Systematyczne pisanie - jak wpływa na kompetencję komunikacyjną w j. obcym?

Numer JOwS: 
str. 17

Rola pisania w nauczaniu języków obcych jest bardzo różnie interpretowana przez nauczycieli i metodyków. Czy rzeczywiście w dzisiejszych czasach jest ona zbędną umiejętnością i powinniśmy zaniechać jej nauczania?

Przykłady prac studentów

Kolejny przykład udanej zamiany struktury podawczej został opracowany przez studentów germanistyki w ramach seminarium poświęconego kształceniu sprawności pisania w języku obcym. Zajęcia miały im uświadomić, jak ważny jest właściwy wybór tekstu. Na własnej skórze studenci mieli doświadczyć, że niewłaściwie wybrany tekst może skutecznie utrudnić wykonanie zadania, wywołać u piszących frustrację i zniechęcenie. Postawione zadanie polegało na napisaniu dialogu na podstawie tekstu bez wyraźnej fabuły, zawierającego wiele luźno połączonych ze sobą informacji:

Wasser heißt Leben: Der Mensch besteht zu zwei Drittel aus Wasser, die Oberfläche der Erde auch. Wasser ist Lebensmittel, und Wasser formt die Kulturen – in der ganzen Welt. Ein ideales Thema also für einen weltweiten Wettbewerb! „Überall auf der Welt ist Wasser von zentraler Bedeutung: Wasser als Voraussetzung des Lebens und menschlicher Zivilisation. Fortschritt hängt von der Beherrschbarkeit des Wassers ab,  das für die Kulturen von unterschiedlicher Bedeutung ist [...].[11]

Zgodnie z oczekiwaniem wykonanie zadania w dwuosobowych grupach sprawiło studentom wyraźne trudności oraz nie wywołało żadnych pozytywnych emocji. Efekt ich wysiłków był marny, poza jednym wyjątkiem, który przedstawiam poniżej:

A. Vati, heute habe ich im Biounterricht einige interessante Sachen erfahren.
B. Was denn?
A. Weißt du, dass du zu zwei Drittel aus Wasser bestehst? Und die Mutti auch?
B. Na und?
A. Wasser ist auch Lebensmittel und Voraussetzung des Lebens.
B. Na und?
A. Unsere Lehrerin hat gesagt, dass Wasser ein ideales Thema für den weltweiten Wettbewerb ist.
B. Na und?
A. Und Fortschritt hängt vom Wasser ab.
B. Ist das alles?
A. Ja.
B. Dann geh ins Bad und wasch dir die Hände! (M. Dębkowska & J. Kocjan)

Wersja w języku angielskim:

A. Daddy, today I’ve learned many interesting things in the biology class.
B. And?
A. Did you know that two thirds of your body is made out of water; And mum as well.
B. And?
A. Water is food and a condition for our life.
B. And?
A. Our teacher said that water is an ideal topic for a worldwide competition.
B. And?
A. And the progress depends on water.
B. Is that all?
A. Yes.
B. Then go to the bathroom and wash your hands.

Kreatywna postawa autorek tego scenariusza widoczna jest w wymyśleniu uczestników rozmowy, sytuacji dialogowej, wprowadzenia do rozmowy, jej asymetrycznej struktury, pozwalającej zachować spójność między poszczególnymi wypowiedziami oraz dowcipnej pointy. Grupy, które nie miały pomysłu na dialog i zawierał on suche fakty z tekstu wyjściowego, nie podołały temu zadaniu.

Pytania do tekstu ewokujące inferencje[12] i/lub elaboracje[13]

Praca z tekstem polega często na tym, że na podstawie przeczytanego lub wysłuchanego tekstu uczniowie udzielają odpowiedzi na pytania typu: kto, kogo, co, gdzie, kiedy, dlaczego itp.[14] Czasami zaleca się, aby ustna lub pisemna modyfikacja tekstu wyjściowego polegała na przedstawieniu jego zawartości treściowej z określonej perspektywy. Z moich doświadczeń są to mało motywujące i – co za tym idzie – niezbyt efektywne zabiegi dydaktyczne. Potwierdzają to liczne eksperymenty przeprowadzone w ramach praktycznej nauki języka obcego (Iluk 2001). W grupach kontrolnych i eksperymentalnych wykorzystano ten sam tekst z podręcznika do nauki języka niemieckiego, którego fragment zostanie poniżej zacytowany:

Der Einkauf

Die Kaufhalle in der Waldstraße versorgt ihre Kunden täglich mit Lebensmitteln, Getränken, Obst, Gemüse, Waschmitteln, Zeitungen und vielen anderen Waren.

Heute ist Hellers Einkaufstag. Sie fahren zusammen in die Kaufhalle. Gleich am Eingang stehen die Wagen und Körbe. Hellers nehmen einen Wagen. In den langen Regalen finden sie: Butter, Käse [...]. Frau Heller sucht Salz. Sie fragt eine Verkäuferin. Natürlich steht es neben dem Zucker. Fleisch gibt es an einem besonderen Stand. Dort ist keine Selbstbedienung. Herr Heller kauft Wurst und das Fleisch für den Sonntagsbraten. Eine freundliche Verkäuferin bedient ihn. Er bekommt ein besonderes gutes Stück.

Frau Heller kauft an einen anderen Stand Zitronen, Salat, eine große grüne Gurke und Äpfel.

Draußen vor der Kaufhalle verkauft man Rostbratwürste, aber dort steht eine lange Schlange. Leider haben Hellers keine Zeit. Sie kaufen im Fischgeschäft noch Heringe und fahren nach Hause. [...] (Deutsch  1980:215).

Z metodycznego punktu widzenia jest to tekst, którego zadaniem jest wprowadzenie lub utrwalenie określonej porcji słownictwa tematycznego związanego z robieniem zakupów w sklepie samoobsługowym. Dominują tu długie wyliczenia nazw artykułów spożywczych oraz zdania proste w czasie teraźniejszym. Pod względem treści mieści się w typowym kanonie tematycznym, zalecanym przez każdy program nauczania języków obcym. Mimo zabawnej pointy tekst jest nudny i mało motywujący.

W grupach kontrolnych po przeczytaniu tekstu oraz utrwaleniu jego treści za pomocą pytań uczestnicy eksperymentów mieli pisemnie opisać przedstawioną scenę robienia zakupów z perspektywy pana Hellera. Analiza tekstów napisanych w tych grupach wykazała, że różniły się od tekstu wyjściowego tym, że były one znacznie krótsze, czyli zastosowano strategię redukcji ilości informacji. Kolejność dokonywanych zakupów pokrywała się dokładnie z pierwotnym opisem. Brak jest jakichkolwiek samodzielnych komentarzy lub prób wyjścia poza ramy tekstu. Główna różnica polegała na tym, że opisywaną sytuację potraktowano jako zdarzenie mające miejsce w przeszłości (wczoraj) i dlatego w zdaniach użyto czas przeszły, jak w poniższym opisie:

Ich heiße Heller. Gestern war für die Familie Einkaufstag. Ich fuhr mit meiner Frau in die Kaufhalle. Sie befindet sich in der Waldstraße. Diese Kaufhalle versorgt viele Leute mit ...

W grupach eksperymentalnych praca z tekstem polegała na zadawaniu pytań, na które tekst bezpośrednio nie dawał odpowiedzi, np.:

  • Jaka jest różnica między supersamem a zwykłym sklepem?
  • Czy Hellerowie mieszkają daleko od supersamu?
  • Czy są młodym małżeństwem?
  • Czy mają dzieci?
  • Czy odżywiają się zdrowo?

Pytania te (knowledge-based inference questions), kierowane do całej klasy, ewokowały intensywne procesy inferowania lub elaborowania. Udzielane odpowiedzi bazowały na własnych obserwacjach, były często zabawne, wymagały uzasadnienia lub zawierały dodatkowe wyjaśnienia, emocjonalne oceny i komentarze. Wywoływało to wyraźny wzrost zainteresowania uczestników eksperymentu wykonywanym zadaniem, większą swobodę wyrażania myśli i aktywność werbalną, pogłębione przetworzenie przeczytanego tekstu m.in. poprzez wnioskowanie i interpretację związków między opisywanymi faktami, wreszcie pozytywny klimat zajęć.