospodarczy nie tylko dzięki zastrzykowi środków z budżetu federalnego, ale także wskutek adaptacji zachodnich wzorców, także tych dotyczących organizacji pracy.

Niemiecka precyzja i polska otwartość

Od początku realizacji programu Leonardo da Vinci w Polsce niemieckie instytucje są najczęściej wybieranymi partnerami przyjmującymi w projektach zawodowych wyjazdów edukacyjnych. W latach 2007-2012, w ramach obecnej fazy programu, polska Narodowa Agencja Programu Leonardo da Vinci sfinansowała prawie osiem tysięcy wyjazdów uczniów na staże i praktyki zawodowe w Niemczech. W ramach projektów, które otrzymały dofinansowanie w ostatnim konkursie, do niemieckich przedsiębiorstw i centrów kształcenia wyjedzie jeszcze ponad półtora tysiąca młodych osób. Podczas gdy organizatorami takich wyjazdów po stronie polskiej są przede wszystkim szkoły, statystyki kolejnych rund selekcyjnych pokazują, że wśród niemieckich partnerów stażystów przyjmują najchętniej instytucje zajmujące się kształceniem zawodowym (w tym centra kształcenia praktycznego), sektor małych i średnich przedsiębiorstw, a także lokalne stowarzyszenia wspierające poszczególne branże w ramach działalności non profit.

W marcu 2011 r. Narodowa Agencja dokonała przeglądu jakościowego projektów realizowanych we współpracy z niemieckimi instytucjami partnerskimi. Z informacji przedstawionych przez beneficjentów w dokumentach aplikacyjnych i raportach przygotowanych po zakończeniu staży wynika, że niejednokrotnie czynnikiem decydującym o wyborze instytucji przyjmującej uczniów okazuje się po prostu bliskie sąsiedztwo, dlatego o dofinansowanie staży w Niemczech często wnioskują szkoły położone w zachodnich województwach Polski. Istotne znaczenie mają również wieloletnie doświadczenia współpracy z niemieckimi partnerami, w tym osobiste kontakty osób merytorycznie zaangażowanych w projekty. Beneficjenci często podkreślają też dostępność nowoczesnej bazy dydaktycznej, profesjonalizm kadry pedagogicznej i opiekunów praktyk, wreszcie wysoki poziom organizacji i etyki pracy.

Warto w tym miejscu podkreślić szerokie możliwości realizacji praktyk oferowanych przez niemieckich partnerów, zdolnych do przyjmowania polskich stażystów kształcących się na co dzień w różnych specjalnościach. Te najbardziej popularne to przede wszystkim rolnictwo, przemysł samochodowy oraz budowlany, a także wiele staży uczniowskich z zakresu gastronomii, hotelarstwa i turystyki. Coraz częściej pojawiają się również projekty z dziedziny mechatroniki czy też branży informatycznej.

Do najczęściej obserwowanych, długotrwałych i wartościowych rezultatów tych wyjazdów należy zaliczyć nie tylko te wynikające z podniesienia kompetencji zawodowych czy też interkulturowych. Bardzo ważna okazuje się również szansa na zwiększenie umiejętności językowych uczniów. Zauważalne jest, że współpraca z poznanymi partnerami niemieckimi często przeradza się w długoletnią współpracę, która niejednokrotnie rozwija się również poza obszarem działania programu Leonardo da Vinci.

Kłopoty z leksyką

W listopadzie 2011 r. Komisja Europejska opublikowała dokument podsumowujący działania mające na celu oszacowanie wpływu projektów realizowanych w ramach programu „Uczenie się przez całe życie” na poprawę jakości kształcenia i szkolenia w krajach objętych programem (Commission Staff Working Paper. Impact Assessment on Education and Ttraining Actions). Diagnoza problemów i potrzeb związana z oceną jakości edukacji zawodowej wykazała, że jedną z przeszkód w efektywnym podnoszeniu jakości zagranicznych wyjazdów zawodowych jest niedostatek kompetencji językowych nie tylko wśród uczniów, ale także wśród nauczycieli i trenerów zawodu. Konieczność wzmocnienia systemowego w zakresie nauczania języków obcych w szkołach zawodowych została również dostrzeżona na poziomie krajowym. Rozporządzenie Ministerstwa Edukacji Narodowej z dnia 7 lutego 2012 r. wprowadziło do nowej podstawy programowej pojęcie języka obcego ukierunkowanego zawodowo (JOUZ), w rzeczywistości realizowanego jako osobny przedmiot, niezależnie od języka obcego nowożytnego, którego nauczanie wchodzi w zakres kształcenia ogólnego. Celem zmiany jest umożliwienie absolwentom polskich szkół realizacji zadań i czynności zawodowych w języku obcym (m.in. posługiwania się zasobem środków językowych właściwych dla realizacji konkretnych zadań na danym stanowisku, porozumiewania się w środowisku pracy poprzez właściwe interpretowanie wypowiedzi dotyczących wykonywania typowych czynności zawodowych, wreszcie korzystania z obcojęzycznych źródeł informacji).