Studia romanistyczne na UW dla osób nieznających francuskiego

Numer JOwS: 
str. 42

Jak doszło do decyzji i dlaczego podjęliśmy się tego zadania na wydziale typowo filologicznym, gdzie od zawsze przyjmuje się kandydatów z dobrą znajomością języka? Jak zmodyfikowany został program dla tych studentów w stosunku do tradycyjnych jego ram? Jakie dziś widzimy trudności, rozbieżności w odniesieniu do założeń i jakie wnioski możemy wyciągnąć z dwuletniego doświadczenia?

Pobierz artykuł w pliku PDF

W roku 2010 w Instytucie Romanistyki UW otwarto po raz pierwszy studia dla kandydatów nieznających języka francuskiego – nazwano je Francuski od podstaw. W dziewięćdziesięcioletniej historii IR była to prawie rewolucja. Minęły dwa lata od tego czasu, można więc pokusić się o pierwsze podsumowania, mimo że rocznik 2010 nie skończył jeszcze pierwszego trzyletniego cyklu studiów.

Przed IR UW pięć innych uniwersytetów wprowadziło osobny program studiów dla kandydatów bez znajomości języka francuskiego. W 2009 r. w Krakowie odbyła się konferencja, podczas której rozważano i porównywano wdrażanie takiego programu na różnych uczelniach. Spotkanie pozwoliło nam poznać bliżej problemy, z jakimi spotkali się koledzy z innych ośrodków oraz przygotować pewne strategie i narzędzia, by uniknąć błędów.

Konieczne zmiany i założenia

Od wielu lat spada w szkołach średnich liczba klas z językiem francuskim, a zatem i liczba zdających ten język na egzaminie maturalnym. Ubywa kandydatów na tradycyjne studia, co wynika zarówno z polityki językowej, jak i sytuacji demograficznej w Polsce.

Przez kilka lat dyskutowaliśmy w Warszawie projekt wprowadzenia do IR studentów bez znajomości języka francuskiego. Pokonywaliśmy własne opory, zbieraliśmy pytania rodziców i młodzieży, która byłaby zainteresowana językiem i kulturą Francji, a nie miała okazji uczyć się francuskiego w szkole lub nie zdecydowała się na maturę rozszerzoną z tego języka.

W końcu w 2009 r. uznaliśmy, że w trosce o to, by wśród ogólnej liczby absolwentów UW lub, szerzej ujmując, ludzi z wyższym wykształceniem, podtrzymać znajomość języka francuskiego należy w Uniwersytecie uczyć go od podstaw (nie tylko w ramach lektoratów otwartych dla wszystkich kierunków); uczyć go w zakresie filologicznym, czyli łącząc z nauczaniem kultury, literatury, wiedzy o języku. Założyliśmy, że jest to możliwe w ramach pierwszego cyklu (licencjat) – tak jak dzieje się to na studiach italianistycznych i iberystycznych w naszej uczelni. Byliśmy świadomi wyzwań, jakie niesie tego typu decyzja na wydziale filologicznym, ale zdecydowaliśmy się je podjąć i dołożyć wszelkich starań, by utrzymać wysoką jakość kształcenia i charakter filologiczny studiów.

Zasadnicze różnice programowe

Studenci z podstawową i zaawansowaną znajomością języka otrzymują identyczną ofertę kursową. Jedyną różnicą jest liczba godzin nauczania języka: na I roku w programie dla studentów początkujących to 480 h, a dla studentów zaawansowanych 300 h.

Zwiększenie skuteczności nauczania wiązało się przede wszystkim ze zmianą metod. Nauka języka została rozbita na większą liczbę modułów. Wiodącym jest blok zatytułowany Kompetencje zintegrowane, oparty na wybranym podręczniku (to wielka zmiana metodyczna w stosunku do nauczania na poziomie zaawansowanym).

Moduły i ciężar godzinowy przedmiotu zwanego praktyczną nauką języka francuskiego (w wymiarze rocznym) rozkładają się następująco:

W stosunku do pierwotnych planów nastąpiły niewielkie modyfikacje, które świadczą o ciągłym poszukiwaniu odpowiedniej formuły. Opinie studentów i wykładowców sprawiły, że na II roku zrezygnowaliśmy z modułu Fonetyka stosowana na rzecz większej liczby godzin nauczania gramatyki stosowanej – bardzo potrzebnej na tym etapie.

Profil studenta I roku pozwalał nam liczyć na dużą samodzielność uczenia się, stąd ważny moduł zajęć na odległość (e-learning) prowadzonych poprzez platformę edukacyjną Spiral3, w pół-autonomii, bo pod kierunkiem wyspecjalizowanego wykładowcy. Program ten został precyzyjnie przygotowany i przewidziany na 30 h w drugim semestrze nauczania. Jest to zupełnie nowe i bardzo ważne narzędzie nauczania w IR, podlega ciągłym uzupełnieniom i modyfikacjom (Dryjańska, Ducourtioux). Oprócz wspomagania nauczania gramatyki stosowanej czy fonetyki oraz poszerzania kompetencji leksykalnych zadaniem kursu jest przekazywanie treści kulturowych: oswajanie studentów z poszukiwaniem elementów kultury francuskojęzycznej we wszystkich źródłach dostępnych w sieci, rozwijanie ich ciekawości językowej.

Połączone w duży blok zajęcia rozumienia/mówienia i pisania pozwalają na traktowanie tych ważnych kompetencji jako jedną całość. Młodzież spontanicznie przywiązuje wielką wagę do rozmowy i interakcji, a wykładowcy wspierają studentów w kształtowaniu kompetencji pisania, niezbędnej do posługiwania się językiem obcym.

Nauczanie gramatyki i fonetyki stosowanej w osobnych blokach było oczywiste i wynikało z doświadczeń ze studentami zaawansowanymi. Obydwa tematy zostały zaplanowane w większej liczbie godzin i z wykorzystaniem innego podejścia metodycznego niż w tradycyjnym filologicznym programie dla studentów zaawansowanych językowo. Nauczanie fonetyki praktycznej na poziomie A1/A2 ma bardzo istotne znaczenie dla komunikacji ustnej z całą złożonością wymowy, artykulacji, intonacji i akcentu.

Nowym elementem programu nauczania jest także moduł zajęć zatytułowany Trening strategiczny. Zespołowi metodyków zależy na uświadomieniu studentom, z jakich strategii nauczania mogą korzystać, ucząc się języka obcego w konkretnych zadaniach (rozumienie ze słuchu, czytanie ze zrozumieniem, uczenie się słownictwa, uczenie się gramatyki, udział w interakcji ustnej, redagowanie wypowiedzi pisemnej itp.). Po zakończeniu modułu zakładamy, że student potrafi łączyć różne strategie poznawcze i społeczno-afektywne tak, by podnieść skuteczność uczenia się. Uznajemy, że taka wiedza będzie dla niego użyteczna podczas studiów, a potem we wszystkich momentach uczenia się w całym życiu i dość szybko obserwujemy, jak przynosi wymierne korzyści w uczeniu się języka.

Nauczanie przedmiotów literackich (także lektury) i językoznawczych rozpoczyna się od zajęć po polsku, ale stopniowo, już w czasie I roku studiów, wprowadzana jest terminologia francuska.

Studenci ścieżki początkującej mają w programie przez cały okres studiów licencjackich te same przedmioty ogólne, co studenci ścieżki z francuskim zaawansowanym. W naszym projekcie absolwent z licencjatem w zakresie filologii romańskiej będzie znał język francuski na poziomie B2+, a może C1 (w zależności od kompetencji). Student rozpoczynający naukę języka, w odróżnieniu od studenta ścieżki tradycyjnej, po 6 semestrach nie otrzyma, co zrozumiałe, uprawnień pedagogicznych. Realizacja profilu metodycznego i uzyskanie uprawnień do nauczania języka są dla niego możliwe dopiero na II stopniu naszych studiów.