Rozwój języka hiszpańskiego w Polsce

Numer JOwS: 
str. 27

Przez okres ponad 20 lat skala nauczania języka hiszpańskiego w polskich szkołach nieustannie się poszerza. Zainteresowanie nauką tego języka rozwija się równolegle do wzrostu jego znaczenia na świecie. Według El español en el mundo. Rocznik Instytutu Cervantesa 2012 hiszpański jest już drugim najczęściej używanym językiem w świecie biznesu oraz w Internecie.

Pobierz artykuł w pliku PDF

Ponad 20 lat temu Polska i Hiszpania podpisały pierwsze porozumienie dwustronne, mające na celu promowanie i ułatwienie wprowadzania języka hiszpańskiego do polskiego systemu edukacji. Oba kraje uczyniły to, świadome znaczenia, jakie język hiszpański osiąga w coraz bardziej zglobalizowanym świecie, oraz jego przydatności w pomyślnym znalezieniu pracy. W podpisanym przez Polskę i Hiszpanię porozumieniu jednym z punktów podstawowych było utworzenie programu oddziałów dwujęzycznych z językiem hiszpańskim w Polsce.

Dzięki temu programowi młodzież uczy się różnych przedmiotów po hiszpańsku, a po latach nauki kończy liceum ze znajomością języka hiszpańskiego na poziomie dwujęzycznym. Uczniowie mają również możliwość otrzymania hiszpańskiego świadectwa maturalnego, Título de Bachiller, co w połączeniu z biegłą znajomością języka daje absolwentom wiele możliwości. Uczenie się bezpośrednio od nauczycieli natywnych nie tylko języka, ale również kultury Hiszpanii i pozostałych krajów hiszpańskiego obszaru językowego, wpływa na wysoką jakość edukacyjną tego programu.

Hiszpański na świecie

Hiszpański jest językiem upowszechniającym się nie tylko w sferze edukacji czy kultury, ale także w dziedzinie przedsiębiorczości. W danych Ministerstwa Edukacji, Kultury i Sportu Hiszpanii (El mundo estudia español 2012) czytamy, że hiszpański jest drugim najczęściej używanym językiem na świecie z ponad 450 milionami ludzi, dla których jest on językiem ojczystym. Jest językiem oficjalnym w 21 państwach, począwszy od Hiszpanii, poprzez 19 krajów Ameryki Łacińskiej, po Gwineę Równikową. Jest również językiem urzędowym w wielu organizacjach międzynarodowych, takich jak ONZ czy też Unia Europejska. Ponadto, przeszło 37 milionów rodzimych użytkowników języka hiszpańskiego mieszka w krajach, gdzie nie jest on językiem oficjalnym, w tym 35 milionów z nich zamieszkuje Stany Zjednoczone. Duże hiszpańskie firmy działają na całym świecie.

Zasięg języka hiszpańskiego jest z każdym dniem coraz większy, a jego zastosowanie w sieci, jak również w komunikacji naukowej i technicznej, znaczące. Szkoła nie pozostaje na marginesie tego procesu. Znajomość hiszpańskiego stała się koniecznością w wielu miejscach globu. W Stanach Zjednoczonych hiszpański jest najchętniej wybieranym w szkole językiem obcym, a tempo wzrostu jego nauczania w krajach UE jest zaskakująco duże. We wspomnianym wyżej raporcie El mundo estudia español znajdujemy także informację, że w ostatnich latach liczba uczniów uczących się tego języka w Europie uległa podwojeniu.

Nauczanie języka hiszpańskiego w Polsce

Nie inaczej stało się w Polsce. I to nie tylko dlatego, że dwanaście uniwersytetów ma w swojej ofercie studia z zakresu filologii hiszpańskiej bądź iberyjskiej, i że uczy się go ponad 13 tys. studentów, ale również dlatego, że ponad 60 tys. uczniów ma możliwość uczenia się hiszpańskiego w szkołach, z czego ponad 2900 osób uczy się go w licealnych i gimnazjalnych oddziałach dwujęzycznych.

Zasięg nauczania języka hiszpańskiego w polskim systemie edukacji nieustannie się poszerza, zwłaszcza w ciągu ostatnich pięciu lat, o czym świadczą dane z Tabeli 1. Należy mieć na uwadze, że wzrost ten ma miejsce w czasie niżu demograficznego, co utrudnia wdrażanie innowacji w szkołach. Niemniej jednak, zarządzający edukacją, świadomi rosnącego znaczenia hiszpańskiego na świecie i coraz większego zainteresowania ze strony społeczeństwa, podejmują wysiłki umieszczenia tego języka w ofercie szkolnej.

467

Liczba oddziałów dwujęzycznych, polsko-hiszpańskich, w polskich szkołach w ciągu dwóch ostatnich lat wzrosła z 16 do 33, a od roku szkolnego 2014/2015 wzrośnie o kolejnych pięć.

Dane z Tabeli 1. dobitnie pokazują, że na przestrzeni dwóch lat szkolnych liczba uczniów uczących się w szkołach języka hiszpańskiego wzrosła z 40 do 60 tys., przy uwzględnieniu prawie 50 proc. niżu demograficznego. Jedynie język włoski również odnotował wzrost, aczkolwiek nie tak wysoki. Spadek liczby uczących się angielskiego, mimo że język ten jest pierwszym językiem obcym w całym systemie edukacji, tłumaczy się zasadniczo niżem demograficznym.

Patrząc obiektywnie, należy podkreślić, że liczby te oznaczają, iż procent uczących się w szkołach języka hiszpańskiego w tych dwóch latach wzrósł z 0,6 proc. populacji uczniów do 1,1 proc. Wskaźniki te są nadal niskie w porównaniu z obecnością innych języków obcych, ale tendencja wzrostowa jest bezsprzeczna. W najbliższych latach, wraz z otwarciem nowych oddziałów, wprowadzeniem oferty hiszpańskiego do szkół, coraz większą liczbą wykwalifikowanych nauczycieli i większym zapotrzebowaniem ze strony rodziców, perspektywy wzrostu są spore.

Program oddziałów dwujęzycznych w Polsce

Otwarcie pierwszej sekcji dwujęzycznej w XXXIV Liceum Ogólnokształcącym im. Miguela de Cervantesa w Warszawie odbyło się w 1991 r. Od tego czasu, w ciągu kolejnych 15 lat, dołączyło do niego 14 nowych oddziałów dwujęzycznych z językiem hiszpańskim: 12 z nich w liceach i 2 w gimnazjach. Są one rozsiane po całej Polsce, w głównych miastach kraju: Białymstoku, Bydgoszczy, Gdańsku, Katowicach, Krakowie, Lublinie, Łodzi, Poznaniu, Radomiu, Szczecinie, Warszawie i we Wrocławiu. W bieżącym roku szkolnym (2013/2014) w oddziałach dwujęzycznych z językiem hiszpańskim uczy się łącznie 2384 uczniów. Liczba ta wzrosła na przestrzeni dwudziestu lat z początkowych 60 uczniów do 2384.

Program oddziałów dwujęzycznych z językiem hiszpańskim jest wysokiej jakości projektem edukacyjnym, dającym uczniom nie tylko możliwość dogłębnego poznania języka, ale również zdobycia wiedzy o kulturze obszaru hiszpańskojęzycznego poprzez naukę przedmiotów takich, jak historia, geografia i literatura hiszpańska, zgodnie z hiszpańskim programem nauczania. Wysoką wartość edukacyjną program zawdzięcza również zatrudnianiu dwóch nauczycieli narodowości hiszpańskiej w każdej ze szkół. Zgodnie z postanowieniami porozumienia, nauczyciele ci są oddelegowywani przez stronę hiszpańską i zatrudniani przez stronę polską. Ich pobyt w Polsce w ramach programu może wydłużyć się do sześciu lat, niemniej jednak sukces samego programu i doskonała integracja tychże specjalistów w placówkach, w których pracują, jak i wśród polskiej społeczności, przyczynia się do tego, iż około 20 proc. z nich pozostaje w kraju po upływie tego terminu.

W celu zagwarantowania powodzenia w nauce i ułatwienia uczniom przyswojenia wykładanych treści w języku obcym w większości oddziałów dwujęzycznych istnieje tzw. rok zerowy. Jest to rok dodatkowy, poprzedzający pierwszą klasę licealną, podczas którego uczniowie uczestniczą w osiemnastu godzinach lekcji hiszpańskiego tygodniowo. Po tym roku ich poziom znajomości języka jest wystarczający, aby stawić czoła nauce przedmiotów obowiązkowych w języku hiszpańskim. W przypadku oddziałów z hiszpańskim, po zakończeniu łącznie czterech lat nauki w liceum, uczniowie mogą przystąpić nie tylko do egzaminu maturalnego, ale również do egzaminów, które prowadzą do otrzymania hiszpańskiego świadectwa dojrzałości Título de Bachiller, na równi z każdym uczniem hiszpańskim.

Ostatnie zmiany w ustawodawstwie polskim przyczyniły się do zniesienia roku zerowego. Sytuacja ta zobligowała do podejmowania inicjatyw, które pozwoliłyby zagwarantować dostateczną znajomość hiszpańskiego u gimnazjalistów, konieczną do kontynuowania nauki w liceum dwujęzycznym. Dlatego też Biuro Radcy ds. Edukacji przy Ambasadzie Hiszpanii w Warszawie wraz z urzędami tych miast, w których prowadzona jest klasa wstępna, podjęło działania prowadzące do otwarcia oddziałów dwujęzycznych w różnych gimnazjach tak, aby wykształcić uczniów ze znajomością języka hiszpańskiego na poziomie B1. Ta inicjatywa przyniosła w efekcie utworzenie 17 nowych oddziałów, poza 16 już istniejącymi, chociaż w tym przypadku współpraca odbywa się na marginesie porozumienia z 1997 r., w ramach memorandum podpisanego pomiędzy odpowiednią placówką edukacyjną a Ministerstwem Edukacji, Kultury i Sportu Hiszpanii. W myśl tych umów, Biuro Radcy ds. Edukacji współpracuje ze szkołami w zakresie opracowywania materiałów dydaktycznych, kształcenia nauczycieli czy wsparcia pedagogicznego.